เจอรังผึ้งในป่าอย่าทำลาย! คำพูด “มนุษย์เหลืออีก 4 ปี” จริงหรือไม่?

หลายคนคงเคยได้ยินประโยคที่ว่า “ถ้าผึ้งสูญพันธุ์ มนุษย์จะอยู่ได้อีกแค่ 4 ปี” และเชื่อว่าเป็นคำกล่าวของ อัลเบิร์ต ไอน์สไตน์

แต่จากการตรวจสอบ ยังไม่มีหลักฐานที่น่าเชื่อถือว่าไอน์สไตน์เคยกล่าวหรือเขียนประโยคนี้จริง อีกทั้งตัวเลข 4 ปีก็ไม่ได้เป็นข้อสรุปทางวิทยาศาสตร์ที่ใช้ทำนายว่ามนุษย์จะสูญพันธุ์หลังจากผึ้งหายไป

อย่างไรก็ตาม นั่นไม่ได้แปลว่าผึ้งไม่มีความสำคัญ เพราะหากจำนวนผึ้งและแมลงผสมเกสรลดลงอย่างต่อเนื่อง ผลกระทบต่อธรรมชาติและอาหารของมนุษย์อาจรุนแรงกว่าที่หลายคนคิด

ผึ้งไม่ได้กำหนดวันสิ้นโลก แต่ช่วยพยุงระบบอาหาร

ผึ้งป่า เป็นหนึ่งในกลุ่มสัตว์ผสมเกสรที่สำคัญของโลก เมื่อผึ้งบินจากดอกหนึ่งไปยังอีกดอกหนึ่ง ละอองเกสรจะถูกถ่ายไปยังส่วนที่ทำให้พืชเกิดการปฏิสนธิ ก่อนพัฒนาเป็นเมล็ดหรือผลต่อไป

องค์การอาหารและเกษตรแห่งสหประชาชาติ หรือ FAO ระบุว่า แมลงและสัตว์ผสมเกสรมีส่วนเกี่ยวข้องกับผลผลิตพืชเกษตรของโลกประมาณ 35% และช่วยเพิ่มผลผลิตให้แก่พืชอาหารสำคัญหลายชนิด เช่น ผลไม้ ผัก เมล็ดพืช และถั่วต่าง ๆ

หากผึ้งป่าลดจำนวนลง พืชบางชนิดอาจขยายพันธุ์ได้ยากขึ้น ผลผลิตทางการเกษตรที่พึ่งพาการผสมเกสรอาจลดลง ขณะที่สัตว์ป่าซึ่งกินเมล็ด ผลไม้ หรือส่วนต่าง ๆ ของพืชก็อาจได้รับผลกระทบตามไปด้วย

ผลกระทบจึงไม่ได้เกิดขึ้นกับน้ำผึ้งเพียงอย่างเดียว แต่เชื่อมโยงไปถึงป่าไม้ ความหลากหลายทางชีวภาพ และอาหารบางประเภทที่เรากินอยู่ทุกวัน

มีผึ้งเลี้ยงแล้ว ทำไมยังต้องรักษาผึ้งป่า?

หลายคนอาจคิดว่า “มีผึ้งเลี้ยงก็เพียงพอแล้ว” แต่ความจริงคือผึ้งเลี้ยงไม่สามารถทดแทนผึ้งป่าทุกชนิดได้ทั้งหมด

ผึ้งป่ามีอยู่หลากหลายชนิด แต่ละชนิดมีขนาดลำตัว พฤติกรรม ช่วงเวลาออกหากิน และความเหมาะสมกับดอกไม้แตกต่างกัน ผึ้งบางชนิดจึงอาจผสมเกสรพืชบางประเภทได้มีประสิทธิภาพกว่าผึ้งเลี้ยง หรือทำงานได้ในสภาพแวดล้อมที่แตกต่างออกไป

รายงานด้านการผสมเกสรของ IPBES ระบุว่า ทั้งผึ้งเลี้ยงและแมลงผสมเกสรตามธรรมชาติต่างมีบทบาทต่อผลผลิตของพืช โดยความหลากหลายของผู้ผสมเกสรช่วยสนับสนุนความมั่นคงของระบบนิเวศและการเกษตร

ดังนั้น การอนุรักษ์ผึ้งจึงไม่ควรหมายถึงการดูแลเฉพาะรังผึ้งเลี้ยง แต่รวมถึงการรักษาผึ้งป่า แหล่งอาหาร และพื้นที่ทำรังตามธรรมชาติด้วย

เจอรังผึ้งในป่าควรทำอย่างไร?

