ทะเลเวดเดลล์ น้ำใสจนมองลึกเกือบ 80 เมตร

หากถามว่าทะเลแห่งใดมีน้ำใสที่สุดในโลก ชื่อที่มักได้รับการยอมรับคือ “ทะเลเวดเดลล์” บริเวณชายฝั่งทวีปแอนตาร์กติกา น้ำทะเลที่นี่เคยทำสถิติด้านความโปร่งใสจนสามารถมองเห็นแผ่นวัดที่จมลงไปลึกเกือบ 80 เมตร ระดับความใสดังกล่าวใกล้เคียงกับน้ำกลั่นในแง่การมองเห็นผ่านน้ำ

ทะเลเวดเดลล์ไม่ได้มีภาพแบบชายหาดเขตร้อนทั่วไป ไม่มีแนวมะพร้าว หาดทรายขาว หรือรีสอร์ตตั้งเรียงริมฝั่ง พื้นที่ส่วนใหญ่เต็มไปด้วยน้ำเย็นจัด น้ำแข็งทะเล ภูเขาน้ำแข็ง และสภาพอากาศที่เปลี่ยนแปลงรวดเร็ว ความใสของน้ำจึงเป็นความใสแบบทะเลเขตขั้วโลก ไม่ใช่สถานที่ที่นักท่องเที่ยวทั่วไปสามารถลงเล่นน้ำได้สะดวก

สถิติสำคัญเกิดขึ้นเมื่อวันที่ 13 ตุลาคม ค.ศ. 1986 นักวิจัยหย่อนแผ่นกลมสีขาวที่เรียกว่า “แผ่นเซกกี” ลงในบริเวณน้ำเปิดท่ามกลางน้ำแข็งทางตะวันออกของทะเลเวดเดลล์ ผู้สังเกตยังมองเห็นแผ่นดังกล่าวที่ความลึก 79 เมตร และเริ่มมองไม่เห็นเมื่อถึงประมาณ 80 เมตร จึงกลายเป็นหนึ่งในค่าความโปร่งใสของน้ำทะเลที่โดดเด่นที่สุดเท่าที่เคยบันทึกไว้

แผ่นเซกกีเป็นอุปกรณ์วัดความใสที่เรียบง่ายมาก ลักษณะเป็นแผ่นกลมสีขาวหรือแบ่งเป็นสีขาวสลับดำ ผูกกับเชือกแล้วค่อย ๆ หย่อนลงไปในน้ำ จุดที่ผู้สังเกตมองไม่เห็นแผ่นจะถูกบันทึกเป็นระดับความโปร่งใส วิธีนี้ไม่ได้วัดว่าน้ำสะอาดจนดื่มได้หรือไม่ แต่บอกว่าน้ำยอมให้แสงเดินทางผ่านได้ลึกเพียงใด

ดังนั้นคำว่า “น้ำใสที่สุด” ไม่ได้หมายความว่าไม่มีเกลือ ไม่มีจุลินทรีย์ หรือไม่มีสารละลายอยู่เลย น้ำทะเลเวดเดลล์ยังคงเป็นน้ำเค็มและมีสิ่งมีชีวิตตามธรรมชาติ เพียงแต่ในช่วงและบริเวณที่ทำการวัดนั้น มีอนุภาคแขวนลอย แพลงก์ตอน ตะกอน และสารอินทรีย์ที่รบกวนแสงอยู่น้อยมาก

สาเหตุหนึ่งมาจากตำแหน่งที่อยู่ห่างไกลจากชุมชน เมือง โรงงาน และแม่น้ำสายใหญ่ จึงแทบไม่มีตะกอนจากแผ่นดินหรือมลพิษจากกิจกรรมมนุษย์ไหลลงมาปะปนเหมือนทะเลชายฝั่งในเขตอบอุ่นและเขตร้อน หลายส่วนของทะเลเวดเดลล์ยังคงเป็นพื้นที่ธรรมชาติที่มนุษย์เข้าไปใช้งานค่อนข้างน้อย

