มนุษย์เคยล่าไดโนเสาร์กินหรือไม่

บรรพบุรุษของมนุษย์ในความหมายว่า “คนโบราณ” ไม่เคยล่าไดโนเสาร์กิน เพราะมนุษย์กับไดโนเสาร์ชนิดที่เราเห็นในหนังอยู่ห่างกันคนละยุคอย่างมาก ไดโนเสาร์ที่ไม่ใช่นกสูญพันธุ์ไปเมื่อประมาณ 66 ล้านปีก่อน ขณะที่มนุษย์สกุล Homo เพิ่งปรากฏขึ้นเมื่อราว 2–3 ล้านปีก่อน เท่ากับว่าช่วงเวลาระหว่างไดโนเสาร์ตัวสุดท้ายกับมนุษย์ยุคแรกห่างกันมากกว่า 60 ล้านปี

ภาพมนุษย์ถ้ำถือหอกวิ่งไล่ไทแรนโนซอรัสจึงเป็นเรื่องแต่งล้วน ๆ ไม่มีมนุษย์ ไม่มีมนุษย์วานร และไม่มีลิงในรูปแบบใกล้เคียงกับเราอาศัยอยู่ร่วมกับไดโนเสาร์อย่างทีเร็กซ์ ไทรเซราทอปส์ หรือเวโลซีแรปเตอร์

แต่ถ้าคำว่า “บรรพบุรุษเรา” หมายถึงสายวิวัฒนาการที่เก่าแก่กว่ามนุษย์มาก คำตอบจะซับซ้อนขึ้น เพราะบรรพบุรุษห่าง ๆ ของสัตว์เลี้ยงลูกด้วยนมเคยอยู่ร่วมโลกกับไดโนเสาร์จริง เพียงแต่พวกมันไม่ได้มีรูปร่างเหมือนคน ไม่ได้เดินสองขา และไม่ได้ใช้หอกล่าสัตว์

สัตว์เลี้ยงลูกด้วยนมในยุคไดโนเสาร์ส่วนใหญ่มีขนาดเล็ก หลายชนิดตัวพอ ๆ กับหนูหรือกระรอก ออกหากินตามพื้นดิน บนต้นไม้ หรือในโพรง อาหารมักเป็นแมลง หนอน เมล็ดพืช ผลไม้ และสัตว์ขนาดเล็ก การหลบซ่อนและออกหากินกลางคืนช่วยให้พวกมันลดโอกาสเผชิญหน้ากับไดโนเสาร์นักล่าขนาดใหญ่

อย่างไรก็ตาม ไม่ใช่ว่าสัตว์เลี้ยงลูกด้วยนมทุกตัวจะเป็นเพียงเหยื่อของไดโนเสาร์ มีหลักฐานฟอสซิลว่าบางชนิดสามารถกินไดโนเสาร์ขนาดเล็กได้ ตัวอย่างที่มีชื่อเสียงคือสัตว์เลี้ยงลูกด้วยนมโบราณชื่อรีพีโนมามัส ฟอสซิลของมันตัวหนึ่งพบกระดูกลูกไดโนเสาร์อยู่บริเวณท้อง แสดงว่ามันเคยกินไดโนเสาร์เข้าไปจริง

สิ่งที่ฟอสซิลบอกไม่ได้แน่ชัดคือ มันล่าลูกไดโนเสาร์ด้วยตัวเอง หรือพบซากแล้วกินภายหลัง แต่ไม่ว่าจะเป็นกรณีใด หลักฐานนี้ก็ทำให้ภาพเดิมที่ว่าสัตว์เลี้ยงลูกด้วยนมยุคนั้นทำได้เพียงหลบหนีไดโนเสาร์ต้องเปลี่ยนไป อย่างน้อยสัตว์เลี้ยงลูกด้วยนมบางชนิดก็สามารถเป็นผู้ล่าได้เมื่อเจอเหยื่อขนาดเหมาะสม

ยังมีฟอสซิลอีกชิ้นที่พบสัตว์เลี้ยงลูกด้วยนมเกาะอยู่บนตัวไดโนเสาร์กินพืชขนาดเล็กในท่าทางคล้ายกำลังต่อสู้กัน หลักฐานลักษณะนี้หาได้ยากมาก เพราะสัตว์สองตัวต้องถูกฝังอย่างรวดเร็วในช่วงที่กำลังปะทะกันพอดี นักบรรพชีวินวิทยาจึงมองว่าสัตว์เลี้ยงลูกด้วยนมบางชนิดอาจกล้าโจมตีไดโนเสาร์ที่ตัวใหญ่กว่าตน ไม่ได้รอเก็บกินเฉพาะซากเสมอไป

