ฟ้าผ่ารถไฟฟ้า อันตรายกว่ารถน้ำมันไหม

เสียงฟ้าร้องดังขึ้นขณะขับรถไฟฟ้ากลางฝน สิ่งที่ทำให้คนในรถกังวลมักไม่ใช่แค่สายฟ้า แต่เป็นแบตเตอรี่แรงดันสูงขนาดใหญ่ใต้พื้นรถ หลายคนจึงจินตนาการว่าหากรถถูกฟ้าผ่า กระแสไฟอาจไหลเข้าระบบจนแบตเตอรี่ระเบิดหรือช็อตผู้โดยสารได้ทันที

ความจริงคือ รถยนต์ไฟฟ้าไม่ได้ดึงดูดฟ้าผ่ามากกว่ารถน้ำมัน และผู้โดยสารในรถที่มีหลังคาโลหะแข็งก็มีโอกาสปลอดภัยค่อนข้างสูง หลักสำคัญไม่ได้อยู่ที่ยางรถยนต์ช่วยกันไฟ แต่เป็นโครงสร้างตัวถังที่นำกระแสไฟฟ้าไหลผ่านด้านนอกแล้วกระจายลงสู่พื้น แนวคิดนี้ใกล้เคียงกับกรงฟาราเดย์ ซึ่งช่วยลดไม่ให้กระแสหลักผ่านเข้ามาถึงคนที่นั่งอยู่ภายในห้องโดยสาร

ยางรถไม่ได้เป็นพระเอกอย่างที่เข้าใจกัน สายฟ้าสามารถเดินทางผ่านอากาศเป็นระยะทางไกลจากก้อนเมฆลงสู่พื้นได้อยู่แล้ว ความหนาของยางเพียงไม่กี่เซนติเมตรจึงหยุดแรงดันระดับนั้นไม่ได้ หากเห็นรอยไหม้บริเวณยางหลังรถถูกฟ้าผ่า ก็ไม่ได้แปลว่ายางรับไฟแทนผู้โดยสาร แต่เกิดจากกระแสไฟและความร้อนหาทางผ่านส่วนต่าง ๆ ของรถลงสู่พื้น

รถไฟฟ้ากับรถน้ำมันจึงใช้หลักป้องกันผู้โดยสารแบบเดียวกันเป็นส่วนใหญ่ กระแสจากสายฟ้าอาจเข้าที่หลังคา เสาอากาศ หรือชิ้นส่วนโลหะด้านบน แล้ววิ่งไปตามผิวตัวถังด้านนอกก่อนออกทางล้อ ช่วงล่าง หรือส่วนที่อยู่ใกล้พื้นที่สุด คนที่อยู่ในรถจะปลอดภัยกว่าอยู่กลางแจ้ง ตราบใดที่ยังนั่งอยู่ในห้องโดยสารและไม่เอื้อมมือไปจับชิ้นส่วนโลหะที่เชื่อมต่อกับตัวถังโดยตรง

จุดที่รถไฟฟ้าแตกต่างคือมีระบบไฟฟ้าและอุปกรณ์อิเล็กทรอนิกส์จำนวนมาก ตั้งแต่แบตเตอรี่แรงดันสูง อินเวอร์เตอร์ มอเตอร์ ระบบควบคุมการชาร์จ ไปจนถึงกล่องควบคุมย่อยทั่วคัน แม้ตัวถังจะช่วยปกป้องคนได้ แต่กระแสไฟมหาศาลและสนามแม่เหล็กไฟฟ้าจากฟ้าผ่าอาจทำให้อุปกรณ์บางส่วนเสียหายได้ รถอาจขึ้นไฟเตือน หน้าจอดับ ระบบสื่อสารรวน เซ็นเซอร์เสีย ฟิวส์ตัด หรือระบบแรงดันสูงหยุดทำงานเพื่อความปลอดภัย

