อัณฑะหนักเกือบ 1 ใน 7 ของตัว! สถิติสุดเหลือเชื่อของ “ตั๊กแตนพุ่มไม้” เจ้าของไข่ใหญ่ที่สุดในโลก

มันเป็นแมลงสีน้ำตาลตัวเล็กที่ซ่อนอยู่ตามพงหญ้า รูปร่างดูแทบไม่ต่างจากตั๊กแตนทั่วไป

แต่ภายในท้องของ ตั๊กแตนพุ่มไม้ชนิด Platycleis affinis กลับมีอวัยวะสืบพันธุ์ขนาดมหึมา จนได้รับการบันทึกว่ามีอัณฑะใหญ่ที่สุดในโลกเมื่อเทียบกับน้ำหนักตัว

งานวิจัยพบว่าอัณฑะทั้งคู่มีน้ำหนักเฉลี่ยประมาณ 13.8% หรือเกือบ 14% ของน้ำหนักตัวผู้ เทียบง่าย ๆ ก็คือเกือบหนึ่งในเจ็ดของร่างกายทั้งหมด ซึ่งยังถือว่ามหาศาลเกินจินตนาการสำหรับสัตว์ตัวเล็กชนิดหนึ่ง 

ถ้าเกิดกับมนุษย์ จะหนักกว่ากระสอบข้าวสารใบเล็ก

หากนำสัดส่วนดังกล่าวมาเทียบกับผู้ชายหนัก 70 กิโลกรัม อัณฑะจะมีน้ำหนักรวมเกือบ 10 กิโลกรัม แม้การเปรียบเทียบข้ามชนิดเช่นนี้เป็นเพียงการช่วยให้เห็นภาพ ไม่ได้หมายความว่าโครงสร้างร่างกายของมนุษย์และแมลงทำงานเหมือนกันก็ตาม

เจ้าของสถิติเดิมที่มักถูกนำมาเปรียบเทียบคือแมลงหวี่ Drosophila bifurca ซึ่งมีอัณฑะหนักประมาณ 10.6% ของน้ำหนักตัว แต่ยังถูกตั๊กแตนพุ่มไม้ชนิดนี้แซงไปอย่างชัดเจน 

ใหญ่ขนาดนี้ เพราะต้องผลิตอสุจิมหาศาลหรือไม่?

นักวิจัยเปรียบเทียบตั๊กแตนพุ่มไม้ 21 ชนิด โดยคาดว่าสายพันธุ์ที่ตัวเมียผสมพันธุ์กับตัวผู้หลายตัวน่าจะทำให้ตัวผู้ต้องผลิตอสุจิจำนวนมาก เพื่อแข่งขันกับอสุจิของคู่แข่ง

ผลการศึกษาพบว่า ชนิดที่มีการแข่งขันทางเพศสูงมักมีอัณฑะใหญ่จริง แต่ตั๊กแตนพุ่มไม้ที่มีอัณฑะใหญ่กลับไม่ได้ปล่อยอสุจิต่อการผสมพันธุ์มากที่สุด ตรงกันข้าม ปริมาณอสุจิในแต่ละครั้งกลับค่อนข้างน้อยเมื่อเทียบกับบางชนิดที่มีอัณฑะเล็กกว่า 

นั่นทำให้นักวิทยาศาสตร์เสนอว่า อัณฑะขนาดใหญ่ของมันอาจไม่ได้มีไว้เพื่อ “เทหมดหน้าตัก” ในครั้งเดียว แต่ทำหน้าที่เสมือนโรงงานผลิตที่ช่วยให้ตัวผู้ฟื้นตัวเร็วและกลับไปผสมพันธุ์ซ้ำได้บ่อยกว่าเดิม

ผสมเสร็จไม่นาน ก็พร้อมเริ่มใหม่

จากการสังเกต ตั๊กแตนพุ่มไม้ Platycleis affinis สามารถกลับมาพร้อมผสมพันธุ์อีกครั้งได้ภายในเวลาประมาณหนึ่งชั่วโมง ขณะที่ตั๊กแตนพุ่มไม้บางชนิดซึ่งมีอัณฑะเล็กกว่าอาจต้องพักฟื้นนานถึงหลายวัน 