ถ้าจะเรียกสัตว์เลี้ยงลูกด้วยนมเหล่านี้ว่าเป็นบรรพบุรุษของเรา ต้องระวังคำพูดสักหน่อย พวกมันอาจอยู่ในสายวิวัฒนาการใกล้เคียงกับสัตว์เลี้ยงลูกด้วยนมยุคหลัง แต่ไม่จำเป็นต้องเป็นบรรพบุรุษโดยตรงของมนุษย์แต่ละชนิด วิวัฒนาการไม่ได้เป็นเส้นตรงจากสัตว์ตัวหนึ่งกลายเป็นอีกตัวหนึ่ง แต่แตกกิ่งเป็นสายจำนวนมาก หลายสายสูญพันธุ์ ส่วนบางสายจึงดำเนินต่อมา

บรรพบุรุษร่วมของมนุษย์กับสัตว์เลี้ยงลูกด้วยนมชนิดอื่นในยุคไดโนเสาร์น่าจะเป็นสัตว์ขนาดเล็กที่ไม่มีลักษณะโดดเด่นเหมือนมนุษย์ในปัจจุบัน มันไม่ได้รู้ว่าตนเองกำลังเริ่มต้นสายวิวัฒนาการที่จะนำไปสู่ลิง วาฬ ช้าง สุนัข หรือมนุษย์ในอีกหลายสิบล้านปีข้างหน้า มันเพียงต้องหาอาหาร หลบผู้ล่า สืบพันธุ์ และอยู่รอดในสภาพแวดล้อมของเวลานั้น

หลังเหตุการณ์สูญพันธุ์ครั้งใหญ่เมื่อ 66 ล้านปีก่อน ไดโนเสาร์ที่ไม่ใช่นกหายไปจากระบบนิเวศ สัตว์เลี้ยงลูกด้วยนมจึงมีพื้นที่และแหล่งอาหารเปิดกว้างมากขึ้น บางสายวิวัฒนาการมีขนาดใหญ่ขึ้น บางสายขึ้นไปอยู่บนต้นไม้ บางสายกลับลงน้ำ และบางสายพัฒนาเป็นไพรเมต ซึ่งต่อมาจึงแตกแขนงไปสู่ลิงไม่มีหางและมนุษย์

มนุษย์ยุคแรกเคยล่าสัตว์ขนาดใหญ่จริง เช่น ช้างโบราณ ม้า กวาง วัวป่า หรือสัตว์เลี้ยงลูกด้วยนมชนิดอื่น แต่สัตว์เหล่านั้นไม่ใช่ไดโนเสาร์ แมมมอธก็ไม่ใช่ไดโนเสาร์ เสือเขี้ยวดาบก็ไม่ใช่ไดโนเสาร์ ทั้งสองเป็นสัตว์เลี้ยงลูกด้วยนมที่มีชีวิตอยู่ใกล้ยุคมนุษย์มากกว่า

สาเหตุที่หลายคนเผลอคิดว่ามนุษย์อาจเคยพบไดโนเสาร์ มาจากการ์ตูน ภาพยนตร์ และของเล่นที่นำสิ่งมีชีวิตจากต่างยุคมาอยู่รวมกัน คำว่า “สัตว์ดึกดำบรรพ์” ยิ่งทำให้ดูเหมือนพวกมันอยู่ในช่วงเวลาเดียวกัน ทั้งที่ประวัติศาสตร์โลกยาวมาก ไดโนเสาร์เองก็มีชีวิตอยู่บนโลกนานกว่าระยะเวลาที่มนุษย์มีอยู่หลายสิบเท่า

เรื่องที่น่าสนใจคือ เราอาจพูดได้ว่ามนุษย์ยังกินไดโนเสาร์อยู่ในปัจจุบัน เพราะนกเป็นไดโนเสาร์สายหนึ่งที่รอดจากการสูญพันธุ์ครั้งใหญ่ ตามการจัดจำแนกทางวิวัฒนาการ ไก่ เป็ด นกกระทา และนกทุกชนิดจัดอยู่ในกลุ่มไดโนเสาร์เทอโรพอดเช่นเดียวกับไดโนเสาร์นักล่าหลายชนิดในอดีต

ดังนั้น เวลากินไก่ เราไม่ได้กินสัตว์ที่ “คล้ายไดโนเสาร์” เท่านั้น แต่กำลังกินลูกหลานของไดโนเสาร์ที่ยังมีชีวิตอยู่จริง เพียงแต่เป็นไดโนเสาร์ที่ผ่านวิวัฒนาการมานานจนมีขน มีปีก ตัวเบา และรูปร่างต่างจากภาพจำของไดโนเสาร์ในสวนสนุก

สรุปให้ตรงที่สุดคือ มนุษย์ไม่เคยล่าไดโนเสาร์โบราณกิน เพราะเราเกิดช้าเกินไปหลายสิบล้านปี แต่ญาติห่างมากของสัตว์เลี้ยงลูกด้วยนมเคยอยู่ร่วมยุคกับไดโนเสาร์ และบางชนิดอาจกินลูกไดโนเสาร์หรือไดโนเสาร์ขนาดเล็กได้ ส่วนมนุษย์ทุกวันนี้ก็กินทายาทของไดโนเสาร์อยู่เป็นประจำ เพียงแต่เราเรียกมันว่าไก่เท่านั้น