น้ำที่เย็นจัดก็มีส่วนสำคัญต่อสภาพแวดล้อมของทะเลแห่งนี้ การเจริญเติบโตของแพลงก์ตอนพืชขึ้นอยู่กับแสง ธาตุอาหาร ฤดูกาล และการเคลื่อนตัวของน้ำ ในบางช่วงที่แพลงก์ตอนมีปริมาณต่ำ น้ำจะดูโปร่งมากเป็นพิเศษ แต่เมื่อเข้าสู่ช่วงที่สิ่งมีชีวิตขนาดเล็กเพิ่มจำนวน ความใสก็สามารถเปลี่ยนแปลงได้ ไม่ได้คงอยู่ที่ระดับเกือบ 80 เมตรตลอดทั้งปี

น้ำแข็งทะเลยังช่วยลดแรงลมและคลื่นในบางพื้นที่ ทำให้ตะกอนหรืออนุภาคต่าง ๆ ไม่ถูกกวนขึ้นมาในน้ำมากนัก บริเวณที่เรียกว่าโพลินยา ซึ่งเป็นช่องน้ำเปิดท่ามกลางน้ำแข็ง อาจมีผิวน้ำค่อนข้างสงบในบางเวลา สภาพเช่นนี้เหมาะกับการวัดความโปร่งใส เพราะคลื่น แสงสะท้อน และความขุ่นจากการปั่นป่วนมีผลต่อระยะที่สายตามองเห็น

อย่างไรก็ตาม การบอกว่าทะเลเวดเดลล์ใสถึง 80 เมตรควรเข้าใจว่าเป็นค่าที่วัดได้ในสถานที่และเวลาหนึ่ง ไม่ใช่ค่าเฉลี่ยของทะเลทั้งผืน ทะเลเวดเดลล์มีพื้นที่กว้างใหญ่หลายล้านตารางกิโลเมตร แต่ละส่วนมีน้ำแข็ง กระแสน้ำ แพลงก์ตอน และสภาพอากาศต่างกัน จึงไม่ควรจินตนาการว่ามองเห็นก้นทะเลได้ทุกแห่ง

ความลึกของทะเลส่วนใหญ่ก็มากกว่า 80 เมตรหลายเท่า แม้น้ำจะโปร่งจนแสงผ่านได้ลึก แต่ก้นทะเลอาจอยู่ลึกหลายร้อยหรือหลายพันเมตร การมองจากผิวน้ำจึงมักเห็นเพียงความมืดสีน้ำเงินลึก ไม่ได้เห็นพื้นทรายและแนวปะการังเหมือนทะเลตื้นตามเกาะเขตร้อน

สีของน้ำใสเองก็ไม่ได้เป็นสีฟ้าแบบเดียวกันทั้งหมด น้ำทะเลที่สะอาดและลึกมักดูเป็นสีน้ำเงินเข้ม เพราะโมเลกุลของน้ำดูดกลืนแสงสีแดงได้มากกว่าแสงสีน้ำเงิน แต่ในทะเลเวดเดลล์ สีที่เห็นยังเปลี่ยนตามท้องฟ้า มุมแดด เงาของน้ำแข็ง ความลึก และปริมาณสิ่งมีชีวิตในน้ำ บางวันอาจดูน้ำเงินเข้ม บางบริเวณอาจออกเขียว หรือดูเกือบดำเมื่อท้องฟ้าครึ้ม

ทะเลที่นักท่องเที่ยวเรียกว่าใสมาก เช่น รอบมัลดีฟส์ ปาเลา บาฮามาส หมู่เกาะกรีก หรือบางเกาะในแปซิฟิก มักให้ความรู้สึกว่าน้ำใสกว่า เพราะเป็นทะเลตื้น มีพื้นทรายสีอ่อน และมีแสงแดดแรง แสงสะท้อนจากพื้นทำให้น้ำดูเป็นสีฟ้าเทอร์ควอยซ์และมองเห็นรายละเอียดใต้น้ำชัดเจน แต่ความรู้สึกจากภาพถ่ายไม่ใช่การวัดความโปร่งใสด้วยวิธีเดียวกับสถิติของทะเลเวดเดลล์

พื้นทรายขาวช่วยให้น้ำดูสว่าง แม้ในน้ำจะมีอนุภาคอยู่บ้าง ขณะที่ทะเลลึกซึ่งมีพื้นมืดหรือมองไม่เห็นก้น อาจดูเข้มกว่าแม้น้ำจะโปร่งมาก จึงไม่สามารถตัดสินความใสจากสีฟ้าในภาพเพียงอย่างเดียว ภาพถ่ายยังได้รับอิทธิพลจากกล้อง การปรับสี เวลาในการถ่าย และสภาพคลื่นด้วย

