รู้จัก "เมฆอัคคี" ปรากฏการณ์สุดแปลกที่ทำไฟป่ายุโรปวิกฤตหนักในรอบเกือบ 100 ปี น่ากลัวมาก!

ช่วงเวลานี้ทางฝั่งยุโรปกำลังเจอมรสุมไฟป่าครั้งใหญ่ที่สุดเท่าที่คนอายุ 80 ปีเคยพบเคยเห็น พูดง่าย ๆ คือรุนแรงที่สุดนับตั้งแต่จบสงครามโลกครั้งที่ 2 เป็นต้นมา จนประธานาธิบดีเอ็มมานูเอล มาครง ของฝรั่งเศส ถึงกับออกมายอมรับว่ามนุษย์กำลังแพ้ทางธรรมชาติ และเวลานี้มีประชาชนรวมถึงนักท่องเที่ยวต้องอพยพหนีตายรวมกันพุ่งสูงเกิน 300,000 คนเข้าไปแล้ว 

สถานการณ์วิกฤตไฟป่าหนักมาก เพราะแนวไฟขยับเข้าไปจ่อเมืองใหญ่และเมืองท่องเที่ยวสำคัญ อย่างกรุงมาดริดของสเปน และเมืองบอร์โดซ์ แหล่งผลิตไวน์ชื่อดังของฝรั่งเศส เหลือระยะห่างแค่ 10–15 กิโลเมตรเท่านั้น การไหม้ของไฟป่าครั้งนี้ สิ่งที่ทำให้นักวิทยาศาสตร์และเจ้าหน้าที่ดับเพลิงหวาดกลัวกันที่สุด ไม่ใช่แค่เรื่องอุณหภูมิที่พุ่งสูงเกิน 40 องศาเซลเซียสเท่านั้น แต่คือการมาของ "เมฆอัคคี" (Pyrocumulonimbus) ปรากฏการณ์สุดแปลกที่ไม่เคยมีในตำราดับเพลิงดั้งเดิมมาก่อน 

"เมฆอัคคี" คืออะไร? ทำไมไฟป่าถึง "สร้างพายุ" ขึ้นมาเองได้?

เรื่องนี้น่าสนใจมาก ๆ เราเลยลองหาข้อมูลด้วยความอยากรู้และนำมาเล่าให้เพื่อน ๆ ฟัง เผื่อว่าจะสนใจกัน โดยปกติ ไฟป่าจะลุกไหม้ไปตามทิศทางลมภายนอก แต่ "เมฆอัคคี" คือปรากฏการณ์ที่ "ไฟป่าสร้างสภาพอากาศขึ้นมาควบคุมตัวเอง" ราวกับมันมีชีวิต โดยกลไกของมันคือ...

- พุ่งสูงชัน

เมื่อไฟป่าเผาไหม้รุนแรงมหาศาล ความร้อนจะดันเอาควัน เถ้าถ่าน และความชื้น พุ่งลอยลิ่วขึ้นสู่ชั้นบรรยากาศอย่างรวดเร็ว

- กลายเป็นเมฆยักษ์

เมื่อขึ้นไปเจออากาศข้างบนที่เย็นจัด ความชื้นและเถ้าถ่านจะควบแน่นกลายเป็นเมฆพายุขนาดมหึมา

- ฝนตกไม่ถึงพื้น

แม้จะกลั่นตัวเป็นเมฆฝน แต่เพราะอากาศด้านล่างแห้งและร้อนจัด ฝนจึงระเหยหายไปกลางอากาศก่อนจะตกถึงพื้นดิน

- พาความพินาศมาซ้ำเติม

สิ่งที่ลงมาถึงพื้นแทนฝน คือ "ฟ้าผ่าแห้ง" ที่ช่วยจุดไฟป่าจุดใหม่ และ "พายุลมกระโชคแรงแบบไร้ทิศทาง" ที่หอบเอาลูกไฟและสะเก็ดไฟปลิวข้ามแนวกันไฟไปตกใส่ป่าจุดอื่น ทำให้ไฟลุกลามกระจายตัวจนเจ้าหน้าที่เดาทางไม่ถูกเลย ซึ่งปกติปรากฏการณ์ "เมฆอัคคี" มักพบแค่ในออสเตรเลียหรืออเมริกาเหนือ แต่ครั้งนี้ถือเป็น ครั้งแรกในประวัติศาสตร์ที่ฝรั่งเศสบันทึกได้ เพราะยุโรปกำลังเผชิญกับอุณหภูมิที่พุ่งสูงเร็วกว่าค่าเฉลี่ยโลกถึง 2 เท่า ผืนป่าจึงแห้งกรอบกลายเป็นถังน้ำมันยักษ์ที่พร้อมระเบิดได้ทุกเมื่อ 