ความได้เปรียบจึงไม่ได้อยู่ที่การส่งอสุจิจำนวนมหาศาลเพียงครั้งเดียว แต่อยู่ที่ความสามารถในการผสมกับตัวเมียหลายตัวอย่างต่อเนื่อง โดยไม่ต้องเสียเวลารอสร้างอสุจิชุดใหม่เป็นเวลานาน

สำหรับแมลงที่ช่วงชีวิตวัยเจริญพันธุ์มีจำกัด การกลับเข้าสู่สนามได้เร็วอาจเพิ่มโอกาสส่งต่อยีนมากกว่าการลงทุนทั้งหมดกับคู่เพียงตัวเดียว

ตัวเมียหลายใจ ผลักให้ตัวผู้ต้องวิวัฒนาการ

ตั๊กแตนพุ่มไม้ตัวเมียสามารถผสมพันธุ์กับตัวผู้มากกว่าหนึ่งตัว ทำให้อสุจิจากตัวผู้หลายตัวต้องแข่งขันกันภายในระบบสืบพันธุ์ของตัวเมีย

การแข่งขันเช่นนี้เรียกว่า การแข่งขันของอสุจิ ซึ่งสามารถผลักดันให้สัตว์ตัวผู้วิวัฒนาการอวัยวะสืบพันธุ์ที่ใหญ่ขึ้น แต่ผลการศึกษาครั้งนี้ชี้ว่า “ใหญ่ขึ้น” ไม่จำเป็นต้องหมายถึงปล่อยอสุจิมากขึ้นทุกครั้งเสมอไป อาจหมายถึงการรักษากำลังผลิต เพื่อผสมพันธุ์ได้ถี่และต่อเนื่องกว่าเดิม 

ของขวัญหลังการผสมพันธุ์ที่ตัวเมียกินได้

ชีวิตรักของตั๊กแตนพุ่มไม้ยังมีรายละเอียดน่าสนใจกว่านั้น ระหว่างผสมพันธุ์ ตัวผู้จะส่งถุงอสุจิพร้อมก้อนสารอาหารที่เรียกว่า spermatophylax ให้ตัวเมีย

หลังจากนั้นตัวเมียจะกินส่วนที่เป็นสารอาหาร ขณะที่อสุจิค่อย ๆ เคลื่อนเข้าสู่ร่างกาย ก้อนอาหารนี้จึงทำหน้าที่ทั้งเป็นของขวัญจากตัวผู้และเป็นสิ่งที่ช่วยถ่วงเวลา ไม่ให้ตัวเมียกำจัดถุงอสุจิเร็วเกินไป

การสร้างของขวัญดังกล่าวต้องใช้พลังงานไม่น้อย ตัวผู้ที่ผลิตอสุจิและของขวัญได้รวดเร็วจึงมีโอกาสกลับไปผสมพันธุ์ครั้งต่อไปได้ก่อนคู่แข่ง

เรียกว่า “ตั๊กแตน” แต่จริง ๆ ใกล้ชิดจิ้งหรีดมากกว่า

ชื่อภาษาอังกฤษของมันคือ tuberous bush-cricket หรือบางครั้งเรียกกลุ่มนี้ว่า katydid จัดอยู่ในวงศ์ Tettigoniidae ซึ่งเป็นกลุ่มตั๊กแตนหนวดยาว

จุดสังเกตคือมีหนวดยาวมาก ลำตัวสีน้ำตาลพรางตัวเข้ากับหญ้าแห้ง และพบกระจายอยู่ในพื้นที่แถบยุโรปตอนใต้ แม้ชื่อไทยจะเรียกรวม ๆ ว่าตั๊กแตนพุ่มไม้ แต่ในทางวิวัฒนาการพวกมันอยู่ใกล้กับจิ้งหรีดมากกว่าตั๊กแตนหนวดสั้นทั่วไป 

ใหญ่ที่สุด ไม่ได้แปลว่าทรงพลังที่สุด

เรื่องของตั๊กแตนพุ่มไม้ชนิดนี้หักมุมความเข้าใจเดิมว่า สัตว์ที่มีอัณฑะใหญ่ย่อมต้องปล่อยอสุจิมากกว่าเสมอ

ความจริงแล้ว อวัยวะขนาดเกือบ 14% ของร่างกายอาจวิวัฒนาการขึ้นเพื่อให้มัน ผลิตได้ต่อเนื่อง ฟื้นตัวเร็ว และผสมพันธุ์ได้บ่อย มากกว่าจะเพิ่มปริมาณในแต่ละครั้ง