ทำไมมีประจำเดือนแล้วถึงท้องเสีย

หลายคนสังเกตว่าพอประจำเดือนมา นอกจากอาการปวดท้อง ปวดหลัง หรืออารมณ์แปรปรวนแล้ว ยังมีอาการท้องเสียตามมาด้วย บางคนต้องเข้าห้องน้ำบ่อยตั้งแต่วันแรกของรอบเดือนจนรู้สึกเหมือนอาหารเป็นพิษ ทั้งที่ไม่ได้กินอะไรผิดปกติ ความจริงแล้วอาการนี้พบได้ไม่น้อย และมีสาเหตุที่เกี่ยวข้องกับการเปลี่ยนแปลงของฮอร์โมนในร่างกายโดยตรง

ตัวการสำคัญคือสารที่เรียกว่า "พรอสตาแกลนดิน" ซึ่งร่างกายสร้างขึ้นมากในช่วงที่ประจำเดือนกำลังจะมา สารชนิดนี้มีหน้าที่ช่วยให้มดลูกบีบตัวเพื่อขับเยื่อบุโพรงมดลูกที่หลุดลอกออกมาเป็นประจำเดือน ยิ่งร่างกายสร้างพรอสตาแกลนดินมาก การบีบตัวของมดลูกก็อาจแรงขึ้น ทำให้บางคนมีอาการปวดประจำเดือนมากกว่าปกติ

ปัญหาคือพรอสตาแกลนดินไม่ได้ออกฤทธิ์กับมดลูกเพียงอย่างเดียว แต่ยังสามารถกระตุ้นการบีบตัวของลำไส้ได้ด้วย เมื่อลำไส้เคลื่อนไหวเร็วขึ้น อาหารและน้ำจะผ่านระบบทางเดินอาหารเร็วกว่าเดิม ทำให้ร่างกายดูดซึมน้ำกลับได้น้อยลง อุจจาระจึงเหลวขึ้นและถ่ายบ่อยกว่าปกติ จึงเป็นสาเหตุที่หลายคนมีอาการท้องเสียในช่วงมีประจำเดือน

บางคนอาจไม่ได้ท้องเสีย แต่กลับรู้สึกปวดถ่ายบ่อย หรือปวดบิดบริเวณท้องน้อย สาเหตุหลักก็ยังเกี่ยวข้องกับการบีบตัวของลำไส้ที่เพิ่มขึ้นเช่นกัน จึงไม่ใช่เรื่องแปลกหากอาการปวดประจำเดือนและปวดถ่ายจะเกิดขึ้นพร้อมกัน

นอกจากนี้ ฮอร์โมนเพศหญิงที่เปลี่ยนแปลงตลอดรอบเดือนก็มีผลต่อระบบทางเดินอาหารด้วย ก่อนมีประจำเดือนระดับฮอร์โมนโปรเจสเตอโรนจะลดลง ทำให้การทำงานของลำไส้เปลี่ยนไป บางคนจึงถ่ายเหลว ขณะที่บางคนกลับมีอาการท้องผูกในช่วงก่อนประจำเดือน แล้วเปลี่ยนเป็นท้องเสียเมื่อประจำเดือนเริ่มมา ความแตกต่างนี้ขึ้นอยู่กับการตอบสนองของแต่ละคน

ผู้ที่มีอาการปวดประจำเดือนรุนแรงมักมีโอกาสเกิดอาการท้องเสียร่วมด้วยมากกว่า เพราะร่างกายอาจสร้างพรอสตาแกลนดินในปริมาณสูงกว่า อย่างไรก็ตาม ความรุนแรงของอาการไม่ได้เท่ากันในทุกคน บางคนเป็นเพียงวันแรกของรอบเดือน ส่วนบางคนอาจมีอาการต่อเนื่องสองถึงสามวันแล้วค่อยดีขึ้นเอง

หากอาการท้องเสียเกิดขึ้นเพียงช่วงมีประจำเดือน แล้วหายไปเมื่อประจำเดือนใกล้หมด โดยไม่มีไข้ ไม่มีอาเจียนรุนแรง และไม่มีเลือดปนในอุจจาระ มักไม่ใช่เรื่องน่ากังวล การดื่มน้ำให้เพียงพอ รับประทานอาหารย่อยง่าย และพักผ่อนให้เพียงพอ มักช่วยให้ร่างกายฟื้นตัวได้ดีขึ้น

ในบางคน การใช้ยาบรรเทาปวดประจำเดือนที่เหมาะสมตั้งแต่เริ่มมีอาการอาจช่วยลดการสร้างพรอสตาแกลนดิน ส่งผลให้ทั้งอาการปวดประจำเดือนและอาการท้องเสียดีขึ้นได้ แต่ควรใช้ตามคำแนะนำบนฉลากหรือคำแนะนำของบุคลากรทางการแพทย์ โดยเฉพาะผู้ที่มีโรคประจำตัวหรือข้อห้ามในการใช้ยา

แม้อาการท้องเสียช่วงมีประจำเดือนจะพบได้บ่อย แต่ก็ไม่ควรเหมารวมทุกกรณีว่าเกิดจากฮอร์โมนเสมอไป หากท้องเสียรุนแรงจนขาดน้ำ ถ่ายเป็นเลือด มีไข้สูง ปวดท้องมากผิดปกติ หรืออาการไม่หายแม้ประจำเดือนจะหมดแล้ว ควรไปพบแพทย์เพื่อตรวจหาสาเหตุอื่น เช่น การติดเชื้อในทางเดินอาหาร โรคลำไส้อักเสบ หรือโรคทางนรีเวชบางชนิดที่อาจทำให้มีอาการคล้ายกัน

ผู้ที่มีโรคเกี่ยวกับลำไส้ เช่น กลุ่มอาการลำไส้แปรปรวน อาจสังเกตได้ว่าอาการกำเริบในช่วงมีประจำเดือนมากกว่าปกติ เนื่องจากการเปลี่ยนแปลงของฮอร์โมนและพรอสตาแกลนดินไปกระตุ้นระบบทางเดินอาหารเพิ่มเติม หากเกิดอาการซ้ำแทบทุกเดือนจนกระทบการใช้ชีวิต การปรึกษาแพทย์จะช่วยวางแผนดูแลอาการได้เหมาะสมยิ่งขึ้น

ดังนั้น การท้องเสียในช่วงมีประจำเดือนไม่ใช่เรื่องแปลก และไม่ได้หมายความว่าร่างกายกำลังติดเชื้อเสมอไป ส่วนใหญ่เกิดจากสารพรอสตาแกลนดินและการเปลี่ยนแปลงของฮอร์โมนที่ส่งผลต่อการทำงานของลำไส้ แม้จะสร้างความไม่สบายตัว แต่โดยมากอาการจะค่อย ๆ ดีขึ้นเมื่อผ่านช่วงแรกของการมีประจำเดือน หากรู้เท่าทันสาเหตุและสังเกตความผิดปกติที่อาจบ่งบอกโรคอื่น ก็จะช่วยดูแลสุขภาพได้อย่างเหมาะสมและไม่กังวลเกินจำเป็น