กระแสเงินสดกับกำไร ต่างกันอย่างไร และอะไรสำคัญกว่ากัน?

กระแสเงินสดกับกำไร ต่างกันอย่างไร และอะไรสำคัญกว่ากัน?

บริษัทที่มีกำไรสูงอาจดูเหมือนเป็นบริษัทที่แข็งแกร่ง แต่กำไรไม่ได้หมายความว่าธุรกิจมีเงินสดพร้อมใช้เสมอไป เพราะบริษัทบางแห่งมีกำไรต่อเนื่อง แต่กลับขาดเงินจ่ายค่าแรง ชำระหนี้ หรือซื้อวัตถุดิบ จนเกิดปัญหาสภาพคล่องได้

ในทางกลับกัน บางบริษัทอาจยังมีกำไรไม่โดดเด่น แต่มีเงินสดอยู่ในมือมากพอที่จะดำเนินงาน ลงทุน และขยายธุรกิจต่อไปได้

สิ่งที่สร้างความแตกต่างระหว่างสองกรณีนี้ คือ “กระแสเงินสด”

กำไร คือผลลัพธ์ทางบัญชี

กำไรเกิดจากการนำรายได้มาหักด้วยค่าใช้จ่าย หากรายได้มากกว่าค่าใช้จ่าย บริษัทก็จะมีกำไร

แต่สิ่งที่คนทั่วไปมักเข้าใจผิดคือ รายได้ที่บันทึกอยู่ในงบการเงิน ไม่ได้หมายความว่าบริษัทได้รับเงินสดเข้าบัญชีครบแล้วเสมอไป

ตัวอย่างเช่น บริษัทขายสินค้าให้ลูกค้า 100 ล้านบาท โดยให้เครดิตชำระเงินภายใน 90 วัน

ในทางบัญชี บริษัทอาจบันทึกรายได้และกำไรจากการขายได้แล้ว แต่ในความเป็นจริง เงินสดยังไม่ถูกจ่ายเข้ามา บริษัทจึงอาจมีกำไรอยู่บนกระดาษ แต่ยังไม่มีเงินสดเพียงพอสำหรับนำไปใช้จ่าย

กระแสเงินสด คือเงินที่ไหลเข้าและออกจริง

กระแสเงินสด (Cash Flow) คือเงินที่ไหลเข้าและไหลออกจากธุรกิจจริง ๆ

เงินสดส่วนนี้สามารถนำไปจ่ายเงินเดือนพนักงาน ซื้อวัตถุดิบ ชำระหนี้ ลงทุนขยายกิจการ หรือจ่ายเงินปันผลให้ผู้ถือหุ้นได้

ดังนั้น แม้ธุรกิจจะมีกำไร แต่หากไม่มีเงินสดเพียงพอ ก็อาจสะดุดได้ทุกเมื่อ โดยเฉพาะธุรกิจที่ต้องสำรองเงินจำนวนมากเพื่อหมุนเวียนในแต่ละวัน

พูดให้เห็นภาพง่าย ๆ คือ กำไรบอกว่าธุรกิจทำเงินได้หรือไม่ ส่วนกระแสเงินสดบอกว่าธุรกิจมีเงินพอจะเดินต่อหรือไม่

บริษัทกำไรดี แต่เงินสดไม่พอ เกิดขึ้นได้อย่างไร?

หลายคนอาจสงสัยว่า หากธุรกิจมีกำไรดี ทำไมถึงไม่มีเงินสด

สาเหตุที่พบได้ในหลายกรณี ได้แก่

• ลูกค้ายังไม่ชำระเงินตามกำหนด

• บริษัทต้องซื้อวัตถุดิบล่วงหน้าจำนวนมาก

• มีสินค้าคงคลังที่ยังขายไม่ออก

• ลงทุนสร้างโรงงานหรือซื้อเครื่องจักร

• ต้องชำระหนี้หรือค่าใช้จ่ายก้อนใหญ่

• รายได้เพิ่มขึ้น แต่ต้องใช้เงินทุนหมุนเวียนมากขึ้นตามไปด้วย

เงินสดเหล่านี้อาจถูกเปลี่ยนไปเป็นสินค้า เครื่องจักร อาคาร หรือยอดลูกหนี้ที่ยังเรียกเก็บไม่ได้ แม้กำไรจะปรากฏอยู่ในงบการเงิน แต่เงินสดในบัญชีกลับลดลง

นี่จึงเป็นเหตุผลว่า ทำไมบางธุรกิจยิ่งขายดี ยิ่งเติบโตเร็ว แต่กลับยิ่งต้องหาเงินทุนหมุนเวียนเพิ่ม

แล้วบริษัทที่ขาดทุน แต่มีเงินสดจำนวนมากล่ะ?

