ฮ่องกงที่เคยรุ่งเรือง ทำไมเศรษฐกิจและความได้เปรียบจึงชะลอตัวลง?

หลังจากเคยได้รับการยกย่องว่าเป็นหนึ่งในเมืองที่มีเศรษฐกิจเสรีและมีพลวัตมากที่สุดแห่งหนึ่งของโลก ฮ่องกง กลับเผชิญความท้าทายต่อเนื่อง โดยเฉพาะตั้งแต่ปี 2019 เป็นต้นมา

อย่างไรก็ตาม การบอกว่าฮ่องกง “ตกต่ำ” อาจเป็นคำที่รุนแรงเกินไป เพราะฮ่องกงยังมีตลาดทุนขนาดใหญ่ เป็นศูนย์กลางการเงินระหว่างประเทศ และมีบทบาทเชื่อมโยงจีนแผ่นดินใหญ่กับตลาดโลก สิ่งที่เปลี่ยนไปคือ ความได้เปรียบซึ่งเคยโดดเด่นกว่าคู่แข่งกำลังลดลง และฮ่องกงต้องแข่งขันหนักกว่าเดิม

กองทุนการเงินระหว่างประเทศ หรือ IMF ประเมินในปี 2026 ว่า เศรษฐกิจฮ่องกงยังฟื้นตัวต่อเนื่องและผลิตภัณฑ์มวลรวมภายในประเทศกลับสูงกว่าระดับก่อนโควิดแล้วในปี 2025 แต่กิจกรรมทางเศรษฐกิจยังต่ำกว่าแนวโน้มก่อนเกิดโรคระบาด ขณะที่การลงทุนภาคเอกชนและอัตราการมีส่วนร่วมในตลาดแรงงานยังเป็นจุดอ่อนสำคัญ

สาเหตุของการชะลอตัวไม่ได้มาจากเรื่องใดเรื่องหนึ่ง แต่เป็นผลจากหลายปัจจัยที่เกิดขึ้นซ้อนกัน ดังนี้

1. การประท้วงครั้งใหญ่ในปี 2019

จุดเปลี่ยนสำคัญเกิดขึ้นในปี 2019 เมื่อรัฐบาลเสนอร่างกฎหมายส่งผู้ร้ายข้ามแดนไปยังจีนแผ่นดินใหญ่ ประชาชนจำนวนมากกังวลว่าร่างกฎหมายดังกล่าวอาจกระทบต่อระบบกฎหมายและสิทธิของชาวฮ่องกง จึงเกิดการประท้วงครั้งใหญ่และยืดเยื้อหลายเดือน

เหตุการณ์นี้ส่งผลกระทบต่อการท่องเที่ยว ร้านค้า โรงแรม ร้านอาหาร และสายการบิน ขณะที่นักลงทุนบางส่วนเริ่มกังวลเกี่ยวกับเสถียรภาพของเมือง แม้การประท้วงจะยุติลงในเวลาต่อมา แต่ความเชื่อมั่นที่เสียไปต้องใช้เวลาในการฟื้นฟู

2. กฎหมายความมั่นคงแห่งชาติ

ในปี 2020 รัฐบาลจีนประกาศใช้ กฎหมายความมั่นคงแห่งชาติ ในฮ่องกง ครอบคลุมความผิดเกี่ยวกับการแบ่งแยกดินแดน การล้มล้างอำนาจรัฐ การก่อการร้าย และการสมคบกับต่างชาติ

รัฐบาลจีนระบุว่ากฎหมายนี้ช่วยฟื้นฟูความสงบและเสถียรภาพของเมือง แต่อีกด้านหนึ่ง นักลงทุน รัฐบาลตะวันตก และองค์กรระหว่างประเทศบางส่วนแสดงความกังวลเกี่ยวกับเสรีภาพในการแสดงความคิดเห็น ความเป็นอิสระของระบบกฎหมาย และอนาคตของหลักการ “หนึ่งประเทศ สองระบบ”

บริษัทต่างชาติจึงต้องประเมินความเสี่ยงและแผนการดำเนินธุรกิจในฮ่องกงใหม่ แม้ไม่ได้หมายความว่าทุกบริษัทจะถอนตัวออกไปทั้งหมดก็ตาม