บางคนอาจเคยได้ยินว่าทะเลซาร์กัสโซในมหาสมุทรแอตแลนติก หรือทะเลเมดิเตอร์เรเนียนบางส่วนมีน้ำใสมาก พื้นที่เหล่านี้มีค่าความโปร่งใสสูงจริง แต่สถิติการมองเห็นแผ่นเซกกีใกล้ 80 เมตรในทะเลเวดเดลล์ยังเป็นตัวเลขที่ถูกกล่าวถึงมากที่สุดเมื่อถามถึงทะเลที่น้ำใสที่สุด

หากเปลี่ยนคำถามจาก “ทะเล” เป็น “แหล่งน้ำ” คำตอบอาจเปลี่ยนไป ทะเลสาบสีน้ำเงินหรือโรโตไมเรเวนัวในนิวซีแลนด์เคยมีการวัดระยะมองเห็นในน้ำประมาณ 70–80 เมตรเช่นกัน และมักถูกเรียกว่าเป็นทะเลสาบน้ำจืดที่ใสที่สุดแห่งหนึ่งของโลก แต่ทะเลสาบกับทะเลมีสภาพแวดล้อม ขนาด และวิธีเปรียบเทียบแตกต่างกัน จึงไม่ควรนำอันดับมาปะปนกันโดยตรง

ความใสสูงมากไม่ได้แปลว่าเป็นสถานที่เหมาะกับการว่ายน้ำ ทะเลเวดเดลล์มีอุณหภูมิน้ำใกล้จุดเยือกแข็ง การตกลงไปในน้ำโดยไม่มีอุปกรณ์ป้องกันอาจทำให้ร่างกายสูญเสียความร้อนอย่างรวดเร็ว นอกจากนี้ยังมีน้ำแข็งลอย กระแสน้ำ สภาพอากาศรุนแรง และพื้นที่ห่างไกลจากความช่วยเหลือ การเดินทางส่วนใหญ่จึงเป็นการสำรวจด้วยเรือเฉพาะทางมากกว่าการท่องเที่ยวชายหาด

ทะเลแห่งนี้ยังมีความสำคัญมากกว่าเรื่องความใส เพราะเป็นพื้นที่สำคัญต่อระบบหมุนเวียนน้ำของมหาสมุทรโลก น้ำทะเลที่เย็นและมีความหนาแน่นสูงสามารถจมลงสู่ระดับลึก ก่อนเคลื่อนตัวไปยังมหาสมุทรส่วนอื่น กระบวนการดังกล่าวเกี่ยวข้องกับการกระจายความร้อน ออกซิเจน และคาร์บอนในระบบมหาสมุทร

ใต้ผิวน้ำที่ดูนิ่งและใสนั้นมีสิ่งมีชีวิตจำนวนมาก ทั้งแพลงก์ตอน เคย ปลา ฟองน้ำทะเล เพนกวิน แมวน้ำ และวาฬ ระบบนิเวศจำนวนมากพึ่งพาน้ำแข็งทะเลโดยตรง การเปลี่ยนแปลงของอุณหภูมิ กระแสน้ำ และช่วงเวลาการเกิดน้ำแข็งจึงส่งผลต่อห่วงโซ่อาหารได้ตั้งแต่สิ่งมีชีวิตขนาดเล็กไปจนถึงสัตว์ทะเลขนาดใหญ่

คำตอบที่ตรงที่สุดจึงเป็นว่า ทะเลเวดเดลล์บริเวณทวีปแอนตาร์กติกามีสถิติความโปร่งใสของน้ำทะเลที่โดดเด่นที่สุดแห่งหนึ่งของโลก โดยเคยมองเห็นแผ่นวัดได้ลึกถึงประมาณ 79 เมตร แต่ความใสนี้เป็นผลการวัดเฉพาะช่วงเวลาและพื้นที่ ไม่ได้หมายความว่าทะเลทั้งแห่งจะใสเท่ากันทุกวัน และไม่ใช่ทะเลใสแบบที่เหมาะจะเตรียมชุดว่ายน้ำไปพักผ่อนริมชายหาด