ประชุมขุนนางครั้งใหญ่จบในบ่อส้วม โศกนาฏกรรมแอร์ฟูร์ตที่โลกแทบไม่อยากจำ

เช้าวันหนึ่งในปี 1184 ชนชั้นสูงของจักรวรรดิโรมันอันศักดิ์สิทธิ์มารวมตัวกันเพื่อยุติข้อพิพาท แต่ไม่ทันได้ข้อสรุป พื้นใต้เท้าก็หายวับไปทั้งแถบ

เรื่องนี้ฟังเหมือนมุกตลกร้ายที่คนยุคหลังแต่งขึ้นมาเยาะขุนนาง ทว่ามันมีชื่ออยู่ในบันทึกจริงว่า Erfurter Latrinensturz หรือเหตุพื้นถล่มลงส้วมแห่งแอร์ฟูร์ต เกิดเมื่อวันที่ 26 กรกฎาคม ค.ศ. 1184 ในเมืองแอร์ฟูร์ต ดินแดนซึ่งปัจจุบันอยู่ในประเทศเยอรมนี ผู้เสียชีวิตราว 60 คนไม่ได้เป็นชาวบ้านธรรมดา แต่มีทั้งเคานต์ เจ้าเมือง อัศวิน และบุคคลสำคัญของราชสำนัก

ต้นเรื่องไม่ได้เริ่มจากงานเลี้ยงหรือพิธีทางศาสนา หากเริ่มจากความขัดแย้งทางอำนาจระหว่างลุดวิกที่ 3 แห่งทูรินเจีย กับคอนราด อาร์ชบิชอปแห่งไมนซ์ ทั้งสองฝ่ายมีปัญหาเรื่องอำนาจและที่ดินจนบานปลาย เฮนรีที่ 6 ซึ่งตอนนั้นมีอายุเพียง 18 ปีและยังไม่ได้เป็นจักรพรรดิ ได้รับคำสั่งจากพระบิดา เฟรเดอริก บาร์บารอสซา ให้แวะมาไกล่เกลี่ยระหว่างเดินทางไปทางโปแลนด์

จุดที่มักเล่าผิดกันบ่อย

เช้าวันประชุม ห้องชั้นบนแน่นไปด้วยผู้ติดตาม นักบวช และขุนนางจากหลายตระกูล ทุกคนกำลังรอฟังการเจรจา บางคนยืนเบียดกัน บางคนนั่งตามขอบห้อง แล้วเสียงไม้ลั่นก็ดังขึ้นโดยแทบไม่มีเวลาให้หนี พื้นชั้นบนแตก ขุนนางจำนวนมากร่วงลงไปพร้อมโต๊ะ เก้าอี้ คาน และเศษไม้ แรงกระแทกยังทำให้พื้นชั้นล่างพังตามลงไปอีกทอดหนึ่ง

ใต้พื้นนั้นไม่ใช่ห้องเก็บของ แต่เป็นหลุมรองรับสิ่งปฏิกูลของอาคาร

คนที่ตกลงไปจึงไม่ได้เผชิญแค่ความสูง หลายคนโดนคานและเศษอาคารทับ บางคนบาดเจ็บจนช่วยตัวเองไม่ได้ ส่วนผู้ที่ร่วงถึงก้นหลุมต้องดิ้นอยู่ในของเสียที่สะสมมานาน ทั้งลึก หนืด มืด และอากาศแทบหายใจไม่ได้ ภาพที่เล่าต่อกันว่าเหยื่อทุกคนจมอุจจาระเสียชีวิตนั้นเกินจริงไปหน่อย เพราะสาเหตุการตายมีทั้งแรงกระแทก ถูกซากทับ ขาดอากาศ และจมในบ่อเกรอะ แต่ความจริงที่เหลืออยู่ก็สยดสยองพอแล้ว

บันทึกของสำนักนักบุญปีเตอร์แห่งแอร์ฟูร์ตเอ่ยชื่อผู้ตายหลายคน เช่น ฟรีดริชแห่งอาเบนแบร์ก ไฮน์ริชแห่งชวาร์ซบวร์ก กอซมาร์แห่งซีเกนไฮน์ ฟรีดริชแห่งเคียร์ชแบร์ก และบูร์คฮาร์ดแห่งวาร์ทบวร์ก รายชื่อเหล่านี้ทำให้เห็นว่าการสูญเสียไม่ได้กระทบเพียงครอบครัว แต่ยังสั่นคลอนสายสืบทอดที่ดิน ตำแหน่ง และอำนาจของตระกูลชั้นสูงหลายบ้านในคราวเดียว

คนที่รอดกลับเป็นตัวละครหลักของการประชุม เฮนรีที่ 6 กับอาร์ชบิชอปคอนราดนั่งอยู่ตรงซุ้มหน้าต่างหินซึ่งเป็นส่วนหนึ่งของผนังอาคาร พื้นไม้พังหายไป แต่โครงหินยังรับน้ำหนักไว้ได้ ทั้งคู่ต้องเกาะค้างอยู่จนมีคนนำบันไดมาช่วยลงมา ลุดวิกแห่งทูรินเจียตกลงไปกับคนอื่นแต่รอดชีวิตและถูกช่วยขึ้นมาได้

การประชุมที่ไม่มีวันได้ข้อยุติ

หลังเกิดเหตุ เฮนรีออกจากแอร์ฟูร์ตแทบจะทันทีแล้วเดินทางต่อ ภารกิจไกล่เกลี่ยจบลงโดยไม่มีข้อตกลง ความขัดแย้งเดิมจึงถูกกลบด้วยโศกนาฏกรรมที่น่าอับอายเกินกว่าจะเล่าอย่างสง่างาม ต่อมาเฮนรีขึ้นเป็นจักรพรรดิในปี 1191 และมีบทบาทใหญ่ในยุโรป ถ้าวันนั้นเขานั่งห่างจากซุ้มหน้าต่างเพียงไม่กี่ก้าว ประวัติศาสตร์ของจักรวรรดิอาจเปลี่ยนไปคนละทาง

เหตุแอร์ฟูร์ตถูกเล่าซ้ำมาหลายร้อยปีจนปนกับนิทานพื้นเมือง บางฉบับเติมถ้อยคำประชดประชัน บางฉบับย้ายสถานที่ไปไว้ในโบสถ์คนละแห่ง บางฉบับเพิ่มจำนวนผู้ตายเป็นร้อย สิ่งที่ยืนยันร่วมกันได้มีอยู่ไม่กี่ข้อ คือมีการประชุมของราชสำนัก อาคารพังลงสองชั้น ผู้คนตกถึงหลุมส้วม และมีผู้เสียชีวิตราวหกสิบคน

อำนาจ ตำแหน่ง และชาติตระกูลช่วยให้คนอยู่เหนือผู้อื่นได้หลายเรื่อง แต่ในวันนั้น แผ่นไม้ผุเพียงไม่กี่แผ่นทำให้ทุกคนร่วงลงไปอยู่ระดับเดียวกัน