ทำไม ฝาท่อบนถนน ต้องเป็นทรงกลม ทำไมไม่ทำทรงสี่เหลี่ยม ?

สวัสดีชาวโพสต์จังทุกคน เคยเดินหรือขับรถผ่านถนนแล้วสังเกตไหมว่า ฝาท่อระบายน้ำเกือบทุกฝาเป็นทรงกลม แทบไม่ค่อยเห็นเป็นสี่เหลี่ยมหรือสามเหลี่ยมเลย

หลายคนอาจคิดว่าเพราะทำง่าย ดูสวย หรือเป็นมาตรฐานที่ใช้กันทั่วโลก แต่ความจริงแล้ว เหตุผลสำคัญที่สุดคือ เรื่องความปลอดภัย

เพราะถ้าเปลี่ยนเป็นฝาท่อทรงสี่เหลี่ยมหรือทรงอื่น อาจเกิดอันตรายได้ง่ายกว่าที่คิด

สาเหตุแรกคือ ฝาท่อทรงกลมไม่มีทางตกลงไปในท่อได้ ไม่ว่าจะหมุนไปทิศทางไหน

ลองนึกภาพฝาท่อทรงสี่เหลี่ยมดู ถ้าหมุนเฉียงประมาณ 45 องศา เส้นทแยงมุมของฝาจะยาวกว่าความกว้างของช่องเปิด ทำให้มีโอกาสตกลงไปในท่อได้ หากยกหรือวางผิดมุม

แต่ฝาทรงกลมไม่ว่าจะหมุนกี่องศา เส้นผ่านศูนย์กลางก็เท่าเดิมตลอด จึงไม่มีทางหล่นลงไปในช่องของตัวเอง

นี่จึงเป็นเหตุผลสำคัญที่สุดที่หลายประเทศทั่วโลกเลือกใช้ฝาท่อทรงกลมอีกเหตุผลหนึ่งคือ เคลื่อนย้ายง่ายกว่า

หลายคนอาจไม่รู้ว่าฝาท่อเหล็กหนึ่งฝาหนักตั้งแต่ประมาณ 30 กิโลกรัม ไปจนถึงมากกว่า 100 กิโลกรัม

หากเป็นทรงกลม คนงานสามารถค่อย ๆ กลิ้งไปตามพื้นได้ โดยไม่ต้องยกตลอดเวลา ช่วยลดแรงและลดโอกาสบาดเจ็บจากการทำงาน

แต่ถ้าเป็นทรงสี่เหลี่ยม การเคลื่อนย้ายมักต้องใช้วิธียกเป็นหลัก ซึ่งลำบากกว่ามาก

นอกจากนี้ ฝาทรงกลมยังรับแรงกดจากรถยนต์ได้ดี ทุกวันมีรถเล็ก รถบรรทุก และรถโดยสารวิ่งผ่านฝาท่อหลายพันคัน หากรูปทรงมีมุมแหลม เช่น สี่เหลี่ยมหรือหกเหลี่ยม แรงกดอาจกระจุกตัวบริเวณมุม ทำให้แตกร้าวได้ง่ายกว่า

ในขณะที่รูปทรงกลมช่วยกระจายแรงกดได้สม่ำเสมอ ลดความเสียหาย และมีอายุการใช้งานยาวนานกว่า

หลายคนอาจสงสัยว่า แล้วทำไมบางประเทศถึงมีฝาท่อทรงสี่เหลี่ยมให้เห็นบ้าง?

จริง ๆ แล้วมีแต่ส่วนใหญ่จะใช้กับ บ่อพักสายไฟ บ่อสื่อสาร หรือช่องเปิดที่มีโครงสร้างพิเศษ ซึ่งออกแบบให้ฝาไม่สามารถตกลงไปได้ เช่น มีขอบรองรับหรือระบบล็อกเฉพาะ

ส่วนฝาท่อระบายน้ำบนถนนที่ต้องรองรับน้ำหนักรถตลอดเวลา รูปทรงกลมยังคงเป็นตัวเลือกที่ได้รับความนิยมที่สุด

สิ่งที่น่าสนใจอีกอย่างคือ บนฝาท่อหลายแห่งจะมีลวดลายนูนเต็มไปหมด หลายคนคิดว่าทำไว้ให้ดูสวย แต่จริง ๆ แล้วลวดลายเหล่านี้ช่วยเพิ่มแรงเสียดทาน ลดโอกาสลื่นเวลาเดินผ่าน โดยเฉพาะช่วงฝนตก และยังช่วยให้รถหรือจักรยานยึดเกาะได้ดีขึ้นอีกด้วย

แหล่งอ้างอิง

• American Society of Civil Engineers (ASCE)
• National Precast Concrete Association (NPCA)
• The Institution of Civil Engineers (ICE)
• Encyclopaedia Britannica