ทำไมเวลาเรา ส่องกระจก ถึงรู้สึกว่าตัวเองดูดีกว่าใน รูปถ่าย

สวัสดีชาวโพสต์จังกันทุกคน เคยเป็นไหมตอนแต่งตัวเสร็จ ยืนส่องกระจกแล้วรู้สึกว่า

"อืม วันนี้หน้าตาดีนะเรา หล่อขึ้น สวยขึ้น"

แต่พอเพื่อนยกมือถือขึ้นมาถ่ายรูปให้ แล้วเปิดดู

"เฮ้ย! นี่หน้าตรูจริงเหรอ!?"

หลายคนถึงกับคิดว่ากล้องมือถือห่วย ถ่ายไม่สวย หรือบางคนโทษเพื่อนว่าถ่ายไม่เป็น ทั้งที่ความจริงแล้ว เรื่องนี้มีคำอธิบายทางวิทยาศาสตร์อยู่เหมือนกัน

สาเหตุแรกมาจากสิ่งที่เราเห็นในกระจกไม่ใช่ หน้าจริง ของเรา แต่เป็น ภาพสะท้อนกลับซ้าย-ขวา (Mirror Image)

ตั้งแต่เด็กจนโต เราใช้เวลาดูหน้าตัวเองผ่านกระจกแทบทุกวัน ไม่ว่าจะตอนแปรงฟัน แต่งตัว ล้างหน้า หรือหวีผม ทำให้สมองคุ้นเคยกับใบหน้าเวอร์ชันนี้มากที่สุด

พอวันหนึ่งเห็นตัวเองในรูปถ่าย ซึ่งเป็นใบหน้าที่คนอื่นเห็นจริงๆ สมองกลับรู้สึกแปลกทันที เพราะรายละเอียดเล็กๆ อย่างตาซ้ายที่สูงกว่านิดเดียว มุมปากที่เอียง หรือคิ้วสองข้างที่ไม่เท่ากัน จะดูชัดขึ้นกว่าที่เคยเห็นในกระจก

ทั้งที่จริงแล้ว คนอื่นเห็นหน้าเรามาแบบนี้ตลอด อีกเรื่องที่หลายคนไม่รู้คือใบหน้าของคนเราไม่มีใครสมมาตร 100%

เกือบทุกคนมีใบหน้าที่ซ้ายและขวาไม่เท่ากันอยู่แล้ว บางคนจมูกเอียงนิดๆ บางคนตาสองข้างไม่เท่ากัน หรือแก้มข้างหนึ่งอิ่มกว่าอีกข้าง

แต่เพราะเราเห็นภาพสะท้อนเดิมทุกวัน สมองจึงมองว่ามันเป็นเรื่องปกติ พอเห็นรูปจริงที่กลับด้าน ความแตกต่างเหล่านี้เลยดูเด่นขึ้นทันที

นอกจากนี้ กล้องมือถือก็มีส่วนเหมือนกัน หลายคนคิดว่ากล้องถ่ายออกมาตรงตามความจริง แต่จริงๆ แล้วเลนส์กล้องสามารถทำให้ใบหน้าดูเปลี่ยนไปได้ โดยเฉพาะการถ่ายระยะใกล้

เวลายื่นมือถือมาถ่ายเซลฟี่ จมูกจะดูใหญ่ขึ้น หน้าอาจดูกว้างหรือยาวกว่าปกติ เพราะเป็นผลจากมุมมองของเลนส์ ไม่ใช่หน้าตาจริงของเรา

ช่างภาพหลายคนจึงแนะนำให้ถ่ายภาพบุคคลจากระยะที่ไกลขึ้น หรือใช้เลนส์ที่เหมาะกับการถ่ายคน เพราะจะให้สัดส่วนของใบหน้าที่ใกล้เคียงความเป็นจริงมากกว่า

แสงก็เป็นอีกตัวแปรสำคัญ เวลาเราส่องกระจก ส่วนใหญ่จะเลือกยืนในมุมที่แสงเข้าหน้าพอดี แถมยังขยับหน้าได้ตลอด จะหันซ้าย หันขวา ยิ้ม หรือเลือกมุมที่ตัวเองมั่นใจก็ได้

แต่รูปถ่ายเป็นเพียง เสี้ยววินาทีเดียวถ้ากะพริบตา ยิ้มไม่สุด หรือแสงตกผิดด้าน ภาพที่ออกมาก็อาจดูไม่เหมือนตอนที่เรามองตัวเองในกระจกเลย

ที่น่าสนใจคือ นักจิตวิทยายังพบปรากฏการณ์ที่เรียกว่า Mere Exposure Effect หรือ ยิ่งเห็นบ่อย ยิ่งรู้สึกชอบ

เพราะเราเห็นหน้าตัวเองในกระจกทุกวัน สมองจึงรู้สึกคุ้นเคยและมองว่ามันดูดี

ในทางกลับกัน รูปถ่ายที่กลับด้านจากที่เคยเห็น กลับทำให้รู้สึกแปลก แม้ว่าคนอื่นจะมองว่าเป็นหน้าปกติของเราก็ตาม

เรื่องนี้ยังอธิบายได้ว่าทำไมบางครั้ง เรารู้สึกว่ารูปที่ตัวเองไม่ชอบ กลับมีคนอื่นบอกว่า รูปนี้ดูดีนะ

เหตุผลก็เพราะเขาเห็นใบหน้าแบบนั้นอยู่ทุกวัน จึงไม่ได้รู้สึกแปลกเหมือนเรา

แหล่งข้อมูล

• American Psychological Association (APA)
• National Institutes of Health (NIH)
• Journal of Experimental Psychology – Mere Exposure Effect
• Adobe – Why Faces Look Different in Mirrors and Cameras
• Digital Photography School – How Camera Lenses Affect Facial Appearance