3. การย้ายถิ่นของประชากรวัยทำงาน

หลังปี 2020 ชาวฮ่องกงจำนวนหนึ่งย้ายไปยังสหราชอาณาจักร แคนาดา ออสเตรเลีย และสิงคโปร์

ผู้ที่เดินทางออกไปจำนวนไม่น้อยอยู่ในวัยทำงานและเป็นบุคลากรทักษะสูง เช่น ผู้เชี่ยวชาญ นักกฎหมาย แพทย์ วิศวกร และผู้ประกอบการ การสูญเสียแรงงานที่มีประสบการณ์อาจส่งผลต่อกำลังแรงงาน การบริโภค และศักยภาพการเติบโตในระยะยาว

อย่างไรก็ตาม ฮ่องกงก็พยายามดึงดูดแรงงานและผู้มีทักษะจากต่างประเทศเข้ามาทดแทน ขณะที่ IMF ระบุว่าอัตราการมีส่วนร่วมในตลาดแรงงานที่ลดลงและโครงสร้างประชากรสูงวัยยังเป็นแรงกดดันสำคัญต่อการเติบโต

4. COVID-19 และมาตรการควบคุมที่เข้มงวด

ขณะที่หลายประเทศเริ่มเปิดพรมแดนตั้งแต่ปี 2021 ฮ่องกงยังดำเนินมาตรการควบคุม COVID-19 ตามแนวนโยบาย Zero-COVID ของจีนแผ่นดินใหญ่

การกักตัวเป็นเวลานาน การจำกัดการเดินทาง และการปิดพรมแดนส่งผลโดยตรงต่อธุรกิจบริการ การท่องเที่ยว การค้าปลีก และการเดินทางเพื่อธุรกิจ บางบริษัทจึงย้ายพนักงานหรือสำนักงานบางส่วนไปยังเมืองอื่น

ฮ่องกงยกเลิกมาตรการควบคุมการเดินทางส่วนใหญ่ในช่วงต้นปี 2023 ซึ่งช่วยให้การท่องเที่ยวและอุปสงค์ภายในประเทศฟื้นตัว แต่ผลกระทบที่สะสมมาตลอดหลายปียังไม่หายไปทันที

5. การแข่งขันจากสิงคโปร์

ฮ่องกงและ สิงคโปร์ แข่งขันกันเป็นศูนย์กลางการเงินของเอเชียมานาน สิงคโปร์มีจุดแข็งด้านเสถียรภาพ ความสัมพันธ์กับทั้งจีนและประเทศตะวันตก นโยบายรับแรงงานต่างชาติ และสภาพแวดล้อมทางธุรกิจ

บริษัท ธนาคาร กองทุน และธุรกิจเทคโนโลยีบางส่วนจึงกระจายสำนักงานหรือบุคลากรไปยังสิงคโปร์มากขึ้น แต่ไม่ได้หมายความว่าสิงคโปร์เข้ามาแทนที่ฮ่องกงอย่างสมบูรณ์

ดัชนีศูนย์กลางการเงินโลก หรือ GFCI ฉบับที่ 38 ซึ่งเผยแพร่ในเดือนกันยายน 2025 ยังคงจัดให้ฮ่องกงอยู่ในอันดับ 3 ของโลก เหนือสิงคโปร์ที่อยู่ในอันดับ 4 และคะแนนของศูนย์กลางการเงินสี่อันดับแรกห่างกันเพียงเล็กน้อย

6. วิกฤติอสังหาริมทรัพย์ของจีน

เศรษฐกิจและตลาดทุนฮ่องกงเชื่อมโยงกับจีนแผ่นดินใหญ่อย่างลึกซึ้ง เมื่อบริษัทอสังหาริมทรัพย์จีนรายใหญ่ประสบปัญหาหนี้สิน ผลกระทบจึงส่งต่อมายังนักลงทุน ธนาคาร และบริษัทที่จดทะเบียนในตลาดหุ้นฮ่องกง

