รู้หรือไม่? ไดนาไมต์มีความเกี่ยวข้องกับ 'ถั่วลิสง' มากกว่าที่หลายคนคิด

ฟังดูเหมือนเรื่องล้อเล่น แต่ถั่วลิสงเคยมีบทบาทในกระบวนการผลิตวัตถุระเบิดจริง

พอได้ยินคำว่า ไดนาไมต์ ภาพที่หลายคนนึกถึงคงเป็นแท่งระเบิดสีแดงพร้อมชนวนไฟ ส่วน ถั่วลิสง ก็เป็นของกินเล่นที่วางขายตามร้านสะดวกซื้อ แทบไม่มีใครคิดว่าสองอย่างนี้จะมีจุดเชื่อมโยงกัน แต่ในทางเคมีกลับมีความเกี่ยวข้องอยู่จริง แม้จะไม่ได้หมายความว่าเอาถั่วลิสงไปทำเป็นระเบิดได้โดยตรงก็ตาม

จุดเชื่อมโยงอยู่ที่ 'กลีเซอรอล'

น้ำมันพืชหลายชนิด รวมถึงน้ำมันถั่วลิสง ประกอบด้วยไขมันประเภทไตรกลีเซอไรด์ เมื่อนำไปผ่านกระบวนการทางเคมี จะสามารถแยกเอา กลีเซอรอล (Glycerol) ออกมาได้ สารชนิดนี้เป็นวัตถุดิบสำคัญที่สามารถนำไปผลิต ไนโตรกลีเซอรีน (Nitroglycerin) ได้ เมื่อทำปฏิกิริยากับกรดไนตริกและกรดซัลฟิวริกภายใต้การควบคุมอย่างเข้มงวดในโรงงานอุตสาหกรรม

ถั่วลิสงไม่ได้เป็นส่วนผสมของไดนาไมต์โดยตรง แต่เป็นแหล่งของวัตถุดิบที่ใช้ผลิตสารตั้งต้นได้

แล้วไดนาไมต์คืออะไร?

ไดนาไมต์ถูกคิดค้นโดยอัลเฟรด โนเบล เพื่อให้การใช้งานไนโตรกลีเซอรีนมีความปลอดภัยมากขึ้น เขานำไนโตรกลีเซอรีนไปดูดซับไว้ในวัสดุพรุน เช่น ดินไดอะตอม ทำให้ขนย้ายและใช้งานได้สะดวกกว่าสารบริสุทธิ์ที่ไวต่อแรงกระแทกอย่างมาก

ในอดีต แหล่งผลิตกลีเซอรอลส่วนใหญ่ก็มาจากไขมันสัตว์และน้ำมันพืชหลายชนิด ไม่ได้จำกัดเฉพาะน้ำมันถั่วลิสง น้ำมันปาล์ม น้ำมันมะพร้าว หรือน้ำมันถั่วเหลืองก็สามารถใช้เป็นวัตถุดิบได้เช่นกัน ขึ้นอยู่กับความคุ้มค่าทางเศรษฐกิจและเทคโนโลยีในแต่ละยุค

ความจริงที่มักถูกเล่าจนเข้าใจผิด

หลายครั้งจะมีการพูดว่า 'ไดนาไมต์มีถั่วลิสงเป็นส่วนผสม' ซึ่งถ้าพูดตามหลักวิทยาศาสตร์ถือว่ายังไม่ตรงนัก เพราะในผลิตภัณฑ์ไดนาไมต์ไม่ได้ใส่เมล็ดถั่วลิสงหรือน้ำมันถั่วลิสงลงไปโดยตรง สิ่งที่เกี่ยวข้องคือกลีเซอรอลที่อาจผลิตมาจากน้ำมันพืช รวมถึงน้ำมันถั่วลิสง ก่อนจะผ่านกระบวนการเคมีหลายขั้นตอนจนกลายเป็นไนโตรกลีเซอรีน

เรื่องนี้จึงเป็นตัวอย่างที่น่าสนใจว่าของใช้ในชีวิตประจำวันกับอุตสาหกรรมเคมีอาจเชื่อมโยงกันได้อย่างคาดไม่ถึง แม้ว่าสุดท้ายแล้วสิ่งที่อยู่ในถุงถั่วลิสงกับสิ่งที่อยู่ในแท่งไดนาไมต์จะห่างไกลกันมาก ทั้งในด้านองค์ประกอบและกระบวนการผลิตก็ตาม