ทําไมทั่วโลกถึงเลือกใช้ทางขับรถคนละฝั่งและมีที่มาอย่างไร

เวลาที่เราเดินทางไปต่างประเทศ ไม่ว่าจะเป็นญี่ปุ่น อังกฤษ หรือออสเตรเลีย สิ่งแรกที่มักจะทําให้เราต้องตั้งหลักใหม่คือเรื่องทิศทางการจราจร

เพราะภาพที่เห็นคือรถวิ่งทางซ้ายมือของถนน

ซึ่งต่างจากบ้านเราที่ใช้เลนซ้ายเช่นกัน แต่บางประเทศอย่างสหรัฐอเมริกาหรือกลุ่มยุโรปส่วนใหญ่กลับขับรถทางเลนขวาจนกลายเป็นเรื่องที่เราสงสัยว่าอะไรคือจุดเปลี่ยนสําคัญที่ทําให้โลกเราแบ่งเป็นสองฝั่งแบบนี้

ความจริงแล้วเรื่องนี้มีจุดเริ่มมาตั้งแต่อดีตที่ไม่ได้เกี่ยวข้องกับรถยนต์เลยแม้แต่นิดเดียว

ย้อนกลับไปในยุคที่การเดินทางหลักใช้วิวาห์ม้าหรือการเดินเท้านักรบหรือคนเดินทางส่วนใหญ่มักถนัดใช้มือขวาในการจับอาวุธ

เพื่อป้องกันตัวหากเจอคู่ต่อสู้ระหว่างทาง การเดินหรือขี่ม้าชิดทางซ้ายจึงเป็นสิ่งที่สมเหตุสมผลที่สุด

เพราะจะทําให้มือขวาที่ถืออาวุธอยู่ใกล้กับฝั่งถนนที่อาจจะมีคนสวนมา ทําให้คนเดินทางสามารถพร้อมตอบโต้ได้ทันที

อีกเหตุผลหนึ่งที่สําคัญคือการขึ้นม้า โดยคนส่วนใหญ่มักจะถนัดขึ้นม้าจากทางฝั่งซ้ายของตัวม้า หากขี่ชิดทางซ้ายของถนน

ก็จะสามารถลงจากม้าเข้าสู่ไหล่ทางได้อย่างปลอดภัย ไม่ต้องลงมาในเลนที่มีคนขี่ม้าสวนมา

พฤติกรรมนี้จึงกลายเป็นธรรมเนียมปฏิบัติที่แพร่หลายในหลายอาณาจักรโบราณรวมถึงอังกฤษด้วย เมื่อเข้าสู่ยุคของการใช้รถม้าลากจูง ความแตกต่างเริ่มเกิดขึ้น

ในยุโรปแผ่นดินใหญ่โดยเฉพาะอย่างยิ่งในฝรั่งเศส

ยุคของนโปเลียนมีการเปลี่ยนแปลงขนานใหญ่ นโปเลียนต้องการเปลี่ยนกฎการจราจรให้เป็นทางขวาเพื่อความสะดวกในการจัดการกองทัพและการขนส่งเสบียงให้คล่องตัวยิ่งขึ้น

การใช้รถม้าหลายตัวลากจูงมักจะทําให้คนขับต้องนั่งอยู่บนม้าตัวหลังสุดทางด้านซ้าย เพื่อที่จะใช้มือขวาควบคุมแส้ได้ถนัดที่สุด ถ้าให้รถชิดทางขวา

คนขับก็จะสามารถมองเห็นรถที่สวนมาได้ชัดเจนขึ้นและกะระยะได้ง่ายกว่าเดิม

อังกฤษซึ่งเป็นคู่ปรับสําคัญของฝรั่งเศสในเวลานั้นจึงเลือกที่จะรักษาธรรมเนียมเดิมคือการขับชิดซ้ายเอาไว้เพื่อแสดงความเป็นอิสระและแตกต่างจากฝรั่งเศส

ความแตกต่างนี้ขยายตัวไปพร้อมกับการขยายอิทธิพลของประเทศเจ้าอาณานิคม กลุ่มประเทศที่เคยอยู่ภายใต้การปกครองของอังกฤษ ไม่ว่าจะเป็นอินเดีย ออสเตรเลีย

หรือแม้แต่ไทยที่ได้รับอิทธิพลในการวางโครงสร้างพื้นฐานมา

ก็ยังคงยึดถือการขับชิดซ้ายมาจนถึงทุกวันนี้ ในขณะที่อเมริกาซึ่งเคยเป็นอาณานิคมอังกฤษมาก่อนได้เริ่มเปลี่ยนมาขับชิดขวาหลังจากได้รับเอกราช

เพื่อสร้างตัวตนใหม่และฉีกความสัมพันธ์จากอดีตเจ้าอาณานิคมให้ชัดเจนที่สุด

รวมไปถึงการเปลี่ยนแปลงทางวิศวกรรมของรถยนต์รุ่นต่างๆ ที่ออกแบบให้พวงมาลัยและตําแหน่งคนขับเอื้อต่อการขับชิดขวามากกว่าในยุคอุตสาหกรรมเบ่งบาน

ปัจจุบันเราจึงเห็นโลกแบ่งออกเป็นสองฝั่งอย่างชัดเจน

แม้ว่าในหลายที่การขับรถคนละฝั่งจะสร้างความสับสนให้แก่นักท่องเที่ยวในช่วงแรก

แต่หากสังเกตดูพฤติกรรมการผลิตรถยนต์ทั่วโลกจะพบว่าเทคโนโลยีการออกแบบได้ปรับตัวเข้าหากันจนเกือบหมดสิ้นแล้ว

ไม่ว่าจะเป็นรถที่ขับเลนซ้ายหรือขวา การควบคุมรถก็ทําได้อย่างสะดวกและปลอดภัยไม่ต่างกัน เพียงแค่ต้องปรับความคุ้นเคยให้สอดคล้องกับสภาพแวดล้อมเท่านั้นเอง

เรื่องของเลนการจราจรจึงไม่ใช่แค่เรื่องของกฎระเบียบธรรมดา

แต่เป็นประวัติศาสตร์ที่สะท้อนการเมือง การทหาร และวัฒนธรรมที่หล่อหลอมให้เราเป็นอย่างที่เป็นอยู่ในปัจจุบัน