ทำไมยางรัดแกงยืดได้ไกล แล้วดีดกลับเป็นวงเดิมทุกครั้ง
วงเล็ก ๆ ที่ซ่อนสปริงระดับโมเลกุลไว้ข้างใน
ยางรัดแกงดูเป็นของธรรมดาจนแทบไม่มีใครหยิบมาพิจารณา แต่เพียงลองดึงมันช้า ๆ จะพบพฤติกรรมที่น่าสนใจมาก ยางเส้นเดิมสามารถยืดออกได้หลายเท่าโดยไม่ขาด และทันทีที่ปล่อยมือ มันจะหดกลับเกือบเท่าเดิมเหมือนมีสปริงขนาดจิ๋วจำนวนมหาศาลซ่อนอยู่ภายใน ความจริงแล้วสปริงเหล่านั้นไม่ใช่ขดลวด แต่คือสายโมเลกุลยาวที่เรียกว่า สายโซ่พอลิเมอร์
ยางวงที่ใช้รัดถุงอาหารมักผลิตจากยางธรรมชาติซึ่งได้จากน้ำยางพารา องค์ประกอบหลักคือพอลิเมอร์ชื่อ พอลิไอโซพรีน โมเลกุลชนิดนี้ไม่ได้มีรูปร่างเป็นแท่งตรงเรียบร้อย แต่เป็นสายยาวมากที่คด งอ พับ และพันสลับกันอยู่คล้ายเส้นบะหมี่จำนวนมหาศาลกองรวมกัน หากขยายภาพลงไปถึงระดับโมเลกุล เราจะไม่เห็นเนื้อยางเป็นแผ่นทึบ แต่จะพบเครือข่ายสายโซ่ที่เคลื่อนไหวและเปลี่ยนรูปร่างได้ตลอดเวลา
ตอนยังไม่ดึง สายโซ่ไม่ได้สั้น แต่มันกำลังขดตัว
จุดที่หลายคนเข้าใจผิดคือคิดว่ายางยืดเพราะโมเลกุลถูกยืดให้ยาวขึ้นเหมือนดึงลวด ความจริงพันธะเคมีภายในสายโมเลกุลไม่ได้ยืดออกมากนัก สิ่งที่เปลี่ยนชัดเจนคือรูปร่างของสายโซ่ จากเดิมที่ม้วน พับ และคดไปมา สายเหล่านี้จะค่อย ๆ คลายตัวเมื่อได้รับแรงดึง ระยะจากปลายด้านหนึ่งถึงอีกด้านหนึ่งจึงเพิ่มขึ้น แม้ความยาวจริงของสายโมเลกุลแทบไม่เปลี่ยน
ลองนึกถึงสายโทรศัพท์แบบขด หรือเชือกยาวที่ถูกกองยุ่งอยู่บนโต๊ะ เมื่อดึงปลายทั้งสองข้าง กองเชือกจะคลายตัวและเรียงไปตามแนวแรงดึง ยางรัดแกงก็ทำงานคล้ายกัน เพียงแต่เกิดขึ้นพร้อมกันกับสายโซ่จำนวนมหาศาล เมื่อดึงแรงขึ้น สายโซ่จำนวนมากจะหันมาเรียงตัวไปในทิศทางเดียวกัน เนื้อยางจึงยาวขึ้นและบางลงอย่างเห็นได้ชัด
เหตุใดปล่อยมือแล้วยางจึงรีบหดกลับ
คำตอบไม่ได้มาจากความจำของยางเพียงอย่างเดียว แต่เกี่ยวข้องกับสิ่งที่เรียกว่า เอนโทรปี ซึ่งอธิบายง่าย ๆ ได้ว่า ระบบระดับโมเลกุลมักมีแนวโน้มกลับไปอยู่ในสภาพที่มีวิธีจัดเรียงได้หลากหลายกว่า ตอนสายโซ่ขดตัวอย่างยุ่งเหยิง แต่ละสายสามารถวางตัวได้หลายแบบมาก ทว่าเมื่อเราดึงยาง สายโซ่ถูกบังคับให้เหยียดและเรียงตัวเป็นระเบียบ ทางเลือกในการเคลื่อนไหวจึงลดลง
เมื่อหยุดออกแรง สายโซ่ไม่จำเป็นต้องรักษาระเบียบนั้นอีกต่อไป การสั่นสะเทือนตามธรรมชาติของโมเลกุลจึงพาพวกมันกลับไปขด พับ และจัดตัวแบบสุ่มอีกครั้ง การกลับสู่สภาพยุ่งเหยิงพร้อมกันของสายโซ่จำนวนมากสร้างแรงหดตัวที่เรารู้สึกได้ ยิ่งดึงยางออกจากสภาพเดิมมาก แรงต้านที่พยายามดึงกลับก็มักเพิ่มขึ้นตามไปด้วย
แต่ถ้ามีแค่สายโซ่ยุ่ง ๆ ยางอาจไหลเสียรูปไปแล้ว
ยางรัดแกงไม่ได้มีเพียงสายพอลิเมอร์ที่แยกจากกันอย่างอิสระ ระหว่างกระบวนการผลิต ยางมักผ่านการทำให้เกิดจุดเชื่อมโยงระหว่างสายโซ่ด้วยกำมะถันหรือสารช่วยอื่น กระบวนการนี้เรียกว่าการคงรูปยาง จุดเชื่อมเหล่านี้ทำหน้าที่คล้ายปมที่ยึดสายหลายเส้นเข้าด้วยกัน ป้องกันไม่ให้สายโซ่เลื่อนหลุดจากกันจนยางยืดค้างหรือไหลเปลี่ยนรูปถาวร
