ทำไมประจำเดือนทำให้ผู้หญิงหงุดหงิด

บางเดือนแค่มีคนพูดเสียงดังกว่าปกตินิดเดียวก็รู้สึกหงุดหงิด บางครั้งเรื่องเล็กที่เคยปล่อยผ่านได้กลับกลายเป็นเรื่องที่ชวนโมโหอย่างไม่มีเหตุผล หลายคนจึงเข้าใจว่าผู้หญิงกำลัง "อารมณ์เสียเพราะมีประจำเดือน" ทั้งที่ความจริงแล้ว สิ่งที่เกิดขึ้นไม่ได้เป็นเพราะเลือดประจำเดือนโดยตรง แต่เป็นผลจากการเปลี่ยนแปลงของฮอร์โมนที่เริ่มขึ้นตั้งแต่หลายวันก่อนประจำเดือนจะมา

ในช่วงครึ่งหลังของรอบเดือน ร่างกายจะมีการเปลี่ยนแปลงของฮอร์โมนเอสโตรเจนและโปรเจสเตอโรน เมื่อเข้าใกล้วันที่ประจำเดือนจะมา ฮอร์โมนทั้งสองชนิดจะลดลงอย่างรวดเร็ว การเปลี่ยนแปลงนี้ส่งผลต่อสารเคมีในสมอง โดยเฉพาะเซโรโทนิน ซึ่งเกี่ยวข้องกับอารมณ์ ความสงบ และความสุข เมื่อระดับเซโรโทนินเปลี่ยนไป จึงทำให้บางคนรู้สึกหงุดหงิด ใจร้อน เศร้า หรืออารมณ์แปรปรวนได้ง่ายกว่าปกติ

ความรู้สึกเหล่านี้ไม่ได้เกิดขึ้นกับทุกคนในระดับเดียวกัน บางคนแทบไม่รู้สึกอะไร ขณะที่บางคนมีอาการชัดเจนจนกระทบการใช้ชีวิต ความแตกต่างนี้ขึ้นอยู่กับความไวของร่างกายต่อการเปลี่ยนแปลงของฮอร์โมน รวมถึงพันธุกรรม สุขภาพโดยรวม และสภาพจิตใจในช่วงนั้น

นอกจากฮอร์โมนแล้ว อาการทางร่างกายก็เป็นอีกเหตุผลที่ทำให้อารมณ์เสียได้ง่าย อาการปวดท้อง ปวดหลัง ปวดศีรษะ ท้องอืด คัดเต้านม หรือรู้สึกอ่อนเพลีย ล้วนทำให้ความอดทนลดลง ลองนึกถึงวันที่ปวดฟันทั้งวัน แค่มีคนพูดจาน่ารำคาญนิดเดียวก็อาจทำให้อารมณ์เสียได้ง่ายขึ้น อาการก่อนและระหว่างมีประจำเดือนก็มีลักษณะคล้ายกัน

การนอนหลับก็มีส่วนสำคัญ ผู้หญิงจำนวนไม่น้อยนอนหลับไม่สนิทในช่วงก่อนมีประจำเดือน เพราะอุณหภูมิร่างกายเปลี่ยน ปวดเมื่อย หรือปวดท้อง เมื่อพักผ่อนไม่เพียงพอ สมองจะควบคุมอารมณ์ได้แย่ลง ทำให้ตอบสนองต่อความเครียดเร็วกว่าเดิม และรู้สึกหงุดหงิดกับเรื่องเล็กน้อยมากขึ้น

อีกสิ่งหนึ่งที่มักเกิดขึ้นคือความอยากอาหาร โดยเฉพาะของหวานหรืออาหารที่มีแป้งสูง ร่างกายพยายามหาวิธีกระตุ้นการสร้างเซโรโทนินเพื่อให้รู้สึกดีขึ้น หากไม่ได้กินตามที่ร่างกายต้องการ บางคนอาจรู้สึกหงุดหงิดหรือไม่สบายตัวมากกว่าเดิม แต่ในทางกลับกัน หากกินมากเกินไปก็อาจรู้สึกอืด แน่นท้อง และยิ่งไม่สบายตัวเข้าไปอีก

