เจาะลึกสาเหตุทําไมเหรียญถึงเปลี่ยนเป็นสีดําและวิธีดูแลที่ถูกต้อง

หลายคนคงเคยหยิบเหรียญที่อยู่ในกระเป๋าสตางค์หรือที่เก็บไว้มานาน แล้วพบว่าเหรียญไม่ได้เงางามเหมือนตอนที่ได้รับมาใหม่ๆ แต่กลับมีคราบสีดํา สีน้ําตาล

หรือสีเขียวอมฟ้าเกาะอยู่

บางเหรียญถึงกับดําสนิทจนดูไม่ออกว่าเป็นเหรียญอะไร เรื่องนี้เป็นปรากฏการณ์ทางเคมีที่เกิดขึ้นได้ทั่วไปกับโลหะที่ใช้ผลิตเหรียญกษาปณ์

ซึ่งไม่ใช่เรื่องแปลกประหลาดแต่อย่างใด

สาเหตุหลักของการที่เหรียญเปลี่ยนสีหรือกลายเป็นสีดํามาจากปฏิกิริยาออกซิเดชัน เมื่อโลหะจําพวกทองแดงหรือนิกเกิลที่ผสมอยู่ในเนื้อเหรียญสัมผัสกับอากาศ

ความชื้น หรือสารเคมีในสิ่งแวดล้อม

สารเหล่านี้จะทําปฏิกิริยาจนเกิดเป็นสารประกอบใหม่ขึ้นมาที่ผิวหน้าของเหรียญ หากเป็นเหรียญทองแดงก็จะเกิดเป็นคอปเปอร์ออกไซด์หรือคอปเปอร์ซัลไฟด์

ซึ่งมีสีเข้มไปจนถึงดํา หากปล่อยทิ้งไว้นานๆ โดยไม่ได้รับการดูแล

ผิวของเหรียญก็จะสะสมคราบเหล่านี้จนหนาขึ้นและเปลี่ยนสีไปจากเดิม ปัจจัยที่เร่งให้เกิดคราบดําได้เร็วขึ้นคือเหงื่อจากมือของเรา

เพราะในเหงื่อมีสารประกอบพวกเกลือและกรดอ่อนๆ เมื่อเราหยิบจับเหรียญบ่อยๆ

หรือเก็บเหรียญไว้ในกระเป๋ากางเกงที่มีความชื้นสะสม ปฏิกิริยานี้จะเกิดขึ้นได้ไวและรุนแรงขึ้น นอกจากเหงื่อแล้ว

สภาพอากาศที่ชื้นหรือพื้นที่ที่มีไอระเหยของสารเคมีบางชนิดก็ส่งผลให้เหรียญมีคราบดําได้เช่นกัน

เหรียญที่ทําจากโลหะผสมประเภททองเหลืองหรือคิวโปรนิกเกิลมักจะเกิดคราบเหล่านี้ได้ง่ายกว่าเหรียญที่ทําจากโลหะมีค่าที่มีความทนทานต่อการเกิดสนิมสูงกว่า

หลายคนพยายามหาวิธีทําความสะอาดเหรียญให้กลับมาเงาวาวเหมือนใหม่ด้วยของใช้ในบ้าน เช่น การใช้น้ําส้มสายชูผสมเกลือ หรือการใช้เบกกิ้งโซดา

ซึ่งสารเหล่านี้สามารถช่วยขจัดคราบออกไซด์บนผิวเหรียญออกได้จริง

กัดกร่อนคราบดําให้หลุดลอกไปจนเผยให้เห็นเนื้อโลหะที่สะอาดขึ้น แต่มีข้อควรระวังสําคัญคือวิธีทําความสะอาดแบบบ้านๆ เหล่านี้มักทําลายพื้นผิวโลหะในระยะยาว

การขัดหรือแช่สารเคมีที่มีฤทธิ์เป็นกรดจะกัดเนื้อโลหะด้วย

ทําให้รายละเอียดบนเหรียญดูลบเลือนและเหรียญจะกลับมาดําเร็วกว่าเดิม สําหรับเหรียญทั่วไปที่เราใช้จ่ายในชีวิตประจําวัน การมีคราบติดบ้างไม่ใช่ปัญหาใหญ่

แต่สําหรับนักสะสมเหรียญ เรื่องนี้ถือเป็นเรื่องสําคัญมาก

การนําเหรียญสะสมไปล้างด้วยน้ํายาเคมีหรือขัดถูจะทําให้เหรียญสูญเสียมูลค่าทางประวัติศาสตร์และราคาตลาดไปทันที

เพราะนักสะสมมักต้องการเหรียญที่อยู่ในสภาพเดิมตามกาลเวลา แม้ว่าจะเข้มหรือมีคราบตามธรรมชาติก็ตาม

การเก็บเหรียญอย่างถูกต้องจึงสําคัญกว่าการพยายามนํามาล้าง คือการเก็บไว้ในภาชนะที่แห้ง ปราศจากความชื้น

และเก็บให้พ้นจากอากาศด้วยการใส่ตลับหรือซองเก็บเหรียญโดยเฉพาะ จะช่วยชะลอการเกิดคราบดําได้ดีที่สุด

การเข้าใจธรรมชาติของโลหะที่ใช้ทําเหรียญช่วยให้เราดูแลสิ่งของเหล่านี้ได้ดีขึ้น ไม่ว่าจะเป็นเหรียญที่ใช้งานจริงหรือเหรียญที่เก็บสะสม

เพียงแค่ดูแลเรื่องความชื้นและหมั่นสังเกตสภาพเหรียญ

ก็สามารถยืดอายุความสวยงามให้คงอยู่ได้นานยิ่งขึ้น การปล่อยให้เหรียญมีความเก่าตามกาลเวลาในบางมุมมองก็มีเสน่ห์ไปอีกแบบ

เหมือนเป็นการบันทึกเรื่องราวที่ผ่านมาของเหรียญเหรียญนั้นได้เป็นอย่างดี