ภาพยนตร์ฮ่องกงที่เคยรุ่งเรือง ทุกวันนี้ซบเซาลงเพราะอะไร?

หลังจากเคยได้รับการยกย่องว่าเป็นหนึ่งในเมืองที่มีเศรษฐกิจเสรีและมีพลวัตที่สุดของโลก ฮ่องกงกลับเผชิญกับการชะลอตัวและความท้าทายหลายด้านในช่วงประมาณปี 2019 เป็นต้นมา อย่างไรก็ตาม คำว่า “ตกต่ำ” ควรใช้ด้วยความระมัดระวัง เพราะฮ่องกงยังคงเป็นศูนย์กลางการเงินระหว่างประเทศที่มีตลาดทุนขนาดใหญ่ ระบบกฎหมายด้านพาณิชย์ที่แข็งแกร่ง และเป็นประตูสำคัญสู่จีน แม้ว่าบทบาทและความสามารถในการแข่งขันจะเปลี่ยนแปลงไปเมื่อเทียบกับอดีตก็ตาม

 

สาเหตุของการชะลอตัวสามารถอธิบายได้จากหลายปัจจัยที่เชื่อมโยงกัน ดังนี้

1. การประท้วงครั้งใหญ่ในปี 2019

จุดเปลี่ยนสำคัญของฮ่องกงเกิดขึ้นในปี 2019 เมื่อรัฐบาลเสนอร่างกฎหมายส่งผู้ร้ายข้ามแดนไปยังจีนแผ่นดินใหญ่ ประชาชนจำนวนมากกังวลว่ากฎหมายดังกล่าวจะทำให้ระบบกฎหมายอิสระของฮ่องกงถูกแทรกแซง จึงเกิดการประท้วงครั้งใหญ่ที่สุดนับตั้งแต่ส่งมอบเกาะคืนจีนในปี 1997

การประท้วงยืดเยื้อหลายเดือน ส่งผลให้

• นักท่องเที่ยวลดลงอย่างมาก
• ธุรกิจค้าปลีกได้รับผลกระทบ
• โรงแรม ร้านอาหาร และสายการบินสูญเสียรายได้
• นักลงทุนเริ่มกังวลต่อเสถียรภาพของเมือง

แม้การประท้วงจะสิ้นสุดลง แต่ความเชื่อมั่นของนักลงทุนก็ได้รับผลกระทบอย่างชัดเจน

 

2. กฎหมายความมั่นคงแห่งชาติ (National Security Law)

ในปี 2020 รัฐบาลจีนประกาศใช้กฎหมายความมั่นคงแห่งชาติในฮ่องกง ซึ่งให้อำนาจรัฐบาลในการดำเนินคดีกับการแบ่งแยกดินแดน การล้มล้างอำนาจรัฐ การก่อการร้าย และการสมคบกับต่างชาติ

แม้ว่ารัฐบาลจีนจะให้เหตุผลว่ากฎหมายดังกล่าวช่วยสร้างเสถียรภาพ แต่ในสายตาของนักลงทุนและรัฐบาลตะวันตก กฎหมายนี้ส่งผลหลายประการ เช่น

• ความกังวลเกี่ยวกับเสรีภาพในการแสดงความคิดเห็น
• ความเป็นอิสระของศาลถูกตั้งคำถาม
• หลัก “หนึ่งประเทศ สองระบบ” ถูกมองว่าอ่อนแอลง
• บริษัทต่างชาติประเมินความเสี่ยงใหม่

หลายองค์กรระหว่างประเทศจึงเริ่มกระจายสำนักงานไปยังเมืองอื่น

 

3. การอพยพของประชากร

หลังปี 2020 มีชาวฮ่องกงจำนวนมากย้ายถิ่นฐานไปยัง

• สหราชอาณาจักร
• แคนาดา
• ออสเตรเลีย
• สิงคโปร์

ผู้ที่ย้ายออกจำนวนไม่น้อยเป็น

• คนวัยทำงาน
• ผู้เชี่ยวชาญ
• นักกฎหมาย
• แพทย์
• วิศวกร
• ผู้ประกอบการ

การสูญเสียแรงงานทักษะสูงทำให้เศรษฐกิจได้รับผลกระทบในระยะยาว

 

