รัสเซียกว้างกว่าดาวพลูโตจริงไหม

เรื่องเล่าที่ว่า “ประเทศรัสเซียมีพื้นที่ใหญ่กว่าพื้นที่ผิวทั้งหมดของดาวพลูโต” ฟังดูน่าทึ่งมาก เพราะเรามักนึกว่าต่อให้ดาวพลูโตเป็นดาวเคราะห์แคระ มันก็น่าจะใหญ่กว่าประเทศใดประเทศหนึ่งบนโลกแบบเทียบกันไม่ได้

แต่เมื่อใช้ตัวเลขที่วัดได้ในปัจจุบันมาเทียบกัน ประโยคนี้ไม่ค่อยถูกต้องแล้ว

รัสเซียมีพื้นที่ทั้งหมดประมาณ 17.1 ล้านตารางกิโลเมตร ส่วนดาวพลูโตมีพื้นที่ผิวราว 17.7 ล้านตารางกิโลเมตร เท่ากับว่าพื้นที่ผิวของดาวพลูโตยังมากกว่ารัสเซียอยู่ประมาณหกแสนตารางกิโลเมตร หรือคิดคร่าว ๆ ก็ใหญ่กว่ารัสเซียไม่กี่เปอร์เซ็นต์

ตัวเลขของทั้งสองฝั่งจึงใกล้กันมากจนทำให้เรื่องนี้แพร่ต่อได้ง่าย ถ้าดูเพียงเลขกลม ๆ ทั้งคู่ก็อยู่แถว 17 ล้านตารางกิโลเมตรเหมือนกัน ต่างกันไม่ถึงหนึ่งล้านตารางกิโลเมตร ซึ่งเมื่อพูดถึงพื้นที่ระดับประเทศหรือดาวเคราะห์ ความต่างเท่านี้ดูเหมือนน้อยมาก

แล้วทำไมหลายแห่งยังบอกว่ารัสเซียใหญ่กว่าดาวพลูโต?

สาเหตุสำคัญมาจากการประมาณขนาดดาวพลูโตในอดีต ก่อนที่ยานนิวฮอไรซันส์จะเดินทางไปสำรวจใกล้ ๆ ในปี 2015 นักดาราศาสตร์ยังไม่รู้เส้นผ่านศูนย์กลางของดาวพลูโตแม่นยำเท่าปัจจุบัน เพราะดาวพลูโตอยู่ไกลมาก มีขนาดเล็ก และมีชั้นบรรยากาศบาง ๆ ที่ทำให้การวัดจากระยะไกลทำได้ยาก

ค่าประมาณเก่าบางชุดทำให้ดาวพลูโตมีพื้นที่ผิวต่ำกว่าพื้นที่ของรัสเซียเล็กน้อย ประโยคที่ว่ารัสเซียใหญ่กว่าดาวพลูโตจึงเคยพอใช้ได้ตามข้อมูลในช่วงหนึ่ง แต่หลังจากยานสำรวจวัดขนาดดาวพลูโตได้ละเอียดขึ้น ก็พบว่ามันใหญ่กว่าที่เคยประเมินไว้เล็กน้อย ส่งผลให้พื้นที่ผิวที่คำนวณได้ขยับขึ้นมาแซงรัสเซีย

ความคลาดเคลื่อนของเส้นผ่านศูนย์กลางเพียงไม่กี่สิบกิโลเมตรอาจฟังดูไม่มีผลมากนัก แต่เมื่อนำไปคำนวณพื้นที่ผิวของวัตถุทรงกลม ความต่างจะขยายตามกำลังสองของรัศมี จึงทำให้ผลลัพธ์สุดท้ายเปลี่ยนไปหลายแสนตารางกิโลเมตรได้

อีกจุดที่ควรแยกให้ชัดคือ เรากำลังเปรียบเทียบ “พื้นที่ประเทศ” กับ “พื้นที่ผิวทั้งลูก” ของดาวพลูโต

พื้นที่ของรัสเซียเป็นพื้นที่ที่มองจากแผนที่ ครอบคลุมผืนดินและแหล่งน้ำภายในเขตประเทศ ส่วนพื้นที่ของดาวพลูโตคือพื้นผิวรอบดาวทั้งหมด ทั้งด้านที่หันมาหาเรา ด้านหลัง ขั้วเหนือ ขั้วใต้ และทุกบริเวณบนวัตถุทรงกลม

พูดง่าย ๆ คือ ถ้าผ่าพื้นผิวดาวพลูโตออกทั้งหมดแล้วคลี่ให้ราบ พื้นที่ที่ได้จะมีขนาดใกล้เคียงกับรัสเซียมาก และใหญ่กว่ารัสเซียเพียงเล็กน้อยเท่านั้น

ถึงประโยคต้นฉบับจะไม่ตรงกับข้อมูลล่าสุด แต่การเปรียบเทียบนี้ยังช่วยให้เห็นภาพขนาดของดาวพลูโตได้ดีมาก ดาวพลูโตไม่ได้เล็กเท่าลูกบอลหรือเกาะเล็ก ๆ อย่างที่บางคนเผลอนึก มันมีเส้นผ่านศูนย์กลางประมาณ 2,377 กิโลเมตร หากวางทาบบนโลก ระยะจากขอบหนึ่งไปอีกขอบหนึ่งก็ใกล้เคียงกับการเดินทางข้ามหลายประเทศ

ในทางกลับกัน ตัวเลขนี้ก็ทำให้เห็นว่ารัสเซียกว้างใหญ่มากเพียงใด ประเทศเดียวมีพื้นที่เกือบเท่าพื้นผิวทั้งหมดของวัตถุทรงกลมขนาดดาวพลูโต รัสเซียทอดยาวข้ามยุโรปตะวันออกไปจนถึงเอเชียเหนือ มีเขตเวลาหลายเขต และระยะทางจากตะวันตกไปตะวันออกยาวหลายพันกิโลเมตร

ถ้าจะพูดเรื่องนี้ให้ถูกตามข้อมูลปัจจุบัน ควรเปลี่ยนเป็นว่า “พื้นที่ของรัสเซียเกือบเท่าพื้นที่ผิวทั้งหมดของดาวพลูโต” จะตรงกว่า และยังน่าทึ่งอยู่เหมือนเดิมโดยไม่ต้องขยายความจริงเกินไป

ความต่างเพียงเล็กน้อยยังทำให้เกิดภาพเปรียบเทียบที่ชวนคิดอีกอย่างหนึ่ง หากตัดพื้นที่ผิวดาวพลูโตออกมาส่วนหนึ่งขนาดเท่ารัสเซีย พื้นที่ที่เหลือจะมีขนาดประมาณประเทศใหญ่ระดับหนึ่ง ไม่ได้เหลือพื้นที่มากมายหลายเท่าตัวอย่างที่เราอาจจินตนาการ

ดังนั้น รัสเซียไม่ได้ใหญ่กว่าพื้นที่ผิวดาวพลูโตตามค่าที่ใช้กันในปัจจุบัน แต่ทั้งสองมีพื้นที่ใกล้เคียงกันอย่างน่าประหลาด ดาวพลูโตชนะไปเพียงเล็กน้อย ขณะที่รัสเซียก็ยังคงเป็นประเทศที่กว้างใหญ่จนสามารถนำไปเทียบกับพื้นผิวทั้งดวงของดาวเคราะห์แคระได้อย่างสูสี