ไอศกรีมโคนไม่ได้เกิดเพราะถ้วยหมดอย่างเดียว

เรื่องเล่ากำเนิดไอศกรีมโคนที่คนคุ้นหู มักเริ่มจากงานนิทรรศการโลกที่เมืองเซนต์หลุยส์ สหรัฐอเมริกา ในปี 1904 คนขายไอศกรีมขายดีจนถ้วยหมด พ่อค้าขายขนมวาฟเฟิลซึ่งอยู่ข้างกันจึงนำแผ่นวาฟเฟิลร้อน ๆ มาม้วนเป็นกรวย แล้วส่งให้ใส่ไอศกรีมแทนถ้วย ลูกค้าถือกินได้สะดวก ไม่ต้องใช้ช้อน และไม่ต้องคืนภาชนะ

เป็นเรื่องที่ฟังแล้วลงตัวมาก จนถูกเล่าต่อกันเหมือนเป็นคำตอบชัดเจนว่าไอศกรีมโคนถือกำเนิดขึ้นในวันนั้น

แต่ประวัติจริงซับซ้อนกว่านั้นเล็กน้อย

สิ่งที่เกิดขึ้นในงานปี 1904 น่าจะเป็นช่วงเวลาที่ทำให้ไอศกรีมในภาชนะกินได้กลายเป็นที่รู้จักในวงกว้าง มากกว่าจะเป็นครั้งแรกที่มนุษย์คิดนำขนมกรอบมารองไอศกรีม เพราะก่อนหน้างานดังกล่าว มีทั้งภาพ สูตรอาหาร สิทธิบัตร และบันทึกเกี่ยวกับถ้วยหรือภาชนะกินได้ปรากฏอยู่แล้ว

ย้อนกลับไปในยุโรปช่วงศตวรรษที่ 19 มีตำราอาหารบางเล่มกล่าวถึงการเสิร์ฟขนมหวานแช่เย็นในแผ่นเวเฟอร์หรือขนมอบทรงกรวย แม้หน้าตาและวิธีกินอาจยังไม่เหมือนไอศกรีมโคนตามร้านทั่วไปในปัจจุบัน แต่แนวคิดเรื่องการนำของหวานเย็นใส่ภาชนะที่กินได้ไม่ได้เพิ่งเกิดขึ้นในปี 1904

ในสหรัฐอเมริกาเอง อิตาโล มาร์คิโอนี ผู้ขายไอศกรีมชาวอิตาลีในนิวยอร์ก ได้ยื่นขอสิทธิบัตรแม่พิมพ์สำหรับทำถ้วยขนมกินได้ก่อนงานนิทรรศการโลกประมาณหนึ่งปี ภาชนะของเขามีลักษณะคล้ายถ้วยหรือกระทงขนาดเล็ก ไม่ใช่กรวยแหลมแบบที่เรานึกถึงทันทีเมื่อพูดถึงโคน แต่ก็สะท้อนว่าพ่อค้าไอศกรีมกำลังหาวิธีลดการใช้แก้วและจานอยู่ก่อนแล้ว

สมัยนั้นคนขายไอศกรีมตามถนนมักเสิร์ฟในแก้วใบเล็ก ลูกค้ากินเสร็จแล้วส่งแก้วคืนให้ร้าน บางแห่งล้างไม่ทันหรือไม่ได้ล้างอย่างทั่วถึงก่อนนำกลับมาใช้ใหม่ ภาชนะขนมที่กินได้จึงแก้ปัญหาหลายอย่างพร้อมกัน ทั้งลดภาระการล้าง ลดความเสี่ยงจากแก้วแตก และช่วยให้ลูกค้าถือเดินกินได้ง่ายขึ้น

งานนิทรรศการโลกปี 1904 กลายเป็นจุดสำคัญ เพราะมีผู้เข้าชมจำนวนมหาศาล ร้านอาหารและแผงขายขนมหลายร้อยร้านแข่งขันกันขายของที่กินสะดวก ผู้ขายไอศกรีมและผู้ขายขนมแผ่นบางอยู่รวมกันในพื้นที่เดียว จึงมีโอกาสสูงที่หลายคนจะทดลองม้วนขนมเป็นกรวยแล้วใส่ไอศกรีม โดยไม่จำเป็นต้องมีผู้คิดเพียงคนเดียว