แบตเตอรี่ไม่ได้ระเบิดทันทีทุกครั้งที่ฟ้าผ่า เพราะชุดแบตเตอรี่ถูกติดตั้งอยู่ในกล่องปิด มีฉนวน ระบบตรวจสอบความผิดปกติ และอุปกรณ์ตัดการเชื่อมต่อเมื่อพบกระแสหรือแรงดันผิดปกติ อย่างไรก็ตาม ไม่มีใครควรสรุปว่ารถไม่เสียหายเพียงเพราะยังขับต่อได้ การกระแทกทางไฟฟ้าอาจทำลายวงจรหรือฉนวนบางตำแหน่งโดยมองจากภายนอกไม่เห็น หากระบบแจ้งเตือนแบตเตอรี่ ระบบไฟฟ้าแรงดันสูง หรืออุณหภูมิผิดปกติ ต้องหยุดใช้รถและให้ศูนย์บริการตรวจสอบ

กรณีที่ต้องระวังเป็นพิเศษคือรถกำลังเสียบชาร์จไฟอยู่ สถานีชาร์จและอุปกรณ์ชาร์จที่ได้มาตรฐานจะมีระบบกราวด์ อุปกรณ์ตัดไฟ และวงจรป้องกันแรงดันกระชาก แต่ฟ้าผ่าที่สายส่งไฟ อาคาร หรือบริเวณใกล้เคียงอาจทำให้เกิดแรงดันกระชากเข้าสู่ระบบไฟได้ การป้องกันช่วยลดความเสียหาย แต่ไม่ได้รับประกันว่าจะรับเหตุรุนแรงได้ทุกแบบ

ถ้ามีพายุฝนฟ้าคะนองหนัก ไม่ควรเดินออกไปถอดหัวชาร์จกลางแจ้งในจังหวะที่ฟ้าแลบถี่ โดยเฉพาะแท่นชาร์จที่อยู่ในลานโล่ง หากอยู่ในรถแล้ว ควรรอให้พายุผ่านไปก่อน การรีบลงจากรถไปจับหัวชาร์จ สายไฟ หรือโครงโลหะรอบสถานี อาจเพิ่มความเสี่ยงมากกว่าการนั่งอยู่ภายในรถเสียอีก

หากกำลังขับรถแล้วถูกฟ้าผ่า อาจได้ยินเสียงดังมาก เห็นแสงวาบ หรือระบบบางอย่างหยุดทำงาน สิ่งแรกคือควบคุมรถให้มั่นคง เปิดไฟฉุกเฉินและจอดในจุดที่ปลอดภัย ไม่ควรตกใจจนหักพวงมาลัยหรือเบรกกะทันหัน เพราะอุบัติเหตุจากการเสียการควบคุมรถมีโอกาสเกิดขึ้นจริงมากกว่าการถูกไฟช็อตภายในห้องโดยสาร

หลังจอดแล้วควรสังเกตไฟเตือน กลิ่นไหม้ ควัน เสียงแตกผิดปกติ และความร้อนจากบริเวณใต้พื้นรถ หากเห็นควันหรือได้กลิ่นฉุนผิดปกติ ควรออกห่างจากรถโดยไม่สัมผัสตัวรถพร้อมกับพื้นในลักษณะที่ทำให้ร่างกายเป็นทางผ่านของกระแสไฟ กรณีจำเป็นต้องออกจากรถในระหว่างที่ยังมีความเสี่ยงทางไฟฟ้า ควรก้าวเท้าชิดกันและเคลื่อนตัวออกไปด้วยก้าวสั้น ๆ ไม่วิ่งกางขา เพราะความต่างศักย์บนพื้นอาจทำให้กระแสไฟไหลผ่านร่างกายได้

ถ้าไม่มีควัน ไม่มีไฟ และรถยังอยู่ในบริเวณที่ฟ้าผ่าต่อเนื่อง การอยู่ในรถต่อมักปลอดภัยกว่าการลงไปยืนกลางแจ้ง ควรปิดกระจก ไม่ยื่นแขนออกนอกตัวรถ และหลีกเลี่ยงการแตะชิ้นส่วนโลหะเปลือย ถึงแม้อุปกรณ์ภายในส่วนใหญ่จะถูกหุ้มด้วยวัสดุฉนวน แต่การลดการสัมผัสสิ่งที่เชื่อมกับตัวถังโดยตรงยังเป็นวิธีที่รอบคอบกว่า

