คนตาบอดเห็นความมืดแบบเราหรือเปล่า

หลายคนเคยลองหลับตาแล้วนึกภาพว่า "นี่คงเป็นความรู้สึกของคนตาบอด" แต่ความจริงแล้ว คำตอบไม่ได้ง่ายแบบนั้น เพราะประสบการณ์ของคนตาบอดขึ้นอยู่กับว่าพวกเขาตาบอดตั้งแต่กำเนิด หรือสูญเสียการมองเห็นภายหลัง

ถ้าเป็นคนที่ตาบอดตั้งแต่กำเนิด สมองของพวกเขาไม่เคยได้รับข้อมูลจากการมองเห็นมาก่อน จึงไม่ได้รับรู้ว่าโลกมี "ความมืด" หรือ "สีดำ" แบบที่คนตาดีเข้าใจ เพราะคำว่ามืดหรือดำก็ยังเป็นประสบการณ์ทางการมองเห็นอย่างหนึ่ง

การบอกว่าคนตาบอดแต่กำเนิด "เห็นแต่สีดำ" จึงไม่ค่อยตรงนัก เปรียบเทียบได้กับการถามว่า "คุณเห็นอะไรจากข้อศอกของตัวเอง" คำตอบไม่ใช่ว่าเห็นสีดำ แต่คือไม่มีการรับรู้ทางสายตาจากตรงนั้นเลย

ในทางกลับกัน คนที่เคยมองเห็นมาก่อนแล้วสูญเสียการมองเห็นภายหลัง อาจมีประสบการณ์แตกต่างกัน บางคนรู้สึกเหมือนมองเห็นความมืด บางคนเห็นเพียงแสงรำไร เงา หรือรูปร่างเลือน ๆ ขึ้นอยู่กับสาเหตุของการสูญเสียการมองเห็นและระดับความเสียหายของดวงตาหรือเส้นประสาทตา

สำหรับคำถามว่า "รู้สึกเหมือนหลับตาอยู่ตลอดเวลาหรือไม่" ก็ไม่ใช่คำอธิบายที่ถูกต้องนัก เพราะเวลาคนเราหลับตา ดวงตายังรับแสงบางส่วนผ่านเปลือกตาได้ และสมองยังมีประสบการณ์จากการเคยมองเห็น จึงยังรู้สึกถึงความมืดที่เกิดจากการปิดตา

แต่คนตาบอด โดยเฉพาะผู้ที่ตาบอดแต่กำเนิด ไม่ได้รู้สึกว่ากำลังหลับตาอยู่ตลอดเวลา เพราะพวกเขาไม่มีประสบการณ์ของการเปิดตาและปิดตาให้เปรียบเทียบ การใช้ชีวิตของพวกเขาอาศัยข้อมูลจากประสาทสัมผัสอื่น เช่น การได้ยิน การสัมผัส การรับรู้ตำแหน่งของร่างกาย การดมกลิ่น และความจำเกี่ยวกับพื้นที่ เพื่อสร้างภาพของโลกในสมองแทนการมองเห็น

นอกจากนี้ สมองของคนตาบอดยังมีความสามารถในการปรับตัวได้อย่างน่าทึ่ง งานวิจัยพบว่าบริเวณสมองที่ปกติใช้ประมวลผลการมองเห็น สามารถนำมาใช้ช่วยประมวลผลเสียง การสัมผัส หรือการอ่านอักษรเบรลล์ได้ ทำให้หลายคนสามารถรับรู้สภาพแวดล้อมได้อย่างมีประสิทธิภาพ แม้จะไม่มีการมองเห็นก็ตาม

ดังนั้น หากถามสั้น ๆ ว่า "คนตาบอดรู้สึกเหมือนหลับตาอยู่ไหม" คำตอบคือ โดยทั่วไปไม่ใช่ โดยเฉพาะคนที่ตาบอดตั้งแต่กำเนิด ประสบการณ์ของพวกเขาไม่ใช่การมองเห็นแต่ความมืด แต่เป็นการไม่มีประสบการณ์ทางการมองเห็นตั้งแต่แรก ส่วนผู้ที่สูญเสียการมองเห็นภายหลัง อาจรับรู้แตกต่างกันไปตามสาเหตุและลักษณะของภาวะตาบอด