ปัญหาคือ หลังงานจบลง มีผู้ขายหลายรายออกมาเล่าว่าตนเองเป็นคนแรก

ชื่อที่ถูกพูดถึงบ่อยคือ เออร์เนสต์ แฮมวี พ่อค้าขายขนมแผ่นบางสไตล์ตะวันออกกลาง เรื่องเล่าระบุว่าเมื่อร้านไอศกรีมข้าง ๆ ไม่มีจาน เขาจึงม้วนขนมของตัวเองเป็นกรวยและช่วยแก้สถานการณ์เฉพาะหน้า นอกจากนี้ยังมีผู้ประกอบการรายอื่นที่อ้างว่าได้ขายไอศกรีมในโคนภายในงานเดียวกัน บางเรื่องบอกว่าเกิดจากความบังเอิญ บางเรื่องบอกว่าเตรียมขายในรูปแบบนี้มาตั้งแต่แรก

เมื่อไม่มีหลักฐานร่วมสมัยที่ชี้ชัดว่าใครม้วนโคนแรก เวลาใด และแผงใด เรื่องถ้วยหมดจึงควรถูกมองเป็นเกร็ดประวัติศาสตร์ที่เป็นไปได้ ไม่ใช่ข้อเท็จจริงที่ยืนยันได้ทั้งหมด

อย่างไรก็ตาม งานปี 1904 มีบทบาทต่อไอศกรีมโคนอย่างมากจริง ๆ ผู้คนจากหลายพื้นที่ได้เห็นของหวานรูปแบบนี้พร้อมกัน เมื่อกลับบ้านจึงนำแนวคิดไปทำต่อ โรงงานเริ่มพัฒนาเครื่องจักรสำหรับอบและม้วนโคนให้ได้ขนาดสม่ำเสมอ จากของที่ต้องม้วนด้วยมือทีละชิ้น ไอศกรีมโคนจึงกลายเป็นสินค้าที่ผลิตจำนวนมากและกระจายไปตามร้านต่าง ๆ ได้

รูปทรงของโคนยังเหมาะกับการขายไอศกรีมอย่างน่าประหลาด ปลายแหลมช่วยให้ถือได้ด้วยมือเดียว ขอบด้านบนรองรับไอศกรีมเป็นลูกได้ ตัวขนมกรอบไม่เพียงทำหน้าที่เป็นภาชนะ แต่ยังเพิ่มรสสัมผัสให้ของหวานด้วย เมื่อกินไอศกรีมลดลงเรื่อย ๆ ก็สามารถกัดโคนตามไปพร้อมกัน จนไม่เหลือขยะจากถ้วยหรือช้อน

ต่อมาจึงเกิดโคนหลายแบบ ทั้งโคนเวเฟอร์บางกรอบที่รสไม่หวานมาก โคนเค้กที่เนื้อเบาและมีขอบแบน รวมถึงวาฟเฟิลโคนที่หนา หอม และมักม้วนสดจากแผ่นร้อน ร้านบางแห่งเคลือบด้านในด้วยช็อกโกแลตเพื่อเพิ่มรสชาติและช่วยชะลอไม่ให้ความชื้นจากไอศกรีมซึมจนโคนนิ่มเร็วเกินไป

ดังนั้น การบอกว่าไอศกรีมโคนถูกคิดค้นขึ้นเพราะคนขายไอศกรีมหมดถ้วยในงานปี 1904 จึงถูกเพียงบางส่วน งานนั้นน่าจะเป็นเวทีที่ทำให้โคนโด่งดังและแพร่หลายอย่างรวดเร็ว แต่แนวคิดเรื่องภาชนะกินได้มีมาก่อน และตัวตนของผู้คิดคนแรกยังหาข้อสรุปไม่ได้

เรื่องนี้ไม่ได้ทำให้เหตุการณ์ในงานนิทรรศการโลกน่าสนใจน้อยลง กลับยิ่งเห็นภาพว่าของกินธรรมดาชิ้นหนึ่งอาจไม่ได้เกิดจากช่วงเวลาเดียวหรือคนคนเดียว แต่อาศัยทั้งแนวคิดเดิม การแก้ปัญหาหน้างาน และสถานที่ซึ่งมีคนมากพอจะนำสิ่งที่เห็นไปเผยแพร่ต่อ

ปี 1904 จึงอาจไม่ใช่วันเกิดที่แน่นอนของไอศกรีมโคน แต่เป็นวันที่มันออกมาให้คนทั้งโลกได้รู้จักอย่างจริงจัง