ความเครียดในชีวิตประจำวันยังทำให้ปัญหารุนแรงขึ้น หากช่วงก่อนมีประจำเดือนต้องเจองานหนัก พักผ่อนน้อย หรือมีปัญหาส่วนตัว ฮอร์โมนความเครียดจะทำงานร่วมกับการเปลี่ยนแปลงของฮอร์โมนเพศ ส่งผลให้อารมณ์แปรปรวนชัดเจนกว่าปกติ หลายคนจึงรู้สึกเหมือนทุกอย่างดูน่าหงุดหงิดไปหมด ทั้งที่หากเป็นช่วงอื่นของเดือนอาจรับมือกับสถานการณ์เดียวกันได้สบาย

อาการก่อนมีประจำเดือนที่เรียกว่า PMS หรือ Premenstrual Syndrome ไม่ได้มีแค่เรื่องอารมณ์เท่านั้น แต่ยังรวมถึงอาการทางร่างกายและจิตใจอีกหลายอย่าง เช่น เหนื่อยง่าย ไม่มีสมาธิ ร้องไห้ง่าย วิตกกังวล ท้องอืด ปวดเมื่อย หรือรู้สึกอยากอยู่คนเดียว ซึ่งอาการเหล่านี้มักเริ่มก่อนประจำเดือนประมาณ 1-2 สัปดาห์ และจะค่อย ๆ ดีขึ้นเมื่อประจำเดือนมา

สำหรับบางคน อาการอาจรุนแรงกว่าปกติจนกระทบการทำงาน ความสัมพันธ์ หรือการใช้ชีวิตประจำวัน ภาวะนี้เรียกว่า PMDD หรือ Premenstrual Dysphoric Disorder เป็นความผิดปกติที่ควรได้รับการประเมินจากแพทย์ เพราะอาจต้องรักษาด้วยการปรับพฤติกรรม การใช้ยา หรือการดูแลด้านสุขภาพจิตร่วมด้วย ไม่ใช่เรื่องที่ควรฝืนทนเพียงเพราะคิดว่าเป็นเรื่องธรรมชาติของผู้หญิง

การดูแลตัวเองในช่วงนี้ช่วยลดอาการได้ไม่น้อย การนอนให้เพียงพอ ออกกำลังกายสม่ำเสมอ กินอาหารที่มีประโยชน์ ลดเครื่องดื่มแอลกอฮอล์และคาเฟอีน ดื่มน้ำให้มาก รวมถึงหาวิธีผ่อนคลายความเครียด เช่น เดินเล่น ฟังเพลง หรือฝึกหายใจ ล้วนช่วยให้อารมณ์คงที่ขึ้นได้ในหลายคน

คนรอบข้างก็มีบทบาทสำคัญเช่นกัน การเข้าใจว่านี่เป็นผลจากการเปลี่ยนแปลงทางชีวภาพ ไม่ใช่การตั้งใจเอาแต่ใจ จะช่วยลดความขัดแย้งได้มาก การรับฟัง พูดคุยด้วยน้ำเสียงปกติ และไม่ซ้ำเติมเมื่ออีกฝ่ายกำลังรู้สึกไม่สบายตัว มักได้ผลดีกว่าการพูดว่า "ก็แค่ประจำเดือนเอง"

ประจำเดือนไม่ได้ทำให้ผู้หญิงทุกคนหงุดหงิดเหมือนกัน และไม่ได้หมายความว่าผู้หญิงควบคุมอารมณ์ตัวเองไม่ได้ สิ่งที่เกิดขึ้นคือร่างกายกำลังผ่านการเปลี่ยนแปลงของฮอร์โมนที่ส่งผลต่อสมองและอารมณ์ เมื่อเข้าใจสาเหตุที่แท้จริง ก็จะมองเรื่องนี้อย่างเห็นอกเห็นใจกันมากขึ้น และหาวิธีดูแลตัวเองได้เหมาะสม แทนที่จะมองว่าเป็นเพียงนิสัยหรืออารมณ์ชั่ววูบเท่านั้น