สำนวนเกลียดปลาไหลกินน้ำแกง หมายความว่าอะไร

บางคนแสดงออกชัดเจนว่าไม่ชอบสิ่งหนึ่ง วิจารณ์อยู่บ่อยครั้ง หรือทำท่ารังเกียจจนคนรอบตัวเชื่อสนิทว่าไม่มีทางเข้าไปยุ่งเกี่ยวแน่นอน แต่สุดท้ายกลับแอบได้รับผลประโยชน์จากสิ่งที่ตัวเองปฏิเสธ พฤติกรรมแบบนี้เองที่ทำให้คนไทยมีสำนวนว่า "เกลียดปลาไหลกินน้ำแกง"

สำนวนนี้หมายถึง คนที่ปากบอกว่าเกลียดหรือไม่เอา แต่การกระทำกลับตรงกันข้าม แม้จะไม่กินตัวปลาไหลที่ตัวเองบอกว่าไม่ชอบ ก็ยังยอมกินน้ำแกงที่ต้มมาจากปลาไหลอยู่ดี จึงสะท้อนความย้อนแย้งระหว่างคำพูดกับการกระทำอย่างชัดเจน

เหตุผลที่ยกปลาไหลมาเป็นตัวอย่าง เพราะในอดีตมีคนจำนวนไม่น้อยไม่ชอบปลาไหล เนื่องจากรูปร่างลื่นคล้ายงู ดูไม่น่ากิน หรือรู้สึกขยะแขยง แต่เมื่อมีการนำไปทำอาหาร โดยเฉพาะแกงที่ปรุงรสเข้มข้น บางคนกลับยอมกินน้ำแกง แม้จะไม่แตะเนื้อปลาไหลเลย ภาพนี้จึงกลายเป็นอุปมาอุปไมยที่เข้าใจง่าย และถูกส่งต่อเป็นสำนวนจนถึงปัจจุบัน

เวลานำไปใช้ ไม่ได้หมายถึงเรื่องอาหารเท่านั้น แต่ใช้ได้กับแทบทุกสถานการณ์ในชีวิต เช่น คนที่ประกาศว่าไม่ชอบบริษัทแห่งหนึ่ง แต่สุดท้ายก็สมัครเข้าทำงานเพราะเงินเดือนดี หรือคนที่บอกว่าไม่สนใจชื่อเสียง ไม่อยากเป็นจุดสนใจ แต่เมื่อมีโอกาสก็รีบออกสื่อและรับคำชมอย่างเต็มที่

อีกตัวอย่างที่พบได้บ่อยคือ คนที่พูดว่าไม่ชอบเล่นโซเชียลมีเดีย วิจารณ์คนที่ติดโทรศัพท์อยู่เสมอ แต่กลับเข้าไปอ่านทุกโพสต์ ติดตามทุกข่าว และไม่พลาดทุกประเด็นร้อน แม้จะไม่โพสต์เองก็ตาม ลักษณะนี้ก็สามารถใช้สำนวน "เกลียดปลาไหลกินน้ำแกง" ได้เช่นกัน เพราะยังคงได้รับประโยชน์หรือมีส่วนร่วมกับสิ่งที่บอกว่าไม่ชอบ

อย่างไรก็ตาม การใช้สำนวนนี้ควรพิจารณาบริบทด้วย เพราะมีหลายกรณีที่คนเปลี่ยนความคิดจริง ๆ จากประสบการณ์ใหม่ การยอมรับว่าความเห็นของตัวเองเปลี่ยนไปไม่ใช่เรื่องน่าอาย และไม่ใช่ความหมายของสำนวนนี้ สำนวนจะใช้เมื่อผู้พูดยังคงแสดงท่าทีว่าเกลียดหรือปฏิเสธอยู่ แต่การกระทำกลับสวนทางกับคำพูดอย่างเห็นได้ชัด

ในวงสนทนา สำนวนนี้มักถูกพูดในเชิงแซวหรือเหน็บแนมมากกว่าจะเป็นคำด่ารุนแรง เช่น เมื่อเห็นเพื่อนบ่นว่าไม่ชอบร้านอาหารร้านหนึ่ง แต่กลับไปกินซ้ำหลายครั้ง ก็อาจมีคนหัวเราะแล้วพูดว่า "นี่มันเกลียดปลาไหลกินน้ำแกงชัด ๆ" ทุกคนก็จะเข้าใจทันทีว่าหมายถึงการพูดอย่างหนึ่ง แต่ทำอีกอย่างหนึ่ง

แม้สำนวนนี้จะเกิดจากวิถีชีวิตในอดีต แต่ความหมายยังใช้ได้เสมอในสังคมปัจจุบัน เพราะธรรมชาติของมนุษย์ไม่ได้เปลี่ยนไปมากนัก หลายครั้งคนเราพูดตามความรู้สึก ภาพลักษณ์ หรือความเชื่อ แต่เมื่อต้องเผชิญกับผลประโยชน์ ความสะดวก หรือสถานการณ์จริง การตัดสินใจก็อาจไม่เป็นไปตามที่เคยประกาศไว้ สำนวน "เกลียดปลาไหลกินน้ำแกง" จึงยังคงเป็นคำเปรียบเทียบที่กระชับ คมคาย และสะท้อนพฤติกรรมเช่นนี้ได้อย่างตรงประเด็นจนใช้กันมาถึงทุกวันนี้