4. COVID-19 และมาตรการปิดเมืองที่เข้มงวด

แม้หลายประเทศจะเปิดประเทศตั้งแต่ปี 2021 แต่ฮ่องกงยังดำเนินนโยบาย Zero-COVID ตามจีนแผ่นดินใหญ่

มาตรการที่เข้มงวด ได้แก่

• กักตัวหลายสัปดาห์
• จำกัดการเดินทาง
• ปิดพรมแดนเป็นเวลานาน
• จำกัดกิจกรรมทางเศรษฐกิจ

ผลที่ตามมาคือ

• ธุรกิจบริการซบเซา
• นักท่องเที่ยวหายไปเกือบหมด
• บริษัทต่างชาติย้ายสำนักงานใหญ่บางส่วน

 

5. การแข่งขันจากสิงคโปร์

ในอดีต ฮ่องกงและสิงคโปร์แข่งขันกันเป็นศูนย์กลางการเงินของเอเชีย

แต่ช่วงหลัง สิงคโปร์ได้เปรียบหลายด้าน เช่น

• เสถียรภาพทางการเมือง
• ความสัมพันธ์ที่ดีกับทั้งจีนและตะวันตก
• นโยบายเปิดรับแรงงานต่างชาติ
• ระบบภาษีที่แข่งขันได้
• คุณภาพชีวิตที่ดี

หลายบริษัทจึงย้ายสำนักงานใหญ่ระดับภูมิภาคมายังสิงคโปร์

โดยเฉพาะ

• ธนาคาร
• กองทุนเฮดจ์ฟันด์

  

• บริษัทเทคโนโลยี
• บริษัทคริปโท (ก่อนกฎระเบียบเข้มขึ้น)

 

6. วิกฤติอสังหาริมทรัพย์ของจีน

เศรษฐกิจฮ่องกงเชื่อมโยงกับจีนอย่างลึกซึ้ง

เมื่อบริษัทอสังหาริมทรัพย์จีน เช่น Evergrande และ Country Garden ประสบปัญหาหนี้สิน

ผลกระทบจึงลุกลามมายัง

• ธนาคารฮ่องกง
• นักลงทุน
• ตลาดหุ้น
• ภาคการเงิน

การเติบโตทางเศรษฐกิจของจีนที่ชะลอตัวก็ทำให้ธุรกิจในฮ่องกงได้รับผลกระทบตามไปด้วย

 

7. ตลาดอสังหาริมทรัพย์ภายในฮ่องกง

ฮ่องกงเคยมีราคาที่อยู่อาศัยสูงที่สุดแห่งหนึ่งของโลก

หลังปี 2021

• ดอกเบี้ยสูงขึ้น
• ความเชื่อมั่นลดลง
• คนย้ายออก
• ความต้องการซื้อบ้านลดลง

ราคาบ้านจึงปรับลดลงต่อเนื่องหลายปี

อสังหาริมทรัพย์เป็นภาคเศรษฐกิจสำคัญของฮ่องกง ดังนั้นการชะลอตัวของตลาดนี้จึงส่งผลต่อการบริโภค การลงทุน และรายได้ของภาคธุรกิจ

 

8. การพึ่งพาจีนมากขึ้น

หลังปี 2020 ฮ่องกงมีความเชื่อมโยงกับจีนแผ่นดินใหญ่มากกว่าเดิม

ข้อดีคือ

• ได้รับการสนับสนุนจากรัฐบาลจีน
• เชื่อมโยงกับโครงการ Greater Bay Area
• เงินทุนจากจีนยังหลั่งไหลเข้าตลาดหุ้นฮ่องกง

แต่ข้อเสียคือ

หากเศรษฐกิจจีนชะลอตัว ฮ่องกงก็ได้รับผลกระทบมากกว่าสมัยก่อนที่มีฐานเศรษฐกิจระหว่างประเทศกระจายตัวมากกว่า

 

9. ความตึงเครียดระหว่างจีนกับสหรัฐ

สงครามการค้าและการแข่งขันทางเทคโนโลยีระหว่างจีนกับสหรัฐส่งผลโดยตรงต่อฮ่องกง

ตัวอย่างเช่น

• สหรัฐยกเลิกสถานะการค้าพิเศษบางส่วนของฮ่องกง
• มีมาตรการคว่ำบาตรเจ้าหน้าที่บางคน
• นักลงทุนต่างชาติระมัดระวังมากขึ้น

ฮ่องกงจึงตกอยู่ท่ามกลางการแข่งขันของมหาอำนาจ

 