รถเปิดประทุน รถที่หลังคาเป็นผ้า หรือรถที่มีโครงสร้างห้องโดยสารไม่ต่อเนื่อง อาจให้การป้องกันได้ไม่เท่ารถหลังคาโลหะแข็ง ส่วนรถที่มีหลังคากระจกไม่ได้แปลว่าจะไม่มีการป้องกัน เพราะยังมีกรอบโลหะและโครงสร้างรอบห้องโดยสาร แต่ประสิทธิภาพขึ้นอยู่กับการออกแบบของรถแต่ละรุ่น ไม่ควรนำหลักกรงฟาราเดย์ไปตีความว่ารถทุกชนิดปลอดภัยเท่ากันหมด

ฟ้าผ่าใกล้รถแต่ไม่โดนตัวรถโดยตรงก็สร้างปัญหาได้ กระแสที่ลงพื้นอาจกระจายออกไปรอบจุดผ่า เกิดความต่างศักย์ระหว่างตำแหน่งต่าง ๆ บนพื้น หรือเหนี่ยวนำให้ระบบอิเล็กทรอนิกส์รวนได้ รถจึงอาจมีอาการผิดปกติโดยไม่พบรอยไหม้บนหลังคา หากเหตุเกิดใกล้มากและหลังจากนั้นรถขึ้นข้อความเตือน ไม่ควรลบข้อความแล้วขับต่อเหมือนไม่มีอะไรเกิดขึ้น

หลังพ้นเหตุควรถ่ายรูปจุดที่สงสัยว่าถูกฟ้าผ่า บันทึกข้อความเตือนบนหน้าจอ และติดต่อศูนย์บริการหรือบริษัทประกัน ไม่ควรเปิดฝาครอบแบตเตอรี่ ถอดสายไฟสีส้ม หรือพยายามซ่อมระบบแรงดันสูงเอง แม้รถจะปิดอยู่ ระบบแบตเตอรี่ก็ยังเก็บพลังงานจำนวนมากและต้องใช้ช่างที่ผ่านการอบรมพร้อมอุปกรณ์เฉพาะในการตรวจสอบ

สิ่งที่ควรให้ช่างตรวจไม่ได้มีเพียงแบตเตอรี่ แต่รวมถึงระบบชาร์จ อินเวอร์เตอร์ มอเตอร์ สายไฟแรงดันสูง กล่องควบคุม ระบบถุงลมนิรภัย เซ็นเซอร์ ยาง ล้อ และลูกปืนล้อ เพราะกระแสอาจผ่านหลายเส้นทาง รอยที่พบภายนอกอาจมีเพียงจุดเล็ก ๆ ขณะที่ความเสียหายทางไฟฟ้าอยู่คนละตำแหน่ง

สรุปให้ตรงที่สุดคือ รถไฟฟ้าไม่ได้อันตรายกว่ารถน้ำมันโดยอัตโนมัติเมื่อถูกฟ้าผ่า ตัวถังรถที่ปิดมิดชิดยังช่วยปกป้องผู้โดยสารด้วยหลักเดียวกัน ความต่างอยู่ที่รถไฟฟ้ามีระบบอิเล็กทรอนิกส์และแบตเตอรี่แรงดันสูงซึ่งอาจได้รับความเสียหายและต้องตรวจอย่างจริงจังหลังเกิดเหตุ อยู่ในรถ ปิดกระจก ไม่จับโลหะ จอดอย่างปลอดภัย และอย่าคิดว่ารถไม่เป็นอะไรเพียงเพราะยังเปิดเครื่องติด คือวิธีรับมือที่ถูกต้องกว่าการรีบลงจากรถท่ามกลางพายุ