สถิติน่าตกใจมากๆ ก็คือ ไฟป่ากว่า 13,000 จุดที่เกิดขึ้น 90% ไม่ได้เกิดจากธรรมชาติ แต่มาจากความประมาทของมนุษย์ ไม่ว่าจะเป็นการทิ้งก้นบุหรี่ หรือการจัดปาร์ตี้ปิ้งย่างทั้งหลาย ซึ่งล่าสุดทางการสามารถจับกุมผู้ต้องสงสัยได้แล้วถึง 162 คน ความน่ากลัวสูงสุดในฝรั่งเศส คือแนวไฟไม่ได้ไหม้แค่ป่าไม้เท่านั้น แต่มันลามเข้าใกล้ "เขตอุตสาหกรรม และ คลังแสงทางทหาร" ซึ่งเป็นพื้นที่เก็บขีปนาวุธและเครื่องยนต์จรวด หากดับไม่ทัน ภัยธรรมชาติครั้งนี้อาจจะเปลี่ยนเป็นวิกฤตระเบิดเคมีและคลังแสงระดับชาติทันที สถานการณ์ที่เกิดขึ้นนี้ ยิ่งซ้ำร้ายเพราะยังไม่สามารถแก้ไขปัญหาได้ แม้ชาติยุโรปจะระดมทั้งเครื่องบินรบทางทหาร เครื่องบินตักน้ำยักษ์ที่ตักน้ำได้ 6,000 ลิตรใน 12 วินาที และใช้รถแทรกเตอร์ขุดแนวกันไฟกว้างถึง 100 เมตร แต่เจ้าหน้าที่ระดับสูงก็ได้ออกมายอมรับว่า"กำลังคนยังไม่พอ รถดับเพลิงก็ยังไม่พอ" และทางการยังเตือนอีกว่า นี่ยังไม่ใช่จุดสิ้นสุด เพราะคลื่นความร้อน (Heatwave) ระลอกใหม่กำลังจะเข้าซ้ำ อุณหภูมิอาจพุ่งสูงถึง 40–42 องศาเซลเซียส และไฟป่าอาจลากยาว คุกรุ่นอยู่ใต้ชั้นดิน และเผาไหม้ข้ามฤดูไปจนถึงเดือนพฤศจิกายนโน่นเลย 

เหตุการณ์ "เมฆอัคคี" คือสัญญาณเตือนภัยถึงคนทั้งโลกว่า "ภาวะโลกร้อน" ไม่ใช่เรื่องไกลตัวอีกต่อไป และถ้ามนุษย์ยังไม่ร่วมมือกันแก้ปัญหา วันหนึ่งเราอาจจะไม่เหลืออะไรเลยก็ได้ ดังนั้น สิ่งที่เราเองสามารถทำได้ทันทีก็คือ การเริ่มต้นเปลี่ยนพฤติกรรมในชีวิตประจำวันเล็ก ๆ น้อย ๆ ของตัวเราเอง ซึ่งก็คือ...

- ช่วยกันประหยัดพลังงาน

ปิดไฟ ปิดแอร์เมื่อไม่จำเป็น เพราะการผลิตไฟฟ้านี่แหละคือหนึ่งในตัวการปล่อยก๊าซเรือนกระจกหลัก

- ลดการสร้างขยะและลดการใช้พลาสติก

เลือกใช้ของที่นำกลับมาใช้ใหม่ได้ เพื่อลดกระบวนการเผาทำลายขยะที่ปล่อยคาร์บอนสู่ชั้นบรรยากาศ

- ไม่ประมาทกับสิ่งเล็ก ๆ

โดยเฉพาะเวลาไปท่องเที่ยวธรรมชาติ การไม่จุดไฟในพื้นที่เสี่ยง ไม่ทิ้งขยะ หรือก้นบุหรี่สุ่มสี่สุ่มห้า เพราะประกายไฟเล็ก ๆ เพียงเสี้ยววินาที ก็สามารถกลายเป็นมหันตภัยทำลายล้างมหาศาลได้เหมือนที่ยุโรปกำลังเจอ

โลกกำลังส่งสัญญาณเตือนผ่านภัยธรรมชาติที่นับวันจะยิ่งรุนแรงขึ้นเรื่อย ๆ ถึงเวลาแล้วที่เราทุกคนต้องร่วมมือกันดูแลโลกใบนี้ ก่อนที่ทุกอย่างจะสายเกินไป...