EXP กับ BBF ต่างกันอย่างไร? อ่านฉลากให้ถูกก่อนตัดสินใจทิ้งอาหาร

เมื่อพบว่าอาหารในตู้เย็นหรือบนชั้นเก็บของเลยวันที่บนฉลาก หลายคนอาจตัดสินใจทิ้งทันที เพราะเข้าใจว่าตัวเลขทุกแบบหมายถึง “หมดอายุ” เหมือนกัน

ความจริงแล้ว คำว่า EXP และ Best Before บอกข้อมูลคนละด้าน โดยในบริบทของฉลากอาหารไทย EXP ใช้สื่อถึงวันหมดอายุ ส่วน Best Before คือวันที่อาหารยังคงคุณภาพดีตามที่ผู้ผลิตกำหนด การแยกสองคำนี้ให้ออกจึงสำคัญทั้งต่อความปลอดภัยและการลดขยะอาหารโดยไม่จำเป็น

ภาพกล่องนมและซีเรียลที่วางเปรียบเทียบกันช่วยให้เห็นภาพง่ายขึ้นว่า แม้ฉลากทั้งสองแบบจะพิมพ์เป็นวันที่เหมือนกัน แต่จุดประสงค์ของวันที่นั้นไม่เหมือนกัน

EXP หมายถึงอะไร?

EXP มาจากคำว่า Expiry Date หรือ Expiration Date หมายถึงวันหมดอายุ สำหรับฉลากอาหารในประเทศไทย สำนักงานคณะกรรมการอาหารและยา (อย.) แนะนำว่าไม่ควรบริโภคอาหารหลังวันที่ EXP เพราะอาหารอาจเสื่อมสภาพและมีความเสี่ยงต่อสุขภาพ

อย่างไรก็ตาม วันที่ดังกล่าวจะมีความหมายภายใต้เงื่อนไขการเก็บรักษาที่ผู้ผลิตระบุไว้ หากอาหารต้องแช่เย็น แต่ถูกวางไว้นอกตู้เย็นนานเกินไป อาหารอาจเสื่อมเสียก่อนถึงวัน EXP ได้

หลังเปิดบรรจุภัณฑ์ อายุการเก็บรักษาอาจสั้นลงเช่นกัน แม้วัน EXP จะยังมาไม่ถึง จึงต้องอ่านคำแนะนำเพิ่มเติม เช่น “ควรบริโภคให้หมดภายใน 3 วันหลังเปิด” และปฏิบัติตามควบคู่กันไป

ข้อสำคัญ: อาหารอาจมีเชื้อก่อโรคโดยที่กลิ่น สี หรือรูปลักษณ์ยังไม่เปลี่ยนอย่างชัดเจน จึงไม่ควรใช้การดมหรือชิมเป็นเหตุผลในการรับประทานอาหารที่เลยวัน EXP แล้ว

Best Before คืออะไร?

Best Before หรือ “ควรบริโภคก่อน” เป็นวันที่บอกช่วงเวลาที่อาหารยังคงมีคุณภาพดีภายใต้เงื่อนไขการเก็บรักษาที่กำหนด ทั้งในด้านรสชาติ กลิ่น สี และเนื้อสัมผัส

เมื่อเลยวันที่ Best Before ไม่ได้หมายความว่าอาหารจะกลายเป็นของเสียหรือเป็นอันตรายทันที อาหารบางชนิดอาจยังบริโภคได้หากเก็บรักษาถูกต้อง บรรจุภัณฑ์ไม่เสียหาย และไม่พบความผิดปกติ แต่คุณภาพอาจไม่ดีเท่าช่วงก่อนวันที่ระบุ

ตัวอย่างเช่น บิสกิตอาจไม่กรอบเท่าเดิม กาแฟอาจมีกลิ่นอ่อนลง หรือซีเรียลอาจมีเนื้อสัมผัสเปลี่ยนไป แม้อาหารจะยังไม่มีลักษณะเน่าเสียก็ตาม

คำว่า Best Before มักพบในอาหารที่เก็บได้นาน เช่น

• บิสกิตและขนมอบแห้ง
• ซีเรียล
• พาสต้า ข้าว และอาหารแห้ง
• ชาและกาแฟ
• ช็อกโกแลตและน้ำมันพืชบางประเภท
• อาหารกระป๋องบางชนิด

ถ้าจำแบบสั้น ๆ ให้แยกเป็นสองฝั่งว่า EXP คือวันที่ไม่ควรบริโภคต่อ ส่วน Best Before คือช่วงที่อาหารยังมีคุณภาพดีที่สุด แต่ทั้งสองแบบต้องอ่านร่วมกับวิธีเก็บรักษาและคำแนะนำหลังเปิดบรรจุภัณฑ์เสมอ

เปรียบเทียบ EXP กับ Best Before แบบเข้าใจง่าย

เลยวัน Best Before แล้ว ควรตรวจอะไรบ้าง?

