ไอระหว่างกินข้าว อย่ามองข้าม สังเกตอย่างไรว่าเริ่มอันตราย

เคยมั้ยครับ...กำลังนั่งกินข้าวเม้าท์มอยกับเพื่อนอย่างสนุกสนาน หรือกำลังเคี้ยวต้มยำกุ้งรสแซ่บอยู่ดี ๆ ก็เกิดอาการไอคอกแคกขึ้นมาอย่างกะทันหัน!

หลายคนอาจมองว่าเป็นแค่เรื่องขำ ๆ สำลักน้ำหรือพริกนิดหน่อย เดี๋ยวก็คงหาย แต่ถ้ามีอาหารหรือของเหลวเข้าสู่ทางเดินหายใจ อาการอาจรุนแรงได้ โดยเฉพาะเมื่อผู้สำลักเริ่มพูด ไอ หรือหายใจไม่ได้

ทำไมเราจึงไอระหว่างกินอาหาร?

บริเวณลำคอมีฝาปิดกล่องเสียง (Epiglottis) ซึ่งเป็นส่วนหนึ่งของกลไกที่ช่วยป้องกันไม่ให้อาหารและของเหลวเข้าสู่หลอดลมขณะกลืน

หากอาหารหรือน้ำ “ลงผิดทาง” ร่างกายมักกระตุ้นให้เราไอเพื่อขับสิ่งแปลกปลอมออก การไอจึงเป็นกลไกป้องกันทางเดินหายใจ ไม่ได้แปลว่าเกิดอันตรายร้ายแรงทุกครั้ง

อย่างไรก็ตาม หากอาหารอุดกั้นทางเดินหายใจ หรือมีอาหารและของเหลวเข้าสู่ทางเดินหายใจซ้ำ ๆ ก็อาจเป็นอันตรายได้

“สำลักเข้าปอด” กับ “อาหารติดคอ” ต่างกันอย่างไร?

อาหารอุดกั้นทางเดินหายใจ (Choking)
เกิดเมื่อชิ้นอาหารหรือสิ่งแปลกปลอมติดอยู่ในลำคอหรือทางเดินหายใจ ทำให้หายใจลำบาก หากอุดกั้นรุนแรง ผู้สำลักอาจพูดไม่ได้ ไอไม่มีเสียง หายใจไม่ออก และเริ่มมีริมฝีปากหรือผิวหนังเปลี่ยนสี

การสำลักเข้าสู่ทางเดินหายใจ (Aspiration)
เกิดเมื่ออาหาร น้ำลาย หรือของเหลวเข้าสู่ทางเดินหายใจแทนที่จะลงหลอดอาหาร บางคนสามารถไอขับออกได้ แต่ในบางกรณีอาจนำไปสู่การติดเชื้อในทรวงอกหรือปอดอักเสบจากการสำลัก โดยเฉพาะผู้ที่มีปัญหาด้านการกลืน

การไอหรือสำลักขณะกินอาหารบ่อย ๆ มีเสียงเปียกหรือเสียงครืดคราดหลังกลืน รู้สึกอาหารติดคอ หายใจลำบากหลังรับประทาน หรือมีการติดเชื้อในทรวงอกซ้ำ ควรพบแพทย์เพื่อประเมินการกลืน

พฤติกรรมเสี่ยงที่ควรเลี่ยงบนโต๊ะอาหาร

• อย่าพูดหรือหัวเราะขณะมีอาหารเต็มปาก เพราะอาจรบกวนจังหวะการเคี้ยวและกลืน
• เคี้ยวอาหารให้ละเอียด กินช้า ๆ และกลืนอาหารในปากให้หมดก่อนตักคำต่อไป
• นั่งตัวตรงขณะรับประทานอาหาร ไม่กินขณะนอนหรือเอนตัวมากเกินไป
• หลีกเลี่ยงการกินไปดูคลิปหรือทำกิจกรรมที่อาจทำให้ตกใจหรือหัวเราะกะทันหัน
• ระวังอาหารที่มีก้าง กระดูก เมล็ดแข็ง หรือชิ้นใหญ่เกินไป
• หากอาหารเผ็ดทำให้ไอ ควรหยุดกินชั่วคราวและรอให้อาการสงบก่อน

เมื่อเห็นคนข้าง ๆ สำลัก ควรทำอย่างไร?

คำแนะนำต่อไปนี้ใช้กับผู้ใหญ่และเด็กอายุมากกว่า 1 ปี ส่วนทารกต้องใช้วิธีช่วยเหลือต่างออกไป

ถ้ายังไอมีเสียง พูดหรือหายใจได้

แสดงว่าอากาศยังผ่านทางเดินหายใจได้ ให้ผู้สำลักไอต่อเพื่อขับสิ่งแปลกปลอมออกและคอยสังเกตอาการใกล้ชิด

อย่ารีบป้อนน้ำ อย่าใช้นิ้วล้วงคอโดยมองไม่เห็นสิ่งที่ติดอยู่ และอย่าตบหลังขณะที่ผู้สำลักยังไอได้แรง เพราะอาจรบกวนการไอที่กำลังช่วยขับสิ่งแปลกปลอมออก

ถ้าพูดไม่ได้ ไอไม่มีเสียง หรือหายใจไม่ออก

นี่คือภาวะฉุกเฉิน ให้คนใกล้ตัวโทรสายด่วน 1669 ทันที จากนั้นช่วยด้วยการตบหลังแรง ๆ ระหว่างสะบัก 5 ครั้ง สลับกับการรัดกระตุกหน้าท้อง 5 ครั้ง ทำต่อเนื่องจนกว่าสิ่งแปลกปลอมจะหลุดหรือผู้สำลักหมดสติ

วิธีรัดกระตุกหน้าท้องควรทำโดยผู้ที่เคยผ่านการฝึกปฐมพยาบาล เนื่องจากตำแหน่งและวิธีช่วยเหลือเด็ก หญิงตั้งครรภ์ และผู้ที่รูปร่างใหญ่แตกต่างกัน หากไม่แน่ใจ ให้เปิดลำโพงโทรศัพท์และทำตามคำแนะนำของเจ้าหน้าที่ 1669

ถ้าผู้สำลักหมดสติ

ประคองให้นอนบนพื้นแข็ง โทร 1669 และเริ่มทำ CPR หากทำเป็น หรือปฏิบัติตามคำแนะนำของเจ้าหน้าที่ทางโทรศัพท์ ห้ามใช้นิ้วกวาดในปากแบบมองไม่เห็น เพราะอาจดันสิ่งแปลกปลอมให้ลึกกว่าเดิม

อย่าประมาทกับเรื่องเล็ก ๆ บนโต๊ะอาหารนะครับ มื้อต่อไปลองเคี้ยวช้า ๆ ไม่พูดหรือหัวเราะขณะอาหารเต็มปาก และเรียนรู้วิธีช่วยผู้สำลักอย่างถูกต้องไว้ เพราะเมื่อเกิดเหตุจริง ทุกวินาทีมีความหมายครับ

💬 เคยเจอเหตุการณ์สำลักอาหารที่ทำให้ตกใจกันบ้างไหมครับ? ลองมาแชร์ประสบการณ์และวิธีตั้งรับกันได้ แต่อย่าลืมว่าหากผู้สำลักพูดหรือหายใจไม่ได้ ต้องโทร 1669 ทันที