เจาะลึกที่มาชื่อเรียกเดือนทั้งสิบสองทําไมถึงไม่ตรงกับตัวเลขละติน

เคยสงสัยกันไหมว่าทําไมเดือนกันยายนถึงชื่อว่า September ซึ่งรากศัพท์มาจากคําว่า Septem ที่แปลว่าเจ็ด หรือเดือนตุลาคมคือ October ที่มาจาก Octo ซึ่งหมายถึงเลขแปด

ทั้งที่ความจริงแล้วเดือนเหล่านี้เป็นเดือนลําดับที่เก้าและสิบตามปฏิทินที่เราใช้กันอยู่ทุกวันนี้ เรื่องราวของความสับสนนี้ไม่ได้เกิดขึ้นโดยบังเอิญ

แต่มีที่มาจากประวัติศาสตร์การปรับปรุงปฏิทินของจักรวรรดิโรมันที่ยาวนานหลายศตวรรษ ในยุคเริ่มแรกของโรมันโบราณ ปฏิทินมีเพียงสิบเดือนเท่านั้น โดยนับเริ่มต้นที่เดือนมีนาคมซึ่งเป็นช่วงเริ่มฤดูใบไม้ผลิ

ตรงกับช่วงเวลาที่กองทัพออกไปรบและเกษตรกรลงมือเพาะปลูก รอบปีของชาวโรมันจึงเริ่มต้นที่เดือนมีนาคมและไปจบลงที่เดือนธันวาคม

ก่อนจะเข้าสู่ช่วงฤดูหนาวที่พวกเขาไม่ได้นับรวมอยู่ในปฏิทินเพราะไม่มีกิจกรรมทางการเกษตรหรือการเมืองที่สําคัญ เดือนกันยายนในสมัยนั้นจึงเป็นเดือนที่เจ็ดอย่างแท้จริง และเดือนตุลาคมก็คือเดือนที่แปดตามชื่อของมัน

ต่อมามีการเพิ่มเดือนมกราคมและกุมภาพันธ์เข้ามาที่จุดเริ่มต้นของปี เพื่อให้ปฏิทินสอดคล้องกับวงโคจรของดวงจันทร์และดวงอาทิตย์มากขึ้น แต่การเพิ่มเดือนเหล่านี้ไม่ได้ทําให้ชื่อของเดือนที่เหลืออยู่ถูกเปลี่ยนตามไปด้วย

ผู้คนยังคงเรียกขานชื่อดั้งเดิมที่บอกลําดับเอาไว้ แม้ว่าตําแหน่งของมันจะเลื่อนไปอยู่หลังเดือนที่เพิ่มมาใหม่แล้วก็ตาม ความวุ่นวายของการระบุเวลาไม่ได้หยุดแค่นั้น เพราะในยุคของจูเลียส ซีซาร์

ได้มีการนําปฏิทินจูเลียนมาใช้เพื่อความเป็นระเบียบและแม่นยํายิ่งขึ้น แต่ชื่อเดิมของเดือนที่เคยมีรากศัพท์จากภาษาสันสกฤตและละตินก็ยังคงถูกใช้อยู่เหมือนเดิม การปรับเปลี่ยนเล็กน้อยที่เกิดขึ้นในภายหลัง เช่น

การเปลี่ยนชื่อเดือนที่ห้าจาก Quintilis เป็น July เพื่อเป็นเกียรติแก่จูเลียส ซีซาร์ และเดือนที่หกจาก Sextilis เป็น August เพื่อเป็นเกียรติแก่จักรพรรดิออกัสตัส

ก็ยิ่งทําให้ชื่อเรียกเหล่านี้มีความเป็นเอกลักษณ์เฉพาะตัวจนลืมรากศัพท์เดิมของมันไปจนหมดสิ้น หากมองย้อนกลับไป ความคลาดเคลื่อนของตัวเลขและชื่อเดือนถือเป็นหลักฐานทางประวัติศาสตร์ที่มีชีวิต

มันทําให้เราเห็นร่องรอยการเปลี่ยนแปลงวิถีชีวิต การเมือง อํานาจของกษัตริย์ในแต่ละยุคสมัย และความพยายามของมนุษย์ที่จะควบคุมวันเวลาให้เข้าที่เข้าทาง แม้ว่าสุดท้ายจะเหลือเพียงความสับสนเล็กๆ น้อยๆ

ในชื่อเรียกที่กลายเป็นความคุ้นเคยไปเสียแล้ว ทุกวันนี้เราจึงอาจเรียกได้ว่าชื่อเดือนต่างๆ ที่ใช้กันอยู่ไม่ได้เป็นเพียงแค่ป้ายบอกช่วงเวลาเท่านั้น

แต่เป็นร่องรอยแห่งอารยธรรมที่ทิ้งไว้ให้คนรุ่นหลังได้ศึกษาที่มาที่ไปของเวลาที่หมุนเวียนไปในแต่ละปี การที่ September ไม่ได้แปลว่าเดือนที่เก้า หรือ October ไม่ได้หมายถึงเดือนที่สิบ

จึงเป็นเรื่องที่ยอมรับได้ในแง่ของวิวัฒนาการทางภาษาและประวัติศาสตร์ที่ซับซ้อน มากกว่าแค่เรื่องของตัวเลขที่ผิดพลาด