กรณีนี้ก็เกิดขึ้นได้เช่นกัน

บริษัทอาจมีเงินสดเพิ่มขึ้นจากการกู้เงินธนาคาร ออกหุ้นเพิ่มทุน ขายทรัพย์สิน หรือได้รับเงินลงทุนจากผู้ถือหุ้น แม้ว่าผลประกอบการในปีนั้นจะยังขาดทุนอยู่ก็ตาม

จึงเห็นได้ว่า กำไรกับเงินสดสามารถเคลื่อนไหวไปคนละทางได้

อย่างไรก็ตาม การมีเงินสดมากจากการกู้ยืมหรือระดมทุน ไม่ได้หมายความว่าธุรกิจสร้างเงินสดจากการดำเนินงานได้ดีเสมอไป นักลงทุนจึงควรดูด้วยว่าเงินสดนั้นมาจากไหน และถูกนำไปใช้อะไร

นักลงทุนไม่ได้มองแค่งบกำไรขาดทุน

เวลาวิเคราะห์บริษัท นักลงทุนมักไม่ได้ดูเพียงตัวเลขกำไรสุทธิ แต่จะพิจารณางบการเงินหลักทั้ง 3 ส่วนควบคู่กัน ได้แก่

1. งบกำไรขาดทุน

ใช้ดูว่าบริษัทมีรายได้ ค่าใช้จ่าย และกำไรหรือขาดทุนจากการดำเนินธุรกิจมากน้อยเพียงใด

2. งบแสดงฐานะการเงินหรืองบดุล

ใช้ดูทรัพย์สิน หนี้สิน เงินสด ลูกหนี้ สินค้าคงคลัง และส่วนของผู้ถือหุ้น เพื่อประเมินความแข็งแรงของฐานะการเงิน

3. งบกระแสเงินสด

ใช้ดูว่าเงินสดของบริษัทมาจากการดำเนินงาน การลงทุน หรือการจัดหาเงิน และบริษัทสามารถสร้างเงินสดจากธุรกิจหลักได้จริงหรือไม่

เพราะท้ายที่สุด เงินที่สามารถนำไปใช้จ่ายได้จริงคือเงินสด ไม่ใช่กำไรที่ยังไม่ได้รับชำระ

ทำไม Warren Buffett จึงให้ความสำคัญกับเงินสดที่ธุรกิจสร้างได้?

นักลงทุนระดับโลกอย่าง Warren Buffett ให้ความสำคัญกับกิจการที่สามารถสร้างเงินสดได้อย่างสม่ำเสมอ เพราะเงินสดสะท้อนความสามารถของธุรกิจในการนำผลกำไรกลับไปใช้ประโยชน์

บริษัทที่สร้างเงินสดได้ต่อเนื่องย่อมมีทางเลือกมากกว่า ไม่ว่าจะเป็นการลงทุนเพิ่ม ขยายกิจการ ซื้อกิจการอื่น ลดหนี้ ซื้อหุ้นคืน หรือจ่ายเงินปันผลให้ผู้ถือหุ้น

ตรงกันข้าม หากกำไรดูดี แต่บริษัทเรียกเก็บเงินจากลูกค้าไม่ได้ หรือจำเป็นต้องใช้เงินลงทุนเพิ่มอยู่ตลอด ธุรกิจก็อาจต้องกู้เงินหรือระดมทุนใหม่เพื่อให้ดำเนินงานต่อไปได้

อย่างไรก็ตาม การพิจารณาบริษัทไม่ควรใช้กระแสเงินสดเพียงตัวเลขเดียว เพราะธุรกิจแต่ละประเภทมีรอบการรับและจ่ายเงินแตกต่างกัน และบริษัทที่กำลังขยายกิจการอาจมีกระแสเงินสดติดลบในบางช่วงได้

ตัวอย่างที่เห็นภาพ

ลองนึกถึงร้านขายเฟอร์นิเจอร์แห่งหนึ่ง

เดือนนี้ร้านขายสินค้าได้ 10 ล้านบาท และมีกำไรจากยอดขายแล้ว แต่ลูกค้าส่วนใหญ่ซื้อแบบผ่อนชำระ ร้านจึงยังไม่ได้รับเงินสดครบทั้งหมด

