ใครกำหนดเพศของทารก คำตอบอยู่ที่โครโมโซม

หลายคนเคยได้ยินคำพูดติดปากว่า "ลูกเป็นผู้ชายหรือผู้หญิงขึ้นอยู่กับแม่" แต่เมื่อความรู้ด้านพันธุศาสตร์ก้าวหน้าขึ้น เราก็ทราบแล้วว่าความเชื่อนี้ไม่ถูกต้อง ความจริงแล้วเพศทางชีววิทยาของทารกถูกกำหนดตั้งแต่วินาทีที่อสุจิผสมกับไข่ และผู้ที่มีบทบาทสำคัญในกระบวนการนี้คืออสุจิจากฝ่ายพ่อ

มนุษย์มีโครโมโซมทั้งหมด 46 แท่ง หรือ 23 คู่ โดยหนึ่งในนั้นคือโครโมโซมเพศ ผู้หญิงส่วนใหญ่มีโครโมโซมเพศแบบ XX ส่วนผู้ชายส่วนใหญ่มีโครโมโซมเพศแบบ XY

เมื่อเกิดการสร้างเซลล์สืบพันธุ์ ไข่ของผู้หญิงทุกใบจะมีโครโมโซม X เพียงอย่างเดียว ไม่มีไข่ที่มีโครโมโซม Y เลย ขณะที่อสุจิของผู้ชายจะแบ่งออกเป็นสองชนิด คือ

- อสุจิที่มีโครโมโซม X
- อสุจิที่มีโครโมโซม Y

เมื่อเกิดการปฏิสนธิ ผลลัพธ์จึงมีได้สองแบบ

- ไข่ (X) + อสุจิ (X) = XX ซึ่งโดยทั่วไปจะพัฒนาเป็นเพศหญิง
- ไข่ (X) + อสุจิ (Y) = XY ซึ่งโดยทั่วไปจะพัฒนาเป็นเพศชาย

ด้วยเหตุนี้ หากมองในแง่พันธุกรรม จึงกล่าวได้ว่าอสุจิเป็นตัวกำหนดว่าเอ็มบริโอจะได้รับโครโมโซมเพศแบบ XX หรือ XY

อย่างไรก็ตาม คำว่า "กำหนดเพศ" ในทางชีววิทยาไม่ได้หมายถึงแค่โครโมโซมเท่านั้น หลังจากการปฏิสนธิ ยีนจำนวนมากจะเริ่มทำงาน โดยเฉพาะยีนที่ชื่อว่า **SRY** ซึ่งมักอยู่บนโครโมโซม Y ยีนนี้มีหน้าที่กระตุ้นให้ตัวอ่อนสร้างอัณฑะ จากนั้นอัณฑะจะผลิตฮอร์โมนหลายชนิดที่ทำให้อวัยวะเพศและลักษณะทางเพศของทารกพัฒนาไปในทิศทางของเพศชาย

หากไม่มีโครโมโซม Y หรือยีน SRY ไม่ทำงาน การพัฒนาของร่างกายโดยทั่วไปจะเป็นไปในแนวทางของเพศหญิง

แม้ว่าหลักการนี้จะอธิบายได้กับคนส่วนใหญ่ แต่ในความเป็นจริงยังมีความหลากหลายทางชีววิทยาอีกหลายรูปแบบ เช่น บางคนอาจมีโครโมโซม XX แต่มีการย้ายตำแหน่งของยีน SRY ไปยังโครโมโซม X หรือบางคนมีโครโมโซม XY แต่ร่างกายไม่ตอบสนองต่อฮอร์โมนเพศชาย ทำให้ลักษณะภายนอกแตกต่างจากที่คาดไว้ กรณีเหล่านี้พบได้ไม่บ่อย แต่แสดงให้เห็นว่าการพัฒนาทางเพศเป็นกระบวนการที่ซับซ้อนกว่าการดูแค่ XX หรือ XY

ในอดีตเคยมีความเชื่อว่ามีวิธีเพิ่มโอกาสได้ลูกชายหรือลูกสาว เช่น การเลือกวันมีเพศสัมพันธ์ การรับประทานอาหารบางชนิด หรือการปรับสภาพความเป็นกรดด่างของร่างกาย แต่จนถึงปัจจุบันยังไม่มีหลักฐานทางวิทยาศาสตร์ที่ยืนยันอย่างชัดเจนว่าวิธีเหล่านี้สามารถกำหนดเพศของลูกได้อย่างมีประสิทธิภาพในการตั้งครรภ์ตามธรรมชาติ

ในแต่ละครั้งที่มีการปฏิสนธิ อสุจิที่มีโครโมโซม X และ Y ต่างแข่งขันกันเพื่อเข้าผสมกับไข่ จึงทำให้โอกาสที่ทารกจะได้รับโครโมโซม XX หรือ XY โดยรวมใกล้เคียงกัน แม้ว่าสัดส่วนการเกิดของเด็กชายและเด็กหญิงในแต่ละประเทศอาจแตกต่างกันเล็กน้อยจากปัจจัยทางประชากรศาสตร์และชีววิทยา

ปัจจุบัน เทคโนโลยีช่วยการเจริญพันธุ์บางรูปแบบสามารถตรวจโครโมโซมของตัวอ่อนก่อนการย้ายเข้าสู่โพรงมดลูกได้ ซึ่งอาจทำให้ทราบเพศของตัวอ่อนก่อนตั้งครรภ์ อย่างไรก็ตาม หลายประเทศรวมถึงประเทศไทยมีข้อกำหนดด้านกฎหมายและจริยธรรมในการใช้เทคโนโลยีดังกล่าว เพื่อป้องกันการเลือกเพศโดยไม่มีเหตุผลทางการแพทย์

ดังนั้น หากตอบคำถามสั้น ๆ ว่า "เพศของทารกใครเป็นคนกำหนด" คำตอบคือ ในเชิงพันธุกรรม **อสุจิจากฝ่ายพ่อเป็นผู้กำหนดว่าจะนำโครโมโซม X หรือ Y มาผสมกับไข่ของแม่** แต่การที่ทารกจะพัฒนาเป็นเพศชายหรือเพศหญิงอย่างสมบูรณ์นั้น ยังต้องอาศัยการทำงานร่วมกันของยีน ฮอร์โมน และกระบวนการพัฒนาของร่างกายตลอดช่วงการตั้งครรภ์ด้วย