ปลาขึ้นชื่อคำว่าไร้ประโยชน์ที่สุด แต่ทำไมธรรมชาติถึงให้มันวางไข่ได้ถึง 300 ล้านฟอง?

“ปลาแสงอาทิตย์” ถูกล้อว่าไร้ประโยชน์ 

ตัวแบนเหมือนปลาที่โตไม่เสร็จ ไม่มีหางแบบปลาทั่วไป ว่ายน้ำดูเชื่องช้า และชอบลอยตะแคงอยู่บนผิวน้ำ จึงไม่น่าแปลกที่ ปลาแสงอาทิตย์ หรือ Mola mola จะถูกชาวอินเทอร์เน็ตล้อว่าเป็น “ปลาที่ไร้ประโยชน์ที่สุดในโลก”

แต่ตัวเลขหนึ่งทำให้ปลาหน้าตาประหลาดชนิดนี้ไม่ธรรมดาเลย เพราะเคยพบปลาแสงอาทิตย์เพศเมียยาวประมาณ 1.5 เมตร มีเซลล์ไข่อยู่ในรังไข่ราว 300 ล้านฟอง ถือเป็นจำนวนไข่ที่สูงที่สุดครั้งหนึ่งซึ่งเคยบันทึกในสัตว์มีกระดูกสันหลัง 

300 ล้านฟอง ไม่ได้หมายความว่าลูกจะรอด 300 ล้านตัว

หลายแหล่งมักเขียนว่าปลาแสงอาทิตย์ “วางไข่ 300 ล้านฟองในครั้งเดียว” แต่ข้อมูลที่แม่นยำกว่าคือ ตัวเลขนี้มาจากการประเมินไข่ที่พบในรังไข่ของปลาเพศเมียตัวหนึ่ง และอาจไม่ได้ถูกปล่อยออกมาพร้อมกันทั้งหมด

นักวิทยาศาสตร์พบว่าไข่ในรังไข่มีหลายระยะการพัฒนา จึงเป็นไปได้ว่าปลาแสงอาทิตย์ทยอยวางไข่หลายครั้งในหนึ่งฤดู ไม่ใช่เทออกมารวดเดียว 300 ล้านฟองตามภาพที่หลายคนจินตนาการ 

เหตุผลที่ต้องสร้างไข่มหาศาลก็เพราะทะเลไม่ใช่สถานรับเลี้ยงเด็กที่ปลอดภัย ไข่ของมันมีขนาดเล็ก ลอยอยู่ในน้ำ และไม่มีพ่อแม่คอยเฝ้า ไข่จำนวนมากจึงอาจไม่ได้รับการปฏิสนธิ ถูกสัตว์อื่นกิน หรือไม่สามารถเติบโตจนเป็นตัวเต็มวัยได้

พูดง่าย ๆ คือ ธรรมชาติไม่ได้ให้มันมีไข่เยอะเพราะต้องการให้ทะเลเต็มไปด้วยปลาแสงอาทิตย์ แต่เพราะ โอกาสรอดของลูกแต่ละตัวต่ำมาก การผลิตไข่จำนวนมหาศาลจึงเป็นการเดิมพันว่า อย่างน้อยจะต้องมีบางตัวรอดชีวิตต่อไป

ปลาแสงอาทิตย์ผสมพันธุ์กันอย่างไร?

พฤติกรรมการจับคู่ของมันยังเป็นปริศนา เพราะปลาแสงอาทิตย์อาศัยอยู่ในมหาสมุทรเปิด เดินทางไกล และติดตามศึกษาได้ยาก นักวิทยาศาสตร์จึงยังไม่แน่ชัดว่ามันวางไข่เป็นคู่หรือรวมตัวกันเป็นกลุ่ม 

สิ่งที่ทราบคือมันน่าจะใช้วิธี ปฏิสนธิภายนอก ตัวเมียปล่อยไข่ลงในน้ำ ขณะที่ตัวผู้ปล่อยอสุจิออกมาผสมในบริเวณเดียวกัน ไม่มีการตั้งท้อง ไม่มีการสร้างรัง และแทบไม่มีการดูแลลูกหลังวางไข่

ลูกที่ฟักออกมายังไม่เหมือนพ่อแม่เลย มันมีขนาดเล็กมากและมีหนามรอบตัว คล้ายญาติอย่างปลาปักเป้า ก่อนจะค่อย ๆ เปลี่ยนรูปร่าง กลายเป็นปลาแผ่นกลมขนาดยักษ์ในเวลาต่อมา

มันไม่ได้เกิดมาอย่างไร้ประโยชน์

ปลาแสงอาทิตย์อาจดูเหมือนสิ่งมีชีวิตที่ธรรมชาติออกแบบเล่น ๆ แต่ความจริงมันเป็นทั้งผู้ล่าและเหยื่อในห่วงโซ่อาหาร กินแมงกะพรุน ซัลป์ หมึก สัตว์น้ำขนาดเล็ก และสิ่งมีชีวิตตามพื้นทะเล ขณะเดียวกันตัวอ่อนก็เป็นอาหารให้สัตว์ทะเลอีกจำนวนมาก

ปลาชนิดนี้ยังสามารถดำน้ำหาอาหารในน้ำลึก ก่อนกลับขึ้นมาบริเวณผิวน้ำเพื่อเพิ่มอุณหภูมิร่างกาย และบางครั้งปล่อยให้นกทะเลหรือปลาขนาดเล็กช่วยกินปรสิตออกจากผิวหนัง พฤติกรรมที่ดูเหมือน “ลอยตากแดดอย่างไร้จุดหมาย” จึงอาจเกี่ยวข้องทั้งกับการควบคุมอุณหภูมิและการกำจัดปรสิต