ขณะเดียวกัน ร้านต้องจ่ายค่าไม้ ค่าแรง ค่าขนส่ง และค่าเช่าพื้นที่ทันที หากเก็บเงินจากลูกค้าได้ช้า ร้านอาจขาดสภาพคล่อง แม้ว่ายอดขายและกำไรจะดูดีก็ตาม

ในทางกลับกัน ร้านอีกแห่งอาจมีกำไรต่อชิ้นไม่มาก แต่ลูกค้าจ่ายเงินสดทุกครั้ง ร้านจึงมีเงินหมุนเวียนเพียงพอ จ่ายค่าใช้จ่ายได้ตรงเวลา และดำเนินธุรกิจได้ราบรื่นกว่า

จุดที่ควรสังเกตเมื่ออ่านงบกระแสเงินสด

สำหรับนักลงทุนมือใหม่ อาจเริ่มสังเกตประเด็นพื้นฐานเหล่านี้

• กระแสเงินสดจากการดำเนินงานเป็นบวกหรือไม่

• เงินสดจากธุรกิจหลักสอดคล้องกับกำไรสุทธิหรือไม่

• ลูกหนี้การค้าและสินค้าคงคลังเพิ่มขึ้นเร็วเกินไปหรือไม่

• บริษัทต้องกู้เงินหรือเพิ่มทุนบ่อยเพียงใด

• เงินสดถูกนำไปลงทุนขยายกิจการหรือใช้ชำระหนี้

• กระแสเงินสดที่ผิดปกติเกิดขึ้นเพียงครั้งเดียวหรือเกิดขึ้นต่อเนื่อง

หากบริษัทมีกำไรเพิ่มขึ้นหลายปี แต่กระแสเงินสดจากการดำเนินงานไม่เพิ่มตาม หรือเป็นลบต่อเนื่อง อาจเป็นสัญญาณที่ควรตรวจสอบรายละเอียดเพิ่มเติม

ในทางกลับกัน กระแสเงินสดติดลบเพียงปีเดียวก็ไม่ได้แปลว่าบริษัทมีปัญหาเสมอไป เพราะอาจเกิดจากการลงทุนก้อนใหญ่เพื่อเพิ่มกำลังผลิตหรือขยายกิจการในอนาคต

แล้วอะไรสำคัญกว่ากัน?

คำตอบคือ ทั้งกำไรและกระแสเงินสดสำคัญ แต่ทำหน้าที่ต่างกัน

กำไรบอกว่าธุรกิจสามารถสร้างมูลค่าจากรายได้และควบคุมค่าใช้จ่ายได้มากน้อยเพียงใด

ส่วนกระแสเงินสดบอกว่าธุรกิจมีเงินเพียงพอสำหรับจ่ายค่าใช้จ่าย ชำระหนี้ และดำเนินงานจริงหรือไม่

หากบริษัทมีกำไรแต่ไม่มีเงินสด บริษัทก็อาจอยู่รอดได้ไม่นาน แต่หากมีเงินสดมากและไม่สามารถสร้างกำไรจากธุรกิจหลักได้เลย เงินสดที่มีก็อาจค่อย ๆ หมดลงเช่นกัน

ธุรกิจที่แข็งแกร่งจึงไม่ใช่เพียงธุรกิจที่รายงานกำไรสูง แต่ต้องสามารถเปลี่ยนกำไรนั้นให้กลายเป็นเงินสดได้อย่างต่อเนื่องด้วย

กำไรอาจเป็นตัวเลขที่สวยงามบนกระดาษ แต่กระแสเงินสดคือ “เลือด” ที่หล่อเลี้ยงธุรกิจ

บริษัทอาจดำเนินกิจการโดยไม่มีกำไรได้ระยะหนึ่ง หากยังมีเงินสดเพียงพอ แต่แทบไม่มีบริษัทใดดำเนินงานต่อได้ หากเงินสดหมด แม้งบกำไรขาดทุนจะดูดีเพียงใดก็ตาม

ดังนั้น ครั้งต่อไปที่อ่านงบการเงิน อย่าหยุดอยู่แค่คำว่า “กำไรสุทธิ” ควรเปิดดูงบกระแสเงินสด งบดุล และหมายเหตุประกอบงบการเงินควบคู่กันด้วย

เพราะคำตอบว่าธุรกิจแข็งแกร่งจริงหรือไม่ อาจซ่อนอยู่ในตัวเลขที่นักลงทุนมือใหม่มักมองข้าม