แม้อาหารบางชนิดอาจยังบริโภคได้หลังวัน Best Before แต่ไม่ควรตัดสินจากวันที่หรือรูปลักษณ์เพียงอย่างเดียว ควรตรวจข้อมูลเหล่านี้ร่วมกัน

1. ดูสภาพบรรจุภัณฑ์ ต้องไม่บวม รั่ว ฉีกขาด เป็นสนิมรุนแรง มีรอยเปิด หรือซีลหลุด
2. ตรวจวิธีเก็บรักษา อาหารต้องถูกเก็บตามอุณหภูมิและเงื่อนไขที่ระบุบนฉลาก
3. อ่านคำแนะนำหลังเปิด เพราะวันที่บนฉลากโดยทั่วไปอ้างถึงสินค้าที่ยังไม่เปิดบรรจุภัณฑ์
4. สังเกตความผิดปกติ เช่น กลิ่นเปลี่ยน สีผิดปกติ เนื้อสัมผัสเป็นเมือก หรือมีของเหลวรั่วออกมา
5. มองหาเชื้อราและสิ่งแปลกปลอม หากพบไม่ควรลองชิมเพื่อตรวจสอบ

ข้อควรระวัง: หากบรรจุภัณฑ์บวม รั่ว หรือเสียหาย พบเชื้อรา มีกลิ่นผิดปกติ หรือไม่แน่ใจว่าอาหารถูกเก็บในอุณหภูมิที่เหมาะสมหรือไม่ ควรทิ้งแทนการลองชิม

สำหรับอาหารอายุสั้นที่ต้องควบคุมอุณหภูมิตลอดเวลา เช่น นมและน้ำผลไม้พาสเจอร์ไรส์ ควรระมัดระวังเป็นพิเศษและยึดคำแนะนำบนฉลากเป็นหลัก

วันผลิตไม่ใช่วันหมดอายุ

อีกจุดที่คนมักอ่านสลับกันคือ วันผลิต กับ วันหมดอายุ

วันผลิตบอกว่าสินค้าถูกผลิตหรือบรรจุเมื่อใด ส่วน EXP และ Best Before บอกช่วงเวลาที่เกี่ยวข้องกับอายุหรือคุณภาพของอาหาร จึงต้องอ่านข้อความกำกับหน้าวันที่ทุกครั้ง ไม่ควรดูเฉพาะตัวเลขแล้วสรุปว่าอาหารหมดอายุแล้ว

หากเป็นอาหารนำเข้า คำเรียกวันที่อาจแตกต่างกันตามระบบฉลากของแต่ละประเทศ ควรอ่านฉลากภาษาไทย คำแนะนำของผู้ผลิต และเงื่อนไขการเก็บรักษาประกอบกัน

ทำไมความแตกต่างนี้จึงสำคัญ?

การเหมารวมว่าวันที่ทุกแบบคือวันหมดอายุ อาจทำให้อาหารที่ยังมีคุณภาพเพียงพอถูกทิ้งก่อนเวลา ในทางกลับกัน การคิดว่าอาหารทุกชนิดกินต่อได้ตราบใดที่ยังไม่มีกลิ่น ก็อาจเพิ่มความเสี่ยงโดยไม่จำเป็น

จำง่าย ๆ ว่า EXP ให้ยึดวันที่และคำแนะนำของผู้ผลิต ไม่ควรบริโภคหลังวันที่ระบุ ส่วน Best Before ให้พิจารณาวันที่ วิธีเก็บรักษา สภาพบรรจุภัณฑ์ และลักษณะของอาหารร่วมกัน

ครั้งต่อไปที่พบของกินอยู่หลังตู้ ลองอ่านคำกำกับวันที่ให้ครบก่อนตัดสินใจ เพราะคำสั้น ๆ อย่าง EXP และ Best Before อาจเปลี่ยนคำตอบจาก “ต้องทิ้งหรือไม่” ให้กลายเป็นการตัดสินใจที่รอบคอบและปลอดภัยกว่าเดิม

เวลาเลือกซื้อหรือเก็บอาหาร คุณเคยสังเกตไหมว่าบนฉลากเขียนว่า EXP หรือ Best Before?

ภาพประกอบสร้างขึ้นเพื่ออธิบายเนื้อหา ไม่ใช่ฉลากของผลิตภัณฑ์จริง