แบคทีเรียในร่างกายเรา มีมากกว่าเซลล์มนุษย์จริงหรือ?

ฟังดูเหมือนเรื่องน่าตกใจ แต่ความจริงกลับทำให้เราเข้าใจร่างกายตัวเองมากขึ้น

เวลาพูดถึงแบคทีเรีย หลายคนมักนึกถึงเชื้อโรคที่ต้องกำจัดให้หมด แต่ความจริงแล้ว ร่างกายของคนเราคือบ้านหลังใหญ่ของจุลินทรีย์นับล้านล้านตัว โดยเฉพาะในลำไส้ ผิวหนัง ช่องปาก และโพรงจมูก สิ่งมีชีวิตขนาดเล็กเหล่านี้อยู่กับเรามาตั้งแต่เกิด และส่วนใหญ่ไม่ได้สร้างปัญหา กลับช่วยให้ร่างกายทำงานได้ตามปกติอีกด้วย

ตัวเลขที่หลายคนเคยเข้าใจ ถูกปรับใหม่แล้ว

ในอดีตมีการเผยแพร่ข้อมูลว่า ร่างกายมนุษย์มีเซลล์แบคทีเรียมากกว่าเซลล์มนุษย์ประมาณ 10 เท่า ทำให้เกิดประโยคที่ถูกอ้างถึงอยู่บ่อยครั้งว่า 'เราเป็นแบคทีเรียมากกว่ามนุษย์' แต่เมื่อมีการคำนวณใหม่จากข้อมูลทางชีววิทยาที่ละเอียดกว่าเดิม นักวิจัยพบว่าตัวเลขดังกล่าวสูงเกินจริง

ปัจจุบัน งานวิจัยหลายชิ้นประเมินว่า คนที่มีรูปร่างเฉลี่ยจะมีเซลล์มนุษย์ประมาณ 3 หมื่นล้านล้านเซลล์ ขณะที่เซลล์แบคทีเรียมีจำนวนใกล้เคียงกันราว 3.8 หมื่นล้านล้านเซลล์ หรือมากกว่าเพียงเล็กน้อยเท่านั้น และตัวเลขนี้ยังเปลี่ยนแปลงได้ตลอดทั้งวัน เช่น หลังเข้าห้องน้ำ จำนวนแบคทีเรียในลำไส้อาจลดลงจนมีจำนวนใกล้เคียงหรืออาจน้อยกว่าเซลล์มนุษย์ด้วยซ้ำ

ประเด็นสำคัญจึงไม่ใช่ว่าใครมีจำนวนมากกว่า แต่คือเราใช้ชีวิตร่วมกันตลอดเวลา

แบคทีเรียเหล่านี้ช่วยอะไรเรา?

• ช่วยย่อยอาหาร โดยเฉพาะเส้นใยอาหารที่ร่างกายย่อยเองไม่ได้

• สร้างวิตามินบางชนิด เช่น วิตามินเค และวิตามินบีกลุ่มหนึ่ง

• ช่วยฝึกระบบภูมิคุ้มกันให้แยกแยะระหว่างสิ่งที่เป็นอันตรายกับสิ่งที่ไม่เป็นอันตราย

• แข่งขันกับเชื้อก่อโรค ทำให้เชื้อไม่ดีเข้ามาเจริญเติบโตได้ยากขึ้น

• มีส่วนเกี่ยวข้องกับการสร้างสารเคมีที่ส่งผลต่อสมองและอารมณ์ผ่านแกนลำไส้กับสมอง

ถ้าแบคทีเรียดีหายไป จะเกิดอะไรขึ้น?

การใช้ยาปฏิชีวนะโดยไม่จำเป็น การรับประทานอาหารที่มีใยอาหารน้อย การนอนหลับไม่เพียงพอ หรือความเครียดเรื้อรัง ล้วนส่งผลให้สมดุลของแบคทีเรียในร่างกายเปลี่ยนแปลงได้ เมื่อแบคทีเรียที่เป็นประโยชน์ลดลง เชื้อบางชนิดที่ไม่พึงประสงค์อาจเพิ่มจำนวน จนทำให้เกิดปัญหาทางสุขภาพตามมา

นั่นจึงเป็นเหตุผลที่แพทย์มักแนะนำให้ใช้ยาปฏิชีวนะเท่าที่จำเป็น รับประทานผัก ผลไม้ ธัญพืช และอาหารที่มีใยอาหารอย่างสม่ำเสมอ เพราะสิ่งเหล่านี้เป็นอาหารชั้นดีของแบคทีเรียที่มีประโยชน์ในลำไส้

ร่างกายของเราไม่ได้มีแค่เซลล์ของตัวเอง แต่ยังเป็นโลกใบเล็กที่สิ่งมีชีวิตอีกนับล้านล้านตัวอาศัยอยู่ร่วมกันอย่างสมดุล

ดังนั้น ประโยคที่ว่า 'ร่างกายของคุณมีเซลล์แบคทีเรียมากกว่าเซลล์มนุษย์' ถือว่าใกล้เคียงความจริงในแง่ของจำนวน แม้ตัวเลขล่าสุดจะไม่ได้ต่างกันมากอย่างที่เคยเชื่อกัน สิ่งที่น่าสนใจกว่าคือ แบคทีเรียเหล่านี้ไม่ได้เป็นผู้บุกรุก แต่เป็นเพื่อนร่วมอาศัยที่มีบทบาทสำคัญต่อสุขภาพของเราตั้งแต่ศีรษะจรดปลายเท้า และยิ่งนักวิทยาศาสตร์ศึกษามากขึ้น ก็ยิ่งพบว่าโลกขนาดจิ๋วภายในตัวเรามีความซับซ้อนกว่าที่เคยคิดไว้มาก