คิดถึงไหม? “ช้อนสังกะสีเคลือบสีเขียว” ของใช้คู่ครัวไทย

ยังมีอยู่ไหม? “ช้อนสังกะสีเคลือบสีเขียว” ของใช้คู่ครัวไทยที่หลายคนคิดถึง แต่แทบไม่เห็นแล้ว

        ถ้าลองเปิดลิ้นชักในครัวของบ้านคุณปู่คุณย่าเมื่อ 30–40 ปีก่อน เชื่อว่าหลายคนคงเคยเห็น ช้อนโลหะสีเขียวเข้ม ที่ดูธรรมดา แต่กลับเป็นของใช้ที่แทบทุกบ้านต้องมี 🥄

        หลายคนเรียกติดปากว่า "ช้อนสังกะสีเคลือบสีเขียว" บางคนใช้กินข้าว กินก๋วยเตี๋ยว หรือใช้ตักกับข้าวจนเป็นภาพจำของยุคหนึ่ง แต่วันนี้กลับแทบหาไม่เจอ จนหลายคนสงสัยว่า ยังมีผลิตอยู่หรือไม่? และทำไมช้อนแบบนี้ถึงค่อย ๆ หายไปจากชีวิตประจำวัน

จริง ๆ แล้ว สิ่งที่คนไทยเรียกว่า ช้อนสังกะสี นั้น ในหลายกรณีไม่ได้ทำจากสังกะสีทั้งชิ้น แต่เป็นช้อนโลหะที่ผ่านการเคลือบผิวด้วยอีนาเมล (Enamel) หรือสารเคลือบคล้ายเครื่องเคลือบ เพื่อป้องกันสนิมและช่วยให้ทำความสะอาดง่าย สีเขียวเข้มที่เห็นจึงไม่ได้มีไว้เพื่อความสวยงามเพียงอย่างเดียว แต่ยังช่วยปกปิดรอยเปื้อนและรอยขีดข่วนได้ดี จึงเหมาะกับการใช้งานหนักในครัวเรือน ร้านอาหาร และโรงอาหารสมัยก่อน

        ช่วงหลายสิบปีก่อน ช้อนประเภทนี้ได้รับความนิยมอย่างมาก เพราะมีราคาถูก แข็งแรง และผลิตได้จำนวนมาก โรงงานเครื่องใช้โลหะในไทยและประเทศเพื่อนบ้านต่างผลิตออกมาจำหน่ายเป็นจำนวนมาก จนกลายเป็นภาพคุ้นตาของคนทั้งประเทศ

หลายคนอาจไม่เคยสังเกตว่า ช้อนสีเขียวแบบนี้มักจะใช้คู่กับ ชามเคลือบสีขาวขอบน้ำเงิน หรือถ้วยเคลือบลายดอก ซึ่งล้วนเป็นเครื่องครัวที่ได้รับอิทธิพลจากการผลิตแบบอุตสาหกรรมในช่วงหลังสงครามโลกครั้งที่ 2 เมื่อเครื่องใช้เคลือบอีนาเมลเริ่มแพร่หลายและมีราคาที่ประชาชนทั่วไปเข้าถึงได้

แต่เมื่อเวลาผ่านไป วัสดุใหม่ ๆ อย่าง สเตนเลส (Stainless Steel) เริ่มเข้ามาแทนที่ ด้วยข้อดีหลายด้าน ทั้งไม่หลุดลอก ไม่ต้องเคลือบผิว ทนการกัดกร่อน ดูแลรักษาง่าย และสามารถเข้าเครื่องล้างจานได้ จึงทำให้ร้านอาหาร โรงแรม และครัวเรือนส่วนใหญ่หันมาเลือกใช้สเตนเลสแทบทั้งหมด

        อีกเหตุผลหนึ่งคือ หากเครื่องเคลือบอีนาเมลเกิดการกระแทกจนบิ่นหรือแตกร้าว ผิวโลหะด้านในอาจสัมผัสกับความชื้นและเกิดสนิมได้ การใช้งานจึงต้องระมัดระวังกว่าเครื่องใช้สเตนเลส ซึ่งมีความทนทานมากกว่าในระยะยาว

        อย่างไรก็ตาม ไม่ได้หมายความว่าช้อนสีเขียวจะสูญหายไปเสียทีเดียว ปัจจุบันยังพอพบได้ตามร้านขายของเก่า ตลาดนัดวินเทจ ร้านเครื่องครัวบางแห่ง หรือผู้ผลิตรายย่อยที่ยังคงทำสินค้าแนวย้อนยุคสำหรับผู้ที่ชื่นชอบความคลาสสิก นอกจากนี้ยังมีนักสะสมที่เก็บเครื่องใช้เคลือบอีนาเมลไว้เป็นของสะสม เพราะถือเป็นตัวแทนของวิถีชีวิตคนไทยในอดีต

        น่าสนใจตรงที่ ทุกวันนี้กระแส ของวินเทจ, ของโบราณ, เครื่องครัวสมัยก่อน, และ ของใช้ย้อนยุค กลับได้รับความนิยมเพิ่มขึ้น โดยเฉพาะในกลุ่มคนรุ่นใหม่ที่หลงใหลเสน่ห์ของสิ่งของที่มีเรื่องราว ทำให้ช้อนสีเขียวที่เคยเป็นของธรรมดา กลับกลายเป็นของที่หลายคนตามหา

📌 ข้อเท็จจริงที่ควรรู้ คือ ยังไม่มีหลักฐานว่าช้อนสีเขียวชนิดนี้ถูกยกเลิกการผลิตทั่วโลก เพียงแต่ความต้องการของตลาดลดลงอย่างมากเมื่อเทียบกับสเตนเลส จึงพบเห็นได้น้อยกว่าสมัยก่อน

ส่วน ความคิดเห็น ของผู้เขียนคือ ความทรงจำที่ผูกพันกับของใช้เล็ก ๆ อย่างช้อนสีเขียว อาจมีคุณค่ามากกว่าราคาของมัน เพราะทุกครั้งที่เห็น หลายคนมักนึกถึงบ้านในวัยเด็ก โรงอาหารโรงเรียน หรือมื้อข้าวที่กินพร้อมหน้ากับครอบครัว

แม้วันนี้ช้อนสังกะสีเคลือบสีเขียวจะไม่ใช่พระเอกของครัวไทยอีกต่อไป แต่ก็ยังเป็นชิ้นส่วนเล็ก ๆ ของประวัติศาสตร์การใช้ชีวิตที่สะท้อนยุคสมัยได้เป็นอย่างดี และอาจเป็นหนึ่งในของใช้ที่ทำให้หลายคนยิ้มได้ทุกครั้งเมื่อได้พบเห็นอีกครั้ง

แล้วคุณล่ะ...เคยใช้ช้อนสีเขียวแบบนี้หรือไม่? หรือยังมีเก็บไว้ที่บ้านจนถึงทุกวันนี้? มาแบ่งปันความทรงจำกันได้เลย 😊