เปิดความลับ “พืชเต้นระบำ” ต้นไม้ที่ขยับใบตามเสียงเพลงและอุณหภูมิได้อย่างน่าทึ่ง!

เพียงเปิดเพลงหรือส่งเสียงใกล้ ๆ

ใบเล็กสองข้างของต้นไม้ชนิดนี้อาจกระดิกขึ้นลง หมุนเป็นวง และเคลื่อนไหวคล้ายกำลังเต้นตามจังหวะ จนหลายคนคิดว่ามัน “ฟังเพลงรู้เรื่อง”

พืชมหัศจรรย์ชนิดนี้มีชื่อวิทยาศาสตร์ว่า Codariocalyx motorius หรือชื่อเดิมที่ยังพบได้บ่อยว่า Desmodium gyrans คนไทยมักเรียกว่า “พืชเต้นระบำ” ส่วนต่างประเทศเรียก Dancing Plant, Telegraph Plant หรือ “ต้นโทรเลข” มันเป็นไม้พุ่มในวงศ์ถั่ว มีถิ่นกำเนิดกระจายอยู่ในเอเชียเขตร้อนและกึ่งร้อน รวมถึงประเทศไทยด้วย 

ใบไหนกันแน่ที่กำลังเต้น?

ใบของมันประกอบด้วยใบใหญ่ตรงกลางหนึ่งใบ และใบเล็กด้านข้างอีกสองใบ ส่วนที่ขยับให้เห็นชัดที่สุดคือใบเล็กทั้งคู่ ซึ่งสามารถยกขึ้น ลดลง หรือหมุนเป็นวงรีซ้ำ ๆ ภายในเวลาเพียงไม่กี่นาที

ตรงโคนใบเล็กมีส่วนพิเศษคล้ายข้อต่อเรียกว่า พัลไวนัส (pulvinus) ภายในเต็มไปด้วยเซลล์ควบคุมการเคลื่อนไหว เมื่อมีการเคลื่อนย้ายน้ำและไอออนเข้าออกจากเซลล์ แรงดันภายในสองด้านจะเปลี่ยนไม่เท่ากัน ทำให้ใบเอนขึ้นหรือลงได้ แม้ต้นไม้จะไม่มีกล้ามเนื้อและระบบประสาทแบบสัตว์

ยิ่งอุ่นและสว่าง ใบยิ่งคึกคัก

อุณหภูมิและแสงมีผลชัดเจนกว่าตัวเพลง งานทดลองพบว่า เมื่อเพิ่มความเข้มของแสง ใบเล็กจะเคลื่อนไหวเร็วขึ้น แต่หากปล่อยให้อยู่ในความมืดเป็นเวลาหลายชั่วโมง การเคลื่อนไหวอาจหยุด และเริ่มใหม่หลังได้รับแสงอีกครั้ง นักวิจัยจึงเสนอว่าจังหวะนี้อาจช่วยให้พืชจัดตำแหน่งใบเพื่อรับแสงหรือควบคุมการคายน้ำ

อากาศอุ่นยังทำให้กระบวนการทางชีวเคมี การเคลื่อนย้ายน้ำ และการเปลี่ยนแรงดันในเซลล์ทำงานเร็วขึ้น ใบจึงมักเคลื่อนไหวเห็นชัดในช่วงกลางวันที่อบอุ่นและมีแสงมาก ส่วนอากาศเย็นจะทำให้จังหวะช้าลงหรือดูเหมือนหยุดนิ่ง

มันขยับทำไม?

นักวิทยาศาสตร์เสนอไว้หลายแนวคิด บางคนมองว่าใบเล็กทำหน้าที่คล้ายตัวตรวจวัดแสง แล้วช่วยปรับตำแหน่งใบใหญ่ให้รับแสงเหมาะสม ขณะที่อีกสมมติฐานหนึ่งเสนอว่า การขยับอาจหลอกแมลงให้คิดว่าต้นนั้นมีสิ่งมีชีวิตเกาะอยู่แล้ว จึงไม่เข้ามาวางไข่ อย่างไรก็ตาม ยังไม่มีคำอธิบายใดได้รับการยืนยันว่าเป็นหน้าที่หลักเพียงอย่างเดียว

ความน่าทึ่งของพืชเต้นระบำจึงไม่ได้อยู่ที่มันมีหูหรือรู้จักจังหวะเพลง แต่อยู่ที่ต้นไม้ธรรมดาต้นหนึ่งสามารถเปลี่ยนแสง ความร้อน และแรงสั่นสะเทือนให้กลายเป็นการเคลื่อนไหวที่มองเห็นได้ด้วยตาเปล่า