จำนวนจุดเชื่อมต้องอยู่ในระดับพอดี ถ้าน้อยเกินไป ยางจะนิ่ม เหนียว และเสียรูปง่าย ถ้ามากเกินไป ยางจะกระด้าง ยืดได้น้อย และเปราะขึ้น สูตรผลิตยางวงจึงต้องควบคุมทั้งชนิดของยาง ปริมาณกำมะถัน สารเร่งปฏิกิริยา สารป้องกันการเสื่อม และสารเติมแต่งอื่น เพื่อให้ได้ความเหนียว แรงรัด และอายุใช้งานที่เหมาะสม
ทำไมยางเก่าจึงแข็ง กรอบ เหนียว หรือขาดง่าย
สายโซ่พอลิเมอร์ไม่ได้ทนต่อสิ่งแวดล้อมตลอดไป ความร้อน แสงแดด รังสีอัลตราไวโอเลต ออกซิเจน และโอโซน สามารถทำลายโครงสร้างของยางได้ บางกรณีสายโมเลกุลถูกตัดให้สั้นลงจนยางสูญเสียความแข็งแรง บางกรณีเกิดจุดเชื่อมเพิ่มมากเกินไปจนเนื้อยางแข็งและยืดหยุ่นน้อยลง จึงเห็นยางวงที่เก็บไว้นานมีทั้งแบบกรอบแตก แบบเหนียวติดมือ หรือดึงเพียงนิดเดียวก็ขาด
น้ำมัน ไขมัน และสารเคมีบางชนิดยังสามารถแทรกเข้าไประหว่างสายโซ่ ทำให้ยางบวม อ่อนตัว หรือเสื่อมเร็วขึ้น ยางรัดถุงอาหารที่สัมผัสแกงมัน ๆ เป็นเวลานานจึงอาจเปลี่ยนสภาพได้เร็วกว่ายางที่เก็บในที่แห้งและเย็น หากต้องรัดของร้อนจัดหรือเก็บเป็นเวลานาน ควรเลือกอุปกรณ์ที่ออกแบบมาสำหรับอาหารและอุณหภูมินั้นโดยตรง ไม่ควรใช้ยางวงเก่าที่แตกร้าวหรือมีกลิ่นผิดปกติ
ของใช้ราคาไม่กี่สตางค์ แต่ฟิสิกส์ข้างในไม่ธรรมดา
ทุกครั้งที่เราดึงยางรัดแกง เรากำลังบังคับสายโซ่พอลิเมอร์นับไม่ถ้วนให้คลายจากกองขดตัวและเรียงตามแนวแรง เมื่อปล่อยมือ การเคลื่อนไหวแบบสุ่มของโมเลกุลและแรงจากเครือข่ายจุดเชื่อมจะพายางกลับสู่รูปร่างเดิม ภาพวงยางที่ดีดกลับจึงไม่ใช่เพียงการหดตัวของวัตถุ แต่เป็นการทำงานร่วมกันของเคมี โครงสร้างโมเลกุล ความร้อน และสถิติของการจัดเรียงในระดับเล็กจนมองไม่เห็น
ครั้งหน้าที่หยิบยางวงมารัดถุง ลองสังเกตว่ามันบางลงอย่างไรตอนถูกดึง และแรงต้านเพิ่มขึ้นอย่างไรเมื่อยืดไกลขึ้น ของธรรมดาชิ้นนี้กำลังแสดงบทเรียนวิทยาศาสตร์ให้ดูตรงหน้า โดยไม่ต้องมีกล้องจุลทรรศน์สักตัว
เขียนโดย วัน ๆ หาแต่เรื่อง
มหาทักษา เปิดตารางเลขมงคล งวด 1 ธ.ค. 69 ส่องเลข 5 ตัว จับสลับจัดชุด 2 ตัวท้าย–3 ตัวท้าย
ประวัติผัดไทย ไขปริศนา 7 เรื่องที่หลายคนไม่รู้ จอมพล ป. คิดค้นจริงหรือ?
เปิด 5 อาชีพที่เคยมีอยู่จริงในไทย แต่ปัจจุบันแทบไม่มีคนทำแล้ว
วิธีต้มกะทิในแกงไทยและเก็บแกงให้ปลอดภัย
"เท้ง ณัฐพงษ์" ส่งกำลังใจ "ไอซ์ รักชนก" ก่อนศาลอุทธรณ์ชี้ชะตาคดี ม.112 วันที่ 23 พ.ย. นี้ ย้ำหลักสิทธิประกันตัวและหวังกลับมาร่วมซักฟอกต้นเดือน ธ.ค.
ซึงรีเตรียมเป็นคุณพ่อปีหน้า! สื่อพบเขาที่สนามบินพร้อมกับภรรยาที่กำลังตั้งครรภ์ นับเป็นการปรากฏตัวต่อสาธารณะครั้งแรกของทั้งคู่
ตารางหวย ปกเขียว งวด 1 ธันวาคม 69
สัญญาณอันตรายจากเครื่องใช้ไฟฟ้าและปลั๊กไฟในบ้าน
เจอหนวดแมวตกอยู่บนพื้น อย่าเพิ่งตกใจ เพราะอาจเป็นเรื่องธรรมชาติ
ทำไมเพื่อนร่วมงานเงียบๆ ถึงสังเกตเห็นเรื่องที่คนอื่นมองข้าม
เลือกซื้อไข่ไก่สดจากตลาดอย่างไร
ชายชาวโอซาก้าถูกจับ ฐานควักเจ้าโลกโชว์สาว