การชะลอตัวของเศรษฐกิจจีนยังทำให้ความต้องการระดมทุน การลงทุน และการบริโภคที่เกี่ยวข้องกับฮ่องกงลดลงตามไปด้วย

IMF ระบุว่าบริษัทจีนแผ่นดินใหญ่บางส่วนที่จดทะเบียนในฮ่องกงมีความเปราะบางทางการเงินเพิ่มขึ้น โดยเฉพาะธุรกิจที่ได้รับผลกระทบจากการปรับตัวของตลาดอสังหาริมทรัพย์

7. ตลาดอสังหาริมทรัพย์ภายในฮ่องกง

ฮ่องกงเคยมีราคาที่อยู่อาศัยสูงที่สุดแห่งหนึ่งของโลก แต่หลังปี 2021 ตลาดต้องเผชิญทั้งดอกเบี้ยที่สูงขึ้น ความเชื่อมั่นลดลง และความต้องการซื้อที่อยู่อาศัยอ่อนตัว

เมื่อราคาอสังหาริมทรัพย์ลดลง ผลกระทบไม่ได้หยุดอยู่แค่เจ้าของบ้าน แต่ยังเชื่อมโยงไปถึงธุรกิจพัฒนาอสังหาริมทรัพย์ ธนาคาร การลงทุน และการใช้จ่ายของประชาชน

แม้ตลาดที่อยู่อาศัยเริ่มมีสัญญาณทรงตัว แต่ภาคอสังหาริมทรัพย์เชิงพาณิชย์ โดยเฉพาะอาคารสำนักงานและพื้นที่ค้าปลีก ยังเผชิญแรงกดดันจากอัตราพื้นที่ว่างและพฤติกรรมการใช้งานที่เปลี่ยนไป

8. การพึ่งพาจีนมากขึ้น

ความเชื่อมโยงกับจีนแผ่นดินใหญ่มีทั้งข้อดีและข้อจำกัด

ด้านหนึ่ง ฮ่องกงได้รับประโยชน์จากเงินทุนจีน โครงการ Greater Bay Area ระบบเชื่อมโยงตลาดทุน และบทบาทการเป็นศูนย์กลางเงินหยวนนอกประเทศ

แต่อีกด้านหนึ่ง เมื่อเศรษฐกิจจีนชะลอตัว ฮ่องกงก็รับผลกระทบมากขึ้นตามไปด้วย IMF มองว่าการเชื่อมโยงกับจีนที่ลึกขึ้นสร้างโอกาสใหม่ แต่ก็เพิ่มความเสี่ยงจากปัจจัยเฉพาะภายในจีนเช่นกัน

9. ความตึงเครียดระหว่างจีนกับสหรัฐฯ

สงครามการค้า การแข่งขันทางเทคโนโลยี และความขัดแย้งด้านภูมิรัฐศาสตร์ระหว่างจีนกับสหรัฐฯ ทำให้ฮ่องกงต้องอยู่ตรงกลางระหว่างสองมหาอำนาจ

บริษัทระหว่างประเทศจึงต้องระมัดระวังเรื่องมาตรการควบคุมการส่งออก การคว่ำบาตร และกฎระเบียบที่อาจกระทบต่อการดำเนินธุรกิจ

สำหรับเมืองที่พึ่งพาการค้าและเงินทุนระหว่างประเทศสูง ความไม่แน่นอนเช่นนี้สามารถส่งผลต่อความเชื่อมั่นได้อย่างรวดเร็ว

10. ภาพลักษณ์ของศูนย์กลางการเงินเปลี่ยนไป

ในอดีต นักลงทุนเลือกฮ่องกงเพราะระบบกฎหมายแบบ Common Law การไหลเวียนของเงินทุนอย่างเสรี ระบบตลาดทุนที่พัฒนาแล้ว และความสะดวกในการเชื่อมต่อกับจีน

จุดแข็งเหล่านี้หลายอย่างยังคงอยู่ แต่ความกังวลด้านกฎหมาย การเมือง และความสัมพันธ์ระหว่างประเทศทำให้นักลงทุนบางส่วนมองว่าสภาพแวดล้อมทางธุรกิจมีความไม่แน่นอนมากขึ้น

