อาหารในแอปส่งฟรี ทำไมยังแพงกว่าหน้าร้าน

ข้าวจานเดียวกัน ร้านเดียวกัน ปริมาณดูไม่ต่างกัน หน้าร้านขาย 60 บาท แต่พอเปิดแอปกลับกลายเป็น 75 หรือ 80 บาท ทั้งที่มีป้ายเด่นชัดว่า “ส่งฟรี” พอกดชำระเงินจริงก็ยังเจอค่าบริการ ค่าบรรจุภัณฑ์ หรือยอดขั้นต่ำเพิ่มเข้ามาอีก จึงไม่แปลกที่ลูกค้าจะรู้สึกว่าส่งฟรีแบบนี้เหมือนไม่ได้ฟรีจริง

คำว่า “ส่งฟรี” ในแอปส่งอาหาร ส่วนใหญ่หมายถึงการลดค่าจัดส่งที่แสดงในใบสั่งซื้อ ไม่ได้หมายความว่าราคาอาหารต้องเท่ากับหน้าร้าน และไม่ได้รับประกันว่าจะไม่มีค่าใช้จ่ายประเภทอื่นเลย ร้านอาหารจำนวนหนึ่งจึงตั้งราคาในแอปสูงกว่าราคาที่ขายหน้าร้าน เพื่อชดเชยต้นทุนที่เพิ่มขึ้นจากการขายผ่านแพลตฟอร์ม

ต้นทุนก้อนใหญ่คือค่าบริการที่แพลตฟอร์มหักจากยอดขายของร้าน ตัวอย่างอัตราที่ผู้ให้บริการรายหนึ่งประกาศสำหรับร้านค้าใหม่ คือค่าบริการร้อยละ 30 ของยอดขาย และคิดภาษีมูลค่าเพิ่มร้อยละ 7 บนค่าบริการอีกชั้นหนึ่ง เมื่อรวมแล้วเท่ากับร้อยละ 32.1 สมมติร้านขายอาหารในแอป 100 บาท ร้านอาจได้รับสุทธิประมาณ 67.90 บาทก่อนหักต้นทุนวัตถุดิบ ค่าแรง ค่าเช่า และค่าใช้จ่ายอื่น

หากอาหารจานนั้นมีต้นทุนเดิมอยู่ที่ 40 บาท ร้านขายหน้าร้าน 60 บาทจะเหลือส่วนต่าง 20 บาท แต่ถ้านำราคา 60 บาทไปขายในแอปแล้วถูกหักราวร้อยละ 32 ร้านจะเหลือเงินเพียงประมาณ 41 บาท แทบไม่เหลือส่วนต่างสำหรับค่าแรงหรือค่าใช้จ่ายร้าน การตั้งราคาในแอปเป็น 75 หรือ 80 บาทจึงเป็นวิธีที่บางร้านใช้เพื่อให้ได้เงินสุทธิใกล้เคียงกับการขายหน้าร้าน

ยังมีค่ากล่อง ช้อนส้อม ถุง ซอสแยก และวัสดุป้องกันอาหารหก ซึ่งการขายหน้าร้านอาจไม่ต้องใช้ หรือใช้ในปริมาณน้อยกว่า อาหารบางอย่างต้องเปลี่ยนบรรจุภัณฑ์ให้แข็งแรงขึ้นเพราะต้องอยู่บนรถเป็นเวลานาน ร้านที่ขายเครื่องดื่มอาจต้องเพิ่มซีลปากแก้ว ร้านขายน้ำแกงต้องใช้ถุงหลายชั้น ต้นทุนเหล่านี้ต่อชิ้นอาจดูไม่มาก แต่เมื่อรวมกับค่าบริการของแพลตฟอร์มก็ทำให้ราคาเดิมขายต่อได้ยาก

โปรโมชั่นส่งฟรีเองก็ไม่ได้เกิดขึ้นโดยไม่มีใครรับภาระ ค่าเดินทางของคนขับ ค่าดูแลระบบ การชำระเงิน และการจัดการคำสั่งซื้อยังมีต้นทุนอยู่ เพียงแต่ค่าใช้จ่ายนั้นอาจถูกแบ่งกันระหว่างแพลตฟอร์ม ร้านค้า และลูกค้า บางแคมเปญแพลตฟอร์มเป็นผู้อุดหนุนค่าส่ง บางแคมเปญร้านต้องร่วมออกส่วนลด หรือยอมรับเงื่อนไขเพิ่มเติมเพื่อให้ร้านปรากฏในรายการส่งฟรี

ข้อความว่า “ค่าส่งเริ่มต้น 0 บาท” ก็ต้องอ่านคำว่า “เริ่มต้น” ให้ครบ เพราะมักใช้ได้เฉพาะร้านที่ร่วมรายการ ระยะทางที่กำหนด วิธีจัดส่งบางประเภท หรือเมื่อยอดสั่งถึงขั้นต่ำ หากร้านอยู่ไกลเกินระยะ ระบบอาจคิดค่าส่งเพิ่มตามจริง หากยอดอาหารไม่ถึงเกณฑ์ อาจมีค่าคำสั่งซื้อขนาดเล็กหรือบังคับให้เพิ่มสินค้าเพื่อใช้สิทธิ์

จุดที่ทำให้รู้สึกว่าแพงเป็นพิเศษคือราคาในแอปถูกบวกหลายชั้นโดยแยกชื่อกัน เมนูอาจแพงกว่าหน้าร้านอยู่แล้ว จากนั้นมีค่าบรรจุภัณฑ์ ค่าบริการ และส่วนต่างจากยอดขั้นต่ำ แม้บรรทัดค่าจัดส่งจะเป็นศูนย์ ยอดสุดท้ายก็ยังสูงกว่าการเดินไปซื้อเองได้มาก

