คนโบราณซักผ้ายังไง ก่อนมีผงซักฟอก เขาใช้อะไรซักผ้า ?

สวัสดีชาวโพสต์จังกันทุกคน ทุกวันนี้แค่โยนเสื้อผ้าลงเครื่องซักผ้า เติมผงซักฟอกกับน้ำยาปรับผ้านุ่ม กดปุ่มไม่กี่ครั้งก็รอใส่เสื้อผ้าหอม ๆ ได้เลย

แต่เคยสงสัยไหมว่าเมื่อหลายร้อยปีก่อน ในยุคที่ยังไม่มีผงซักฟอก ไม่มีเครื่องซักผ้า หรือแม้แต่น้ำยาปรับผ้านุ่ม คนสมัยนั้นเขาซักผ้ากันยังไง

คำตอบคือ คนโบราณอาศัย ภูมิปัญญาจากธรรมชาติ ล้วน ๆ และหลายวิธีก็น่าทึ่งกว่าที่คิด

อย่างแรกที่นิยมมากคือ ด่างจากขี้เถ้าไม้ หลังจากหุงข้าวหรือก่อไฟแล้ว คนโบราณจะนำขี้เถ้ามาแช่น้ำ จากนั้นกรองเอาน้ำใส ๆ ที่เรียกว่า น้ำด่าง มาใช้ซักผ้า

เพราะน้ำด่างมีฤทธิ์เป็นด่างอ่อน ๆ สามารถช่วยละลายคราบไขมัน คราบเหงื่อ และสิ่งสกปรกได้ ถือเป็นต้นแบบของสารทำความสะอาดในยุคแรก ๆ เลยก็ว่าได้

นอกจากนี้ ยังมีการใช้ ผลมะคำดีควาย ซึ่งเป็นพืชพื้นบ้านที่มีสารซาโปนิน (Saponin) อยู่ตามธรรมชาติ เพียงนำผลแห้งมาแช่น้ำหรือทุบให้แตก ก็จะเกิดฟองคล้ายสบู่

สามารถใช้ซักผ้า ล้างเส้นไหม หรือแม้แต่สระผมได้ เพราะมีความอ่อนโยน ไม่ทำลายเนื้อผ้า

อีกวิธีที่พบได้บ่อยคือ การใช้แรงตีผ้า คนสมัยก่อนมักนำผ้าไปซักริมแม่น้ำ ลำคลอง หรือบ่อน้ำ แล้วใช้ไม้ตีผ้าหรือฟาดกับแผ่นหิน

เพื่อให้คราบสกปรกหลุดออก วิธีนี้แม้จะเหนื่อย แต่ช่วยให้ผ้าสะอาดได้ดีในยุคที่ยังไม่มีเครื่องซักผ้า

สำหรับผ้าที่มีคราบหนัก เช่น คราบโคลนหรือคราบน้ำมัน บางพื้นที่จะใช้ มะนาว มะกรูด หรือมะขามเปียก มาช่วยขัด เพราะกรดธรรมชาติช่วยให้คราบหลุดง่ายขึ้น และยังช่วยลดกลิ่นอับได้อีกด้วย

ส่วนเรื่องความหอม แม้จะไม่มีน้ำยาปรับผ้านุ่มเหมือนทุกวันนี้ แต่คนโบราณก็มีวิธีของตัวเอง เช่น ตากผ้ากลางแดดจัด

เพราะแสงแดดช่วยลดกลิ่นอับและฆ่าเชื้อโรคตามธรรมชาติ บางบ้านยังนำผ้าไปเก็บรวมกับดอกไม้แห้ง ใบเตย หรือสมุนไพรหอม เพื่อให้ผ้ามีกลิ่นหอมอ่อน ๆ ก่อนนำมาใช้งาน

สิ่งที่น่าสนใจคือ วิธีซักผ้าแบบโบราณหลายอย่างยังถูกนำมาประยุกต์ใช้ในปัจจุบัน โดยเฉพาะผลิตภัณฑ์รักษ์โลกที่ใช้มะคำดีควายหรือสารสกัดจากพืชแทนสารเคมี เพราะเป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อมและย่อยสลายได้ง่าย

แม้ทุกวันนี้เทคโนโลยีจะทำให้การซักผ้าสะดวกกว่าสมัยก่อนมาก แต่ภูมิปัญญาของคนโบราณก็พิสูจน์ให้เห็นว่า ก่อนจะมีผงซักฟอกหรือเครื่องซักผ้า มนุษย์ก็สามารถใช้สิ่งที่มีอยู่รอบตัวมาทำความสะอาดเสื้อผ้าได้อย่างชาญฉลาดไม่แพ้กัน

แหล่งอ้างอิง

• กรมส่งเสริมวัฒนธรรม
• กรมศิลปากร
• สารานุกรมไทยสำหรับเยาวชนฯ
• คณะเภสัชศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหิดล (ข้อมูลมะคำดีควายและสารซาโปนิน)
• ศูนย์มานุษยวิทยาสิรินธร (องค์การมหาชน)