ทำไมเบียร์ไทยมีไม่กี่ยี่ห้อ

ถ้ามองชั้นวางเบียร์ในร้านค้าทั่วไป จะเห็นว่าตัวเลือกเบียร์ไทยมีอยู่ไม่กี่ยี่ห้อเมื่อเทียบกับบางประเทศที่มีผู้ผลิตจำนวนมาก ทั้งที่ประเทศไทยมีผู้บริโภคเบียร์จำนวนมากและมีวัฒนธรรมการดื่มเบียร์อยู่ในหลายพื้นที่ คำถามที่ตามมาคือ ทำไมตลาดเบียร์ไทยถึงไม่ได้มีผู้เล่นหลากหลายเหมือนตลาดกาแฟ คราฟต์เบียร์ หรือเครื่องดื่มประเภทอื่น

เหตุผลสำคัญอยู่ที่โครงสร้างของอุตสาหกรรมเบียร์ไทยซึ่งในอดีตถูกควบคุมโดยเงื่อนไขการผลิตที่ทำให้การเข้าสู่ตลาดเป็นเรื่องยาก การทำโรงเบียร์เพื่อผลิตขายในระดับอุตสาหกรรมต้องใช้เงินลงทุนสูง ทั้งเครื่องจักร ระบบควบคุมคุณภาพ พื้นที่ผลิต วัตถุดิบ และเครือข่ายจัดจำหน่าย

เบียร์ไม่ใช่สินค้าที่เริ่มจากการทำจำนวนน้อยแล้ววางขายได้ง่ายเหมือนสินค้าบางประเภท ผู้ผลิตต้องมีปริมาณการผลิตที่มากพอจึงจะคุ้มค่ากับต้นทุน ทำให้ผู้ประกอบการรายเล็กจำนวนมากเจอข้อจำกัดตั้งแต่ก่อนเริ่มแข่งขันจริง

อีกปัจจัยหนึ่งคือระบบการกระจายสินค้า เบียร์เป็นสินค้าที่ผู้บริโภคมักซื้อจากร้านอาหาร ร้านสะดวกซื้อ ร้านค้าทั่วไป และสถานบันเทิง การเข้าถึงช่องทางเหล่านี้ต้องอาศัยเครือข่ายที่แข็งแรง ผู้ผลิตรายใหม่ไม่ได้แข่งขันแค่เรื่องรสชาติ แต่ต้องแข่งเรื่องการนำสินค้าไปอยู่ตรงหน้าลูกค้าให้ได้ด้วย

เมื่อผู้ผลิตรายใหญ่มีทั้งโรงงาน กำลังผลิต และช่องทางจำหน่ายอยู่แล้ว ผู้เล่นใหม่จึงต้องใช้ความพยายามมากขึ้นในการสร้างพื้นที่ของตัวเอง แม้จะมีเบียร์ที่แตกต่างหรือมีคุณภาพดี แต่หากผู้บริโภคหาซื้อได้ยาก โอกาสเติบโตในตลาดก็ลดลง

นอกจากนี้ พฤติกรรมผู้ดื่มเบียร์ไทยจำนวนมากคุ้นเคยกับแบรนด์ที่มีมานาน ความคุ้นเคยมีผลต่อการเลือกซื้ออย่างมาก หลายคนเลือกเบียร์จากรสชาติที่เคยดื่ม ราคา ความหาซื้อง่าย หรือความเหมาะสมกับโอกาส เช่น งานเลี้ยง การสังสรรค์ หรือการนั่งดื่มกับเพื่อน ทำให้แบรนด์ใหม่ต้องใช้เวลาสร้างความเชื่อมั่น

ในช่วงหนึ่งจึงเกิดภาพว่าตลาดเบียร์ไทยมีตัวเลือกหลักเพียงไม่กี่กลุ่ม เพราะการแข่งขันกระจุกตัวอยู่กับผู้ผลิตรายใหญ่ที่มีฐานตลาดแข็งแรงอยู่ก่อนแล้ว ผู้บริโภคจึงไม่ได้เห็นความหลากหลายของแบรนด์มากนัก แม้ว่าความต้องการของตลาดจะมีอยู่ก็ตาม

อย่างไรก็ตาม ช่วงหลังเริ่มมีความเปลี่ยนแปลงจากกระแสคราฟต์เบียร์และความสนใจในเบียร์รูปแบบใหม่ ผู้บริโภคบางกลุ่มเริ่มมองหาเบียร์ที่มีรสชาติแตกต่าง สนใจวิธีผลิต วัตถุดิบ และเรื่องราวของผู้ทำมากขึ้น การเติบโตของกลุ่มนี้ทำให้เกิดผู้ผลิตรายเล็กและแบรนด์ใหม่เพิ่มขึ้น แม้จะยังมีข้อจำกัดหลายด้าน

ความแตกต่างระหว่างตลาดเบียร์ไทยกับประเทศที่มีคราฟต์เบียร์จำนวนมากไม่ได้อยู่แค่เรื่องความชอบของผู้บริโภค แต่เกี่ยวข้องกับกฎระเบียบ ต้นทุนการผลิต และสภาพการแข่งขันด้วย ในบางประเทศ ผู้ผลิตรายเล็กสามารถเริ่มจากโรงเบียร์ขนาดเล็กแล้วค่อยขยายตลาด แต่ในไทยเส้นทางดังกล่าวมีอุปสรรคมากกว่า

เบียร์หนึ่งขวดจึงไม่ได้เป็นเพียงเรื่องของสูตรและรสชาติ แต่เป็นผลจากระบบทั้งหมด ตั้งแต่การผลิต กฎหมาย การขนส่ง การตลาด ไปจนถึงพฤติกรรมของผู้ซื้อ การที่คนไทยเห็นเบียร์อยู่ไม่กี่ยี่ห้อจึงไม่ได้หมายความว่าไม่มีคนอยากทำเบียร์ใหม่ แต่หมายถึงการเข้ามาแข่งขันในตลาดนี้ต้องผ่านเงื่อนไขหลายชั้น

หากมองในมุมของผู้บริโภค การมีตัวเลือกน้อยทำให้การค้นหาเบียร์ที่ตรงกับความชอบทำได้ยากขึ้น แต่การที่มีผู้ผลิตหน้าใหม่เข้ามามากขึ้นก็อาจทำให้ตลาดเปลี่ยนไปในอนาคต เพราะเมื่อการแข่งขันเพิ่มขึ้น ผู้ดื่มก็จะมีโอกาสรู้จักรสชาติและรูปแบบเบียร์ที่หลากหลายกว่าเดิม