10. ภาพลักษณ์ของศูนย์กลางการเงินเปลี่ยนไป

ในอดีต นักลงทุนเลือกฮ่องกงเพราะ

• ระบบศาลอิสระ
• เสรีภาพของข้อมูล
• กฎหมายแบบ Common Law
• การไหลเวียนของเงินทุนอย่างเสรี

แม้หลายองค์ประกอบเหล่านี้ยังคงอยู่ แต่ความเชื่อมั่นของนักลงทุนบางส่วนลดลง เนื่องจากมองว่าสภาพแวดล้อมทางธุรกิจมีความไม่แน่นอนมากขึ้น

 

11. การเปลี่ยนแปลงโครงสร้างเศรษฐกิจโลก

เศรษฐกิจโลกเปลี่ยนจากการเป็นศูนย์กลางแห่งเดียวไปสู่หลายศูนย์กลาง

ปัจจุบัน เมืองต่าง ๆ เช่น

• สิงคโปร์
• ดูไบ
• โตเกียว
• โซล

ต่างแข่งขันดึงดูดบริษัท นักลงทุน และบุคลากรคุณภาพสูง

ฮ่องกงจึงไม่ได้ครองความได้เปรียบแบบเดิมอีกต่อไป

 

12. การเปลี่ยนแปลงของบทบาทฮ่องกง

ในช่วงทศวรรษ 1980–2000 ฮ่องกงเป็นประตูหลักสู่จีน เพราะจีนยังไม่มีตลาดทุนที่พัฒนา

แต่ปัจจุบัน เมืองจีนหลายแห่ง เช่น

• เซี่ยงไฮ้
• เซินเจิ้น
• ปักกิ่ง

ได้พัฒนาระบบการเงินของตนเองมากขึ้น

แม้ว่าฮ่องกงยังมีบทบาทสำคัญในการระดมทุนระหว่างประเทศ แต่ความจำเป็นของฮ่องกงในฐานะ “ประตูเพียงแห่งเดียว” ลดลง

บทสรุป

การชะลอตัวของฮ่องกงไม่ได้เกิดจากสาเหตุเดียว แต่เป็นผลจากการซ้อนทับของหลายปัจจัย ได้แก่ การประท้วงในปี 2019 การบังคับใช้กฎหมายความมั่นคงแห่งชาติ การอพยพของประชากรทักษะสูง การระบาดของ COVID-19 ภายใต้นโยบาย Zero-COVID การแข่งขันจากสิงคโปร์ วิกฤติอสังหาริมทรัพย์และการชะลอตัวของเศรษฐกิจจีน ตลอดจนความตึงเครียดระหว่างจีนกับประเทศตะวันตก

อย่างไรก็ตาม การมองว่าฮ่องกง “ตกต่ำ” อย่างสิ้นเชิงอาจไม่สะท้อนภาพทั้งหมด ฮ่องกงยังคงเป็นหนึ่งในตลาดการเงินที่ใหญ่ที่สุดของโลก เป็นศูนย์กลางการซื้อขายหุ้น การระดมทุนผ่าน IPO และการบริหารสินทรัพย์ที่สำคัญ โดยเฉพาะสำหรับบริษัทจีนที่ต้องการเข้าถึงเงินทุนจากต่างประเทศ สิ่งที่เกิดขึ้นคือ การเปลี่ยนแปลงของบทบาทและความได้เปรียบเชิงเปรียบเทียบ จากเดิมที่ฮ่องกงเป็นศูนย์กลางการเงินระดับโลกที่เชื่อมโลกตะวันตกกับจีนอย่างโดดเด่น ไปสู่การเป็นศูนย์กลางที่มีความผูกพันกับเศรษฐกิจจีนมากขึ้น และต้องแข่งขันกับเมืองการเงินอื่น ๆ ในภูมิภาคอย่างเข้มข้นกว่าเดิม ความสามารถของฮ่องกงในการรักษาความน่าสนใจในระยะยาวจึงขึ้นอยู่กับการฟื้นตัวของเศรษฐกิจจีน ความเชื่อมั่นของนักลงทุนต่างชาติ และความสามารถในการรักษาสมดุลระหว่างบทบาทภายใต้จีนกับการคงไว้ซึ่งจุดแข็งของระบบเศรษฐกิจและกฎหมายที่เคยสร้างชื่อเสียงให้กับเมืองแห่งนี้.