ใครคิดค้นเกมหมากฮอส

หมากฮอสเป็นเกมกระดานที่อยู่คู่กับผู้คนมานานหลายร้อยปี แต่คำถามว่าใครเป็นคนคิดค้นเกมนี้ขึ้นมาเป็นครั้งแรก กลับไม่มีชื่อบุคคลเพียงคนเดียวที่สามารถยืนยันได้แน่ชัด เพราะหมากฮอสไม่ได้ถือกำเนิดจากการประดิษฐ์ในวันเดียวเหมือนสิ่งของบางอย่าง แต่ค่อย ๆ พัฒนามาจากเกมเดินหมากของอารยธรรมโบราณ

รากฐานของหมากฮอสมีความเกี่ยวข้องกับเกมกระดานโบราณที่มนุษย์เล่นกันมาตั้งแต่ยุคก่อนประวัติศาสตร์ นักโบราณคดีพบหลักฐานของเกมที่ใช้กระดานและตัวเดินหมากในหลายพื้นที่ รวมถึงดินแดนแถบตะวันออกกลางและเมดิเตอร์เรเนียน เกมเหล่านี้มีแนวคิดคล้ายกัน คือการเคลื่อนตัวหมากบนช่องต่าง ๆ และใช้การวางแผนเพื่อเอาชนะคู่ต่อสู้

เกมที่ถูกมองว่าเป็นบรรพบุรุษสำคัญของหมากฮอสสมัยใหม่คือเกมที่เรียกว่า Alquerque ซึ่งพบหลักฐานว่ามีการเล่นกันในโลกอาหรับและแพร่เข้าสู่ยุโรปในช่วงยุคกลาง ลักษณะของเกมนี้มีตัวหมากวางบนกระดานที่มีรูปแบบเฉพาะ ผู้เล่นต้องเดินหมากและกระโดดข้ามเพื่อกินหมากของฝ่ายตรงข้าม ซึ่งเป็นแนวคิดที่ยังคงอยู่ในหมากฮอสปัจจุบัน

เมื่อเกมลักษณะนี้เข้าสู่ยุโรป ผู้เล่นเริ่มนำไปปรับใช้กับกระดานหมากรุกที่มีช่องตาราง 8x8 ซึ่งเป็นกระดานที่หาได้ง่ายและได้รับความนิยมอยู่แล้ว การเปลี่ยนแปลงนี้ทำให้เกิดรูปแบบของเกมที่ใกล้เคียงกับหมากฮอสที่เรารู้จักในปัจจุบันมากขึ้น

ในประเทศฝรั่งเศสช่วงประมาณศตวรรษที่ 12 ถึง 13 เกมนี้ได้รับความนิยมอย่างมาก และมีการเรียกว่า “Jeu de Dames” ซึ่งมีความหมายประมาณว่าเกมของสุภาพสตรี ต่อมาคำว่า Dames กลายเป็นชื่อเรียกของเกมประเภทนี้ในหลายพื้นที่ของยุโรป ส่วนภาษาอังกฤษใช้คำว่า Draughts และในสหรัฐอเมริกานิยมเรียกว่า Checkers

กติกาของหมากฮอสมีการพัฒนาต่อเนื่องตามแต่ละประเทศ บางพื้นที่กำหนดให้ตัวหมากสามารถกินย้อนกลับได้ บางแห่งกำหนดรูปแบบการเดินของตัวหมากหลังขึ้นเป็น “ฮอส” แตกต่างกันไป แต่หลักสำคัญยังเหมือนเดิม คือผู้เล่นต้องวางแผนล่วงหน้า ใช้จังหวะการกินหมาก และพยายามทำให้คู่ต่อสู้ไม่สามารถเดินต่อได้

จุดเด่นของหมากฮอสคือกติกาไม่ซับซ้อน ผู้เล่นใหม่สามารถเข้าใจพื้นฐานได้อย่างรวดเร็ว แต่เมื่อเล่นในระดับจริงจังกลับมีความลึกด้านกลยุทธ์สูง เพราะทุกการเดินมีผลต่อสถานการณ์ในอนาคต นักเล่นที่เก่งต้องคำนวณหลายตา รู้จักเสียสละหมากบางตัวเพื่อแลกกับตำแหน่งที่ดีกว่า และมองภาพรวมของกระดานอยู่เสมอ

ในช่วงศตวรรษที่ 19 และ 20 หมากฮอสได้รับความนิยมแพร่หลายมากขึ้น มีการจัดการแข่งขันอย่างเป็นทางการและพัฒนาระบบบันทึกการเดินหมาก ทำให้เกมนี้ไม่ได้เป็นเพียงกิจกรรมเล่นในบ้าน แต่กลายเป็นการแข่งขันที่ต้องใช้ทักษะทางความคิดจริงจัง

แม้ปัจจุบันจะมีเกมคอมพิวเตอร์และเกมออนไลน์จำนวนมาก แต่หมากฮอสยังคงมีเสน่ห์ เพราะเป็นเกมที่ใช้อุปกรณ์น้อย เพียงมีกระดานกับตัวหมากก็สามารถเล่นได้ ผู้เล่นสองคนสามารถนั่งเผชิญหน้ากันและใช้ความคิดแข่งขันกันได้เหมือนคนในอดีตหลายร้อยปีก่อน

ดังนั้น หากถามว่าใครเป็นผู้คิดค้นหมากฮอส คำตอบคือไม่มีหลักฐานว่ามีผู้สร้างคนเดียว เกมนี้เป็นผลจากการเปลี่ยนแปลงและการต่อยอดของเกมเดินหมากโบราณหลายยุคหลายสมัย จนกลายมาเป็นหมากฮอสที่คนทั่วโลกรู้จักในปัจจุบัน