ขณะเดียวกัน IMF ยังยืนยันว่าระบบธนาคารของฮ่องกงมีเงินทุนและสภาพคล่องอยู่ในระดับแข็งแกร่ง และฮ่องกงยังคงเป็นศูนย์กลางสำคัญด้านการระดมทุน การบริหารสินทรัพย์ และเงินหยวนนอกประเทศ

11. โลกมีศูนย์กลางธุรกิจให้เลือกมากขึ้น

บริษัทระดับโลกไม่ได้มีตัวเลือกเพียงฮ่องกงกับสิงคโปร์อีกต่อไป เมืองอย่างดูไบ โตเกียว โซล เซี่ยงไฮ้ และเซินเจิ้น ต่างพัฒนาระบบการเงิน เทคโนโลยี และนโยบายดึงดูดการลงทุนของตนเอง

ฮ่องกงจึงไม่ได้ครองความได้เปรียบแบบเดิมโดยไม่มีคู่แข่ง แต่ต้องรักษาบุคลากร บริษัท และเงินทุนไว้ท่ามกลางการแข่งขันที่เข้มข้นขึ้น

12. บทบาทการเป็น “ประตูสู่จีน” ไม่เหมือนเดิม

ในช่วงทศวรรษ 1980–2000 ฮ่องกงเป็นประตูหลักสำหรับธุรกิจต่างชาติที่ต้องการเข้าสู่จีน เพราะระบบตลาดทุนและบริการทางการเงินของจีนแผ่นดินใหญ่ยังไม่พัฒนาเท่าปัจจุบัน

แต่เมื่อเซี่ยงไฮ้ เซินเจิ้น และปักกิ่งพัฒนาความสามารถด้านการเงินและเทคโนโลยีมากขึ้น บริษัทต่างชาติจึงมีช่องทางเข้าสู่ตลาดจีนเพิ่มขึ้น

ฮ่องกงยังมีความสำคัญต่อการระดมทุนข้ามพรมแดน แต่บทบาทการเป็น “ประตูเพียงแห่งเดียว” ลดลง และกำลังเปลี่ยนไปเป็นผู้เชื่อมโยงระบบการเงินจีนกับตลาดโลกมากขึ้น

ฮ่องกงไม่ได้หายไป แต่กำลังเปลี่ยนบทบาท

การชะลอตัวของฮ่องกงเป็นผลจากปัจจัยที่เกิดขึ้นพร้อมกัน ทั้งการประท้วงปี 2019 กฎหมายความมั่นคงแห่งชาติ การย้ายถิ่นของแรงงานทักษะสูง COVID-19 การแข่งขันจากสิงคโปร์ วิกฤติอสังหาริมทรัพย์ ตลอดจนความตึงเครียดระหว่างจีนกับประเทศตะวันตก

อย่างไรก็ตาม การมองว่าฮ่องกงตกต่ำอย่างสิ้นเชิงย่อมไม่สะท้อนภาพทั้งหมด ฮ่องกงยังเป็นหนึ่งในศูนย์กลางการเงินชั้นนำของโลก มีตลาดหุ้นขนาดใหญ่ เป็นศูนย์กลางเงินหยวนนอกประเทศ และยังมีบทบาทสำคัญสำหรับบริษัทจีนที่ต้องการเข้าถึงเงินทุนระหว่างประเทศ

สิ่งที่กำลังเกิดขึ้นจึงไม่ใช่การหายไปของฮ่องกง แต่เป็นการเปลี่ยนจากศูนย์กลางที่เคยมีข้อได้เปรียบโดดเด่น ไปสู่เมืองการเงินที่ต้องพึ่งพาเศรษฐกิจจีนมากขึ้น และแข่งขันกับศูนย์กลางอื่นอย่างเข้มข้นกว่าเดิม

ความสามารถของฮ่องกงในการรักษาบทบาทระยะยาวจะขึ้นอยู่กับการฟื้นตัวของเศรษฐกิจจีน ความเชื่อมั่นของนักลงทุน การรักษาความแข็งแกร่งของระบบกฎหมายและการเงิน รวมถึงความสามารถในการสร้างอุตสาหกรรมและแหล่งเติบโตใหม่ ๆ