เหตุใด “พระเจ้าพรหมทัต” จึงปรากฏหลายพระองค์ในคัมภีร์

อ้างอิงจาก อรรถกถาอุพพรีเปตวัตถุที่ ๑๓ มีข้อความตอนหนึ่งว่า

“พระราชาทรงพระนามว่าพรหมทัต ถูกเผาในป่าช้านี้ ๘๖,๐๐๐ พระองค์แล้ว บรรดาพระเจ้าพรหมทัตเหล่านั้น พระนางทรงกรรแสงถึงพระเจ้าพรหมทัตพระองค์ไหน”

ข้อความนี้ทำให้เราสนใจค้นหารายพระนามของ “พระเจ้าพรหมทัต” ที่ปรากฏตามพระสูตรและอรรถกถาต่าง ๆ เพราะชื่อนี้ไม่ได้หมายถึงพระราชาเพียงพระองค์เดียว แต่ปรากฏซ้ำกับพระราชาหลายพระองค์ โดยเฉพาะเรื่องที่มีฉากอยู่ในกรุงพาราณสี

อย่างไรก็ตาม จากหลักฐานที่รวบรวมได้ ยังไม่ควรฟันธงว่า “พรหมทัต” เป็นยศหรืมีฉากอยู่ในกรุงอตำแหน่งแบบเดียวกับพระนามกษัตริย์ที่มีเลขลำดับต่อท้าย เพราะในคัมภีร์มักใช้ถ้อยคำว่า “พระราชาพระนามว่า...” จึงอาจเข้าใจได้ว่าเป็นพระนามที่ใช้ซ้ำหรือเป็นพระนามตามแบบแผนของเรื่อง มากกว่าจะเป็นตำแหน่งโดยตรง

รายพระนามจากอรรถกถาสุตตนิบาต

จากการรวบรวมใน พระสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย สุตตนิบาต เล่มที่ ๑ ภาคที่ ๕ และอรรถกถา พบพระนามที่มีคำว่า “พรหมทัต” ดังนี้

• พระเจ้าเอกปุตติกพรหมทัต
• พระเจ้าจาตุมาสิกพรหมทัต
• พระเจ้าสีตาลุกพรหมทัต
• พระเจ้าสุตพรหมทัต
• พระเจ้าวิภูสกพรหมทัต
• พระเจ้าปาทโลลพรหมทัต
• พระเจ้าอนิวัตตพรหมทัต
• พระเจ้าจักขุโลลพรหมทัต
• พระเจ้าจาตุมาสิกพรหมทัต

รายชื่อ “พระเจ้าจาตุมาสิกพรหมทัต” ปรากฏซ้ำในการรวบรวม จึงควรตรวจสอบกับหน้าคัมภีร์ต้นทางอีกครั้งว่าเป็นการกล่าวถึงต่างตอนกัน หรือเป็นการบันทึกรายชื่อซ้ำ

บทความนี้ตัดคำแปลความหมายพระนามที่เคยใส่ไว้ในวงเล็บออก เนื่องจากยังไม่มีหลักฐานทางภาษาบาลีรองรับเพียงพอ และอาจทำให้ผู้อ่านเข้าใจคลาดเคลื่อนได้

พระราชาแห่งกรุงพาราณสีที่ปรากฏด้วยพระนามอื่น

นอกจากพระนามที่มีคำว่า “พรหมทัต” แล้ว ยังพบพระราชาแห่งกรุงพาราณสีที่ปรากฏด้วยพระนามอื่นในชาดกหลายเรื่อง ดังนี้

พระสูตรและอรรถกถาแปล ขุททกนิกาย ทุกนิบาตชาดก เล่มที่ ๓ ภาคที่ ๓

• พระเจ้าสามะ — คิริทัตตชาดก
• พระเจ้าปทุมราชา — จุลลปทุมชาดก
• พระเจ้ายศปาณี — ธัมมัทธชชาดก
• พระเจ้ามหาปิงคละ — มหาปิงคลชาดก

พระสูตรและอรรถกถาแปล ขุททกนิกาย ชาดก เล่มที่ ๓ ภาคที่ ๔

• พระเจ้าชนสันธะ — คามณิจันทชาดก
• พระเจ้าโภชนสุทธิกราช — ทูตชาดก
• พระเจ้าวิสสเสนะ — อารามทูสกชาดก
• พระเจ้ากลาปุ — ขันติวาทิชาดก
• พระเจ้าธนัญชัย — กาฬพาหุชาดก
• พระเจ้ามหาปตาปะ — จุลลธรรมปาลชาดก
• พระเจ้าตัมพราช — สุสันธีชาดก

พระสูตรและอรรถกถาแปล ขุททกนิกาย ชาดก เล่มที่ ๓ ภาคที่ ๕

• พระเจ้ามัทวพรหมทัต — ทสัณณกชาดก
• พระเจ้าชนก — เสนกชาดก
• พระเจ้าเสนกะ — ขุรุปุตตชาดก

รายพระนามทั้งหมดนี้เป็นการรวบรวมจากคัมภีร์หลายตอน จึงยังไม่ใช่บัญชีที่ยืนยันว่าครบถ้วนสมบูรณ์ แต่ช่วยให้เห็นว่า “พระเจ้าพรหมทัต” ในพระสูตรและอรรถกถาไม่ได้หมายถึงบุคคลเพียงพระองค์เดียว และพระราชาแห่งกรุงพาราณสีก็ไม่ได้ปรากฏด้วยพระนามนี้ทุกเรื่อง

SOURCES:

• พระไตรปิฎกและอรรถกถาไทย เว็บไซต์ 84000.org
• พระสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย สุตตนิบาต เล่มที่ ๑ ภาคที่ ๕
• พระไตรปิฎกและอรรถกถาแปล ชุด 91 เล่ม ฉบับมหามกุฏราชวิทยาลัย

REFERENCES:

• อรรถกถาอุพพรีเปตวัตถุ
• พระสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย สุตตนิบาต เล่มที่ ๑ ภาคที่ ๕
• พระไตรปิฎกและอรรถกถาแปล ชุด 91 เล่ม