จริงหรือไม่? ที่คนไทยสมัยก่อนใช้ "ผงซักฟอก" สระหัวและอาบน้ำ?

หลายคนเคยได้ยินเรื่องเล่าว่า “สมัยก่อนคนไทยเอาผงซักฟอกมาสระผมและอาบน้ำ”

แต่ความจริงแล้ว เรื่องนี้ คลาดเคลื่อนจากข้อเท็จจริง

สิ่งที่คนไทยใช้กันอย่างแพร่หลายในช่วงปลายทศวรรษ 2490–2510 คือ แชมพูชนิดผง ไม่ใช่ผงซักฟอกสำหรับซักผ้า

แชมพูชนิดนี้มีลักษณะเป็นผงสีขาว บรรจุซองเล็ก ๆ ต้องเทใส่มือ ผสมน้ำก่อนนำมาสระผม เมื่อเห็นรูปร่างภายนอก หลายคนจึงเข้าใจผิดว่าเป็นผงซักฟอก เพราะหน้าตาแทบไม่ต่างกันเลย 

ก่อนที่แชมพูจะได้รับความนิยม คนไทยจำนวนมากยังใช้ สบู่ก้อน สระผม หรือใช้สมุนไพรพื้นบ้าน เช่น มะกรูด อัญชัน และส้มป่อย ในการทำความสะอาดเส้นผมและหนังศีรษะ

แชมพูผงที่เคยครองตลาด

หนึ่งในแชมพูผงที่โด่งดังที่สุดคือ Feather (เฟเธอร์) จากญี่ปุ่น ซึ่งเข้ามาจำหน่ายในไทยเมื่อปี พ.ศ. 2499 ต่อมาบริษัทไลอ้อนในประเทศไทยก็ผลิตแชมพูผงของตนเอง ทำให้แชมพูชนิดนี้ได้รับความนิยมอย่างมาก เพราะราคาถูก พกพาง่าย และเหมาะกับวิถีชีวิตของคนไทยในยุคนั้นที่หลายบ้านยังอาบน้ำริมคลองหรือใช้โอ่งน้ำ

แชมพูผงต้องละลายน้ำก่อนใช้ จึงให้ความรู้สึกคล้ายกำลังผสมผงซักฟอก แต่สูตรถูกออกแบบมาสำหรับเส้นผม ไม่ใช่เสื้อผ้า

ผงซักฟอกล่ะ?

ผงซักฟอกที่คนไทยรู้จักกันดีคือ "แฟ้บ" (Fab) ซึ่งเริ่มได้รับความนิยมในช่วงปลายทศวรรษ 2490 และต้นทศวรรษ 2500 จนชื่อ "แฟ้บ" กลายเป็นคำเรียกแทนผงซักฟอกทุกยี่ห้อ คล้ายกับที่คนไทยเคยเรียกเครื่องถ่ายเอกสารว่า "ซีร็อกซ์"

โฆษณาแฟ้บในช่วงต้นทศวรรษ 2500 ยังโฆษณาว่าสามารถใช้ล้างถ้วยชามได้ด้วย แต่ ไม่มีหลักฐานว่าผู้ผลิตแนะนำให้นำผงซักฟอกมาสระผมหรืออาบน้ำ

ทำไมคนจึงจำผิด?

สาเหตุสำคัญมีอยู่ 3 ข้อ

• แชมพูยุคแรกเป็น ผง หน้าตาคล้ายผงซักฟอกมาก
• บรรจุภัณฑ์เป็นซองเล็ก ๆ ใช้วิธีฉีกแล้วผสมน้ำเหมือนกัน
• เมื่อเวลาผ่านไปหลายสิบปี ความทรงจำของคนรุ่นเก่าถูกเล่าต่อกัน จนเกิดความเข้าใจว่าเป็น "ผงซักฟอก"

จุดเปลี่ยนของวงการสระผมไทย

แชมพูผงได้รับความนิยมอยู่หลายสิบปี ก่อนจะค่อย ๆ หายไปจากตลาด หลังการเปิดตัว แชมพูชนิดเหลว ในปี พ.ศ. 2513 ซึ่งใช้งานง่ายกว่า ฟองนุ่มกว่า และล้างออกได้สะดวกกว่า จนแชมพูผงแทบหายไปจากร้านค้าในเวลาต่อมา