ความจริงเรื่องฉลามได้กลิ่นเลือดไกลแค่ไหนและดุร้ายจริงหรือไม่

เคยสงสัยกันไหมว่าเวลาดูหนังแนวระทึกขวัญเกี่ยวกับฉลาม มักจะมีฉากที่ฉลามว่ายตรงดิ่งมาหาเหยื่อเพียงเพราะมีเลือดหยดลงไปในน้ําแค่หยดเดียว แล้วฉลามก็จัดการจู่โจมได้อย่างแม่นยํา

หลายคนเลยเกิดความเข้าใจผิดว่าฉลามมีจมูกที่ไวต่อเลือดมากเสียจนได้กลิ่นจากระยะไกลหลายกิโลเมตร ซึ่งในความเป็นจริงแล้วเรื่องนี้มีความเข้าใจที่คลาดเคลื่อนอยู่พอสมควรครับ

การที่ฉลามได้กลิ่นเลือดไม่ได้หมายความว่าพวกมันจะว่ายดิ่งมาหาทันทีที่ได้กลิ่นจากระยะไกลมากขนาดนั้นจริงจังเหมือนในภาพยนตร์

ความสามารถในการรับกลิ่นของฉลามนั้นถือว่ายอดเยี่ยมมากในโลกของสัตว์ทะเล โดยโครงสร้างภายในจมูกของฉลามที่เรียกว่า Nares

มีเซลล์รับกลิ่นจํานวนมหาศาลซึ่งเชื่อมต่อกับสมองส่วนที่ประมวลผลเรื่องกลิ่นโดยเฉพาะ

สมองส่วนนี้มีขนาดใหญ่มากเมื่อเทียบกับสมองส่วนอื่นๆ ของพวกมัน ทําให้ฉลามสามารถรับรู้กลิ่นของสารเคมีต่างๆ ในน้ําได้ในปริมาณที่เจือจางมากๆ หรือที่เรียกว่าหนึ่งส่วนในล้านส่วน

แต่การจะอธิบายว่าฉลามได้กลิ่นเลือดไกลแค่ไหน ต้องพิจารณาปัจจัยเรื่องกระแสน้ําและทิศทางลมด้วย กลิ่นจะเดินทางไปได้ไกลและเร็วแค่ไหนขึ้นอยู่กับความแรงของกระแสน้ําที่จะพากลิ่นเลือดไปหาฉลาม

ไม่ใช่สัญชาตญาณที่พวกมันจะรู้ตําแหน่งทันทีเอง

เมื่อกลิ่นเลือดหรือสารเคมีต่างๆ กระจายตัวในน้ํา กระแสน้ําจะหอบกลิ่นนั้นไป ซึ่งฉลามจะว่ายทวนกระแสน้ําเพื่อตามหาแหล่งที่มาของกลิ่นนั้น การว่ายน้ําของฉลามเวลาตามกลิ่นมักจะเป็นการว่ายไปทางซ้ายทีขวาที

หรือลักษณะซิกแซก

เพื่อตรวจสอบความเข้มข้นของกลิ่นให้มั่นใจว่ากําลังมุ่งหน้าไปถูกทาง ไม่ได้ว่ายเป็นเส้นตรงพุ่งเป้าไปที่เหยื่อเป๊ะๆ ตั้งแต่แรกเห็นเหมือนในหนัง

ดังนั้นในระยะทางหลายกิโลเมตรอาจต้องใช้เวลานานพอสมควรที่กลิ่นจะเดินทางไปถึง และฉลามเองก็ไม่ได้รู้สึกตื่นเต้นกับเลือดเพียงอย่างเดียวเสมอไป

สิ่งที่ดึงดูดฉลามได้ดีไม่แพ้กันคือการเคลื่อนไหวที่ผิดปกติหรือเสียงแรงสั่นสะเทือนในน้ํา ซึ่งเป็นสิ่งที่ฉลามรับรู้ได้ไวและชัดเจนกว่าเรื่องของกลิ่นเพียงอย่างเดียว

อีกเรื่องที่น่าสนใจคือเลือดของมนุษย์ไม่ได้ทําให้ฉลามคลั่งจนต้องเข้ามาทําร้ายเสมอไป ฉลามส่วนใหญ่มักจะมีความระมัดระวังกับสิ่งแปลกปลอมในถิ่นที่อยู่ของมันด้วยซ้ํา

หลายครั้งที่นักวิจัยทดลองปล่อยเลือดปลาหรือสารเคมีอื่นๆ ลงไป ฉลามไม่ได้มีปฏิกิริยาก้าวร้าวเสมอไป การที่คนถูกฉลามทําร้ายมักจะเกิดจากความเข้าใจผิดมากกว่าความโกรธแค้นหรือความหิวโหย

เพราะฉลามอาจจะแยกแยะไม่ได้ชัดเจนว่าสิ่งที่กําลังว่ายน้ําอยู่ตรงหน้าคืออะไร และใช้การพุ่งเข้ากัดเพื่อทดลองชิมดูเท่านั้น

ดังนั้นความเชื่อที่ว่าฉลามจะว่ายตรงมาหาเราทันทีเพียงเพราะเรามีแผลถลอกเล็กน้อยขณะว่ายน้ําทะเลจึงเป็นเรื่องที่เกินจริงไปหน่อย

แต่ถึงอย่างไรการเล่นน้ําทะเลอย่างปลอดภัยและเลี่ยงจุดเสี่ยงที่มีกระแสน้ําแรงหรือพื้นที่ที่ฉลามชุกชุมก็ยังเป็นเรื่องที่ควรปฏิบัติเพราะเราไม่สามารถคาดเดาพฤติกรรมสัตว์ป่าได้ร้อยเปอร์เซ็นต์

ความรู้เรื่องประสาทสัมผัสของฉลามช่วยให้เราเข้าใจธรรมชาติของพวกมันมากขึ้นว่าพวกมันมีการรับรู้ที่ซับซ้อนและไม่ได้เป็นเพียงเครื่องจักรสังหารที่คอยดมกลิ่นเลือดตลอดเวลาตามที่เราเคยเห็นมาครับ