ตัวอย่างเช่น อาหารหน้าร้านจานละ 60 บาท ร้านตั้งราคาในแอป 75 บาท มีค่าบรรจุภัณฑ์ 5 บาท และค่าบริการลูกค้าอีกเล็กน้อย แม้ค่าส่งลดเหลือ 0 บาท ยอดชำระก็อาจเกิน 80 บาทอยู่ดี คำว่าส่งฟรีจึงเป็นเพียงการบอกว่าไม่คิดเงินในส่วนการขนส่งตามเงื่อนไข ไม่ได้บอกว่าคำสั่งซื้อทั้งหมดจะถูกกว่าหน้าร้าน

อย่างไรก็ตาม ไม่ใช่ทุกร้านจะตั้งราคาในแอปแพงกว่า บางร้านยอมใช้ราคาเดียวกันทุกช่องทางเพราะมีกำไรต่อจานเพียงพอ บางร้านเป็นแบรนด์ใหญ่ที่ต่อรองค่าบริการได้ต่างจากร้านทั่วไป หรือมองว่าการขายผ่านแอปช่วยเพิ่มจำนวนออเดอร์จนคุ้มกับส่วนแบ่งที่เสียไป ร้านบางแห่งใช้เมนูเฉพาะสำหรับเดลิเวอรี ปรับปริมาณหรือจัดชุดใหม่ จึงเทียบกับราคาหน้าร้านตรง ๆ ไม่ได้

โปรลดราคาอาจทำให้อาหารในแอปถูกกว่าหน้าร้านได้จริงในบางครั้ง โดยเฉพาะเมื่อมีคูปองลดค่าอาหาร ส่วนลดจากบัตร หรือสิทธิ์สมาชิก แต่ต้องดูยอดสุทธิหลังใช้สิทธิ์ ไม่ควรตัดสินจากเปอร์เซ็นต์ส่วนลดบนหน้าร้าน เพราะเมนูที่ขึ้นว่า “ลด 30 เปอร์เซ็นต์” อาจถูกตั้งราคาก่อนลดสูงกว่าราคาปกติ หรือส่วนลดมีเพดานเพียงไม่กี่สิบบาท

วิธีตรวจแบบง่ายที่สุดคือเลือกเมนูเดียวกันแล้วดูจนถึงหน้าก่อนชำระเงิน เปรียบเทียบทั้งราคาอาหาร ค่าบรรจุภัณฑ์ ค่าบริการ ค่าส่ง ยอดขั้นต่ำ และส่วนลดที่ใช้ได้จริง อย่าดูเฉพาะป้ายส่งฟรีหน้าร้านในแอป เพราะตัวเลขที่มีความหมายคือยอดสุดท้ายที่ต้องจ่าย

ถ้าร้านอยู่ใกล้และสะดวกเดินทาง การโทรสั่งแล้วไปรับเองมักประหยัดกว่า บางแอปมีตัวเลือกสั่งล่วงหน้าแล้วรับที่ร้าน ซึ่งอาจได้ราคาใกล้หน้าร้านและยังไม่ต้องเสียเวลารอ แต่ควรเช็กอีกครั้งว่าราคาแบบรับเองต่างจากราคาเดลิเวอรีหรือไม่ เพราะบางร้านใช้ราคาเดียวกันทั้งสองแบบ

สำหรับออเดอร์เล็ก การส่งฟรีอาจไม่ได้ช่วยมากนัก เนื่องจากส่วนต่างราคาอาหารและค่าธรรมเนียมคิดเป็นสัดส่วนสูง แต่ถ้าสั่งหลายจาน ใช้คูปองได้เต็มเพดาน และไม่ต้องเสียเวลาเดินทาง ยอดที่แพงขึ้นอาจยังสมเหตุสมผลสำหรับบางคน สิ่งที่ลูกค้าจ่ายเพิ่มไม่ได้มีแค่อาหาร แต่รวมถึงความสะดวก เวลา และการนำอาหารมาถึงหน้าบ้าน

ปัญหาไม่ได้อยู่ที่การตั้งราคาในแอปสูงกว่าหน้าร้านเพียงอย่างเดียว เพราะร้านมีสิทธิ์คำนวณต้นทุนของแต่ละช่องทาง สิ่งที่ทำให้ลูกค้าไม่พอใจมักเป็นการสื่อสารที่ทำให้เข้าใจว่าส่งฟรีแล้วต้องถูก ทั้งที่ค่าใช้จ่ายถูกย้ายไปอยู่ในราคาอาหารหรือค่าธรรมเนียมชื่ออื่น

ดังนั้นอาหารในแอปที่ขึ้นว่าส่งฟรีแต่แพงกว่าปกติ ไม่ได้แปลว่าคนขับทำงานฟรี หรือร้านได้กำไรเพิ่มทั้งหมด และไม่จำเป็นต้องเป็นการโกงเสมอไป ส่วนต่างราคามักเกิดจากค่าบริการแพลตฟอร์ม ต้นทุนบรรจุภัณฑ์ ค่าเข้าร่วมโปรโมชั่น และเงื่อนไขของแต่ละร้าน คำว่า “ฟรี” ใช้กับค่าส่งบางส่วนเท่านั้น ส่วนอาหารมื้อนั้นคุ้มหรือไม่ ต้องตัดสินจากยอดสุทธิหน้าเช็กเอาต์ ไม่ใช่จากป้ายโปรโมชั่นตัวใหญ่บนหน้าจอ