หากเดินป่าแล้วพบรังผึ้ง ไม่ควรใช้ไม้ตี เขย่ากิ่งไม้ จุดไฟ หรือขว้างสิ่งของใส่รัง เพราะการรบกวนอาจทำให้ผึ้งออกมาป้องกันรังและเพิ่มความเสี่ยงต่อการถูกต่อย

ถ้ารังไม่ได้อยู่ในจุดที่เป็นอันตรายต่อผู้คน เพียงเว้นระยะและเดินหลีกเลี่ยงก็เพียงพอ หน่วยงานด้านการอนุรักษ์ธรรมชาติหลายแห่งแนะนำว่าไม่ควรรบกวนรังและแหล่งจำศีลของแมลงโดยไม่จำเป็น

สิ่งที่ควรทำเมื่อพบรังผึ้ง ได้แก่

• ตั้งสติและถอยออกจากบริเวณนั้นอย่างช้า ๆ

• ไม่ตบหรือปัดผึ้งที่บินอยู่ใกล้ตัวอย่างรุนแรง

• ไม่ส่งเสียงดังหรือทำให้กิ่งไม้บริเวณรังสั่นสะเทือน

• เตือนคนที่เดินตามมาให้หลีกเลี่ยงบริเวณดังกล่าว

• หากรังอยู่ใกล้บ้าน ทางเดิน หรือพื้นที่สาธารณะที่อาจเป็นอันตราย ควรติดต่อผู้มีประสบการณ์ด้านผึ้งหรือหน่วยงานในพื้นที่แทนการกำจัดด้วยตนเอง

ผู้ที่เคยมีอาการแพ้พิษแมลงรุนแรงควรระมัดระวังเป็นพิเศษ และไม่ควรเข้าใกล้รังเพื่อถ่ายภาพหรือทดลองเคลื่อนย้ายด้วยตัวเอง

ผึ้งไม่ได้ทำงานเพียงลำพัง

แม้ผึ้งจะเป็นผู้ผสมเกสรที่โดดเด่น แต่ธรรมชาติยังมีผีเสื้อ แมลงวัน ด้วง นก และค้างคาวบางชนิดช่วยทำหน้าที่นี้ด้วย

ดังนั้น ประโยคที่ว่า “ไม่มีผึ้งแล้วพืชทุกชนิดจะหายไปทันที” จึงไม่ถูกต้องทั้งหมด เพราะพืชอาหารสำคัญหลายชนิดยังอาศัยลม ผสมเกสรด้วยตัวเอง หรือขยายพันธุ์ด้วยส่วนอื่นของพืชได้

แต่หากผึ้งและสัตว์ผสมเกสรหลายกลุ่มลดลงพร้อมกัน ความหลากหลายของพืช อาหาร และระบบนิเวศย่อมได้รับผลกระทบอย่างหลีกเลี่ยงได้

ผึ้งอาจไม่ใช่สิ่งมีชีวิตที่จะกำหนดว่ามนุษย์เหลือเวลาอีกกี่ปี แต่การสูญเสียผึ้งป่าอาจค่อย ๆ ลุกลามไปยังป่าไม้ สัตว์ป่า เกษตรกรรม และอาหารบนโต๊ะของเรา

อย่าทำลายรังผึ้งโดยไม่จำเป็น เพราะการรักษาผึ้งไว้ ไม่ได้เป็นเพียงการช่วยแมลงตัวเล็ก ๆ เท่านั้น แต่ยังเป็นการช่วยรักษากระบวนการธรรมชาติที่หล่อเลี้ยงสิ่งมีชีวิตจำนวนมาก รวมถึงมนุษย์ด้วย