โรงพยาบาลรัฐขาดทุน ใครควรรับผิดชอบ?

ทุกครั้งที่มีข่าวโรงพยาบาลรัฐประสบปัญหาการเงิน คำถามหนึ่งที่มักเกิดขึ้นคือ “เป็นเพราะบัตรทองหรือไม่?” บางคนมองว่าสิทธิการรักษาฟรีทำให้โรงพยาบาลรับภาระหนัก ขณะที่อีกฝ่ายมองว่าปัญหาไม่ได้อยู่ที่ประชาชน แต่อยู่ที่การจัดสรรงบประมาณของรัฐ

ความจริงแล้ว ปัญหานี้ซับซ้อนกว่านั้น และไม่ควรโยนความผิดให้ฝ่ายใดฝ่ายหนึ่งเพียงอย่างเดียว

 

คนป่วยไม่ใช่ต้นเหตุของปัญหา

การเจ็บป่วยเป็นเรื่องที่เกิดขึ้นกับทุกคน ไม่มีใครเลือกได้ว่าจะเป็นมะเร็ง จะเกิดอุบัติเหตุ หรือจะมีโรคเรื้อรังติดตัว

หากมองว่าประชาชนที่มาใช้สิทธิรักษาพยาบาลเป็น “ภาระ” ก็เท่ากับว่าระบบกำลังลงโทษคนที่โชคร้ายจากปัจจัยที่ควบคุมไม่ได้

หลักประกันสุขภาพจึงเกิดขึ้นจากแนวคิดว่า สุขภาพไม่ควรเป็นสิ่งที่ขึ้นอยู่กับฐานะทางการเงินเพียงอย่างเดียว คนจน คนรวย หรือคนที่เจ็บป่วยหนัก ต่างควรมีโอกาสเข้าถึงการรักษา

ดังนั้น การที่ประชาชนใช้สิทธิรักษาพยาบาล ไม่ใช่ความผิด แต่เป็นสิ่งที่ระบบถูกออกแบบมาให้รองรับ

 

ถ้ารัฐให้สิทธิ แล้วทำไมไม่ให้งบเพียงพอ?

เมื่อรัฐประกาศให้ประชาชนมีสิทธิรักษาพยาบาล รัฐก็มีหน้าที่สร้างระบบการเงินที่ทำให้โรงพยาบาลสามารถดำเนินงานได้

ปัญหาที่เกิดขึ้นคือ ค่าใช้จ่ายด้านสุขภาพเพิ่มขึ้นอย่างต่อเนื่อง

ปัจจัยสำคัญ เช่น

• ประเทศเข้าสู่สังคมสูงวัย มีผู้สูงอายุและโรคเรื้อรังเพิ่มขึ้น

• เทคโนโลยีการแพทย์ใหม่ ๆ มีราคาสูงขึ้น

• โรคร้ายแรง เช่น มะเร็ง ไตวาย หรือโรคหัวใจ มีค่าใช้จ่ายสูง

• บุคลากรทางการแพทย์มีต้นทุนสูงขึ้น

หากงบประมาณที่จัดสรรไม่เติบโตตามต้นทุนจริง โรงพยาบาลก็อาจต้องแบกรับส่วนต่างจนเกิดปัญหาการเงิน

 

บัตรทองไม่ใช่ปัญหา แต่ระบบการจ่ายเงินอาจเป็นปัญหา

การมีหลักประกันสุขภาพไม่ได้หมายความว่ารัฐต้องจ่ายแบบไม่จำกัด แต่ต้องออกแบบวิธีจ่ายเงินให้เหมาะสม

หากโรงพยาบาลได้รับเงินชดเชยต่ำกว่าต้นทุนจริง ย่อมเกิดปัญหา

เช่น โรงพยาบาลรักษาผู้ป่วยโรคซับซ้อน มีต้นทุน 100,000 บาท แต่ได้รับเงินสนับสนุนต่ำกว่านั้น ส่วนต่างที่ขาดก็กลายเป็นภาระของโรงพยาบาล

ดังนั้น ประเด็นไม่ได้อยู่ที่ “ประชาชนใช้สิทธิ” แต่อยู่ที่ “รัฐออกแบบระบบจ่ายเงินให้สมดุลหรือไม่”

 

แล้วโรงพยาบาลบริหารผิดหรือไม่?

บางแห่งอาจมีปัญหาการบริหารจริง

เช่น

• การจัดซื้อที่ไม่มีประสิทธิภาพ

• การบริหารบุคลากรไม่เหมาะสม

• การควบคุมต้นทุนที่ไม่ดี

แต่ก็ไม่ควรเหมารวมว่าโรงพยาบาลทุกแห่งขาดทุนเพราะบริหารแย่

โรงพยาบาลรัฐจำนวนมากต้องทำหน้าที่ที่ไม่สามารถวัดด้วยกำไร เช่น

• เปิดห้องฉุกเฉินตลอด 24 ชั่วโมง

• รับผู้ป่วยที่ไม่มีเงินจ่าย

• มีแผนกที่จำเป็นแม้ไม่สร้างรายได้

• ให้บริการในพื้นที่ห่างไกล

สิ่งเหล่านี้คือภารกิจสาธารณะ ไม่ใช่ธุรกิจที่ต้องทำกำไรสูงสุด

 

ถ้าไม่มีบัตรทอง โรงพยาบาลจะไม่ขาดทุนจริงหรือ?

ไม่จำเป็น

ก่อนมีระบบหลักประกันสุขภาพถ้วนหน้า โรงพยาบาลรัฐก็มีปัญหาทางการเงิน เพราะยังต้องรักษาผู้ป่วยที่ไม่มีความสามารถในการจ่าย

ความแตกต่างคือ หลังมีระบบบัตรทอง ประชาชนเข้าถึงการรักษามากขึ้น และโรงพยาบาลได้รับเงินสนับสนุนจากระบบอย่างเป็นทางการ

ปัญหาจึงไม่ใช่ “มีบัตรทองแล้วประเทศเสียหาย” แต่คือการทำให้ระบบสามารถอยู่ได้ในระยะยาว

 

สุดท้าย ใครควรรับผิดชอบ?

คำตอบคือ ความรับผิดชอบหลักอยู่ที่การออกแบบระบบของรัฐ

เมื่อรัฐมอบสิทธิให้ประชาชน รัฐต้องวางแผนงบประมาณ บุคลากร และระบบบริหารให้สอดคล้องกับความเป็นจริง

การบอกว่า “โรงพยาบาลขาดทุนเพราะคนใช้สิทธิมากเกินไป” อาจเป็นการมองปัญหาเพียงด้านเดียว

เพราะในความเป็นจริง คนป่วยไม่ได้เป็นต้นเหตุของวิกฤต แต่เป็นเหตุผลว่าทำไมระบบสาธารณสุขจึงต้องมีอยู่

คำถามที่ควรถามไม่ใช่

“ทำไมประชาชนถึงใช้สิทธิรักษาพยาบาล?”

แต่ควรถามว่า

“รัฐจะออกแบบระบบอย่างไร ให้ประชาชนได้รับการรักษา และโรงพยาบาลยังสามารถอยู่รอดได้อย่างยั่งยืน?”