เจาะลึกสาเหตุที่แท้จริงของการหาวตามกัน

เคยสังเกตไหมว่าเวลาเราเห็นใครสักคนหาวปากกว้างขึ้นมา เรามักจะเผลอหาวตามโดยไม่รู้ตัว บางครั้งพยายามจะกลั้นเอาไว้แต่สุดท้ายก็ทนไม่ไหวจนต้องหาวออกมาจนได้

ปรากฏการณ์นี้เป็นสิ่งที่พบได้ทั่วไปในมนุษย์และสัตว์หลายชนิด

ซึ่งนักวิทยาศาสตร์พยายามหาคําตอบมานานแล้วว่าทําไมพฤติกรรมนี้จึงติดต่อกันได้ง่ายดายเหมือนกับการติดเชื้อทางอากาศ การหาวตามกันจัดเป็นรูปแบบหนึ่งของการเลียนแบบโดยไม่รู้ตัวที่เรียกว่าพฤติกรรมติดต่อ

ซึ่งเกี่ยวข้องกับการแสดงออกทางอารมณ์และการสร้างความสัมพันธ์ทางสังคมของสิ่งมีชีวิตที่มีสมองซับซ้อน สมมติฐานแรกชี้ไปที่เรื่องของความเห็นอกเห็นใจหรือ Empathy

นักวิจัยพบว่าระดับความสามารถในการเข้าอกเข้าใจผู้อื่นของเรามีความสัมพันธ์โดยตรงกับการหาวตาม

การศึกษากลุ่มตัวอย่างระบุว่าคนที่รับรู้อารมณ์ของผู้อื่นได้ดีหรือมีความผูกพันใกล้ชิดกับคนรอบข้างมักจะมีโอกาสหาวตามคนอื่น

มากกว่าคนทั่วไป เพราะสมองส่วนที่เกี่ยวข้องกับการรับรู้ความรู้สึกของคนอื่นจะถูกกระตุ้นเมื่อเราเห็นคนอื่นทําท่าทางบางอย่าง กลไกนี้คล้ายกับการที่เรายิ้มตอบเมื่อเห็นคนอื่นยิ้มให้

หรือเศร้าตามเมื่อเห็นคนอื่นร้องไห้

อีกหนึ่งทฤษฎีที่น่าสนใจเกี่ยวข้องกับเซลล์ประสาทกระจกเงา หรือ Mirror Neurons ซึ่งเป็นเซลล์สมองชนิดพิเศษที่ทํางานเมื่อเราทํากิจกรรมบางอย่างและยังทํางานเมื่อเราเห็นคนอื่นทํากิจกรรมนั้นด้วย

เซลล์กลุ่มนี้ช่วยให้เราเข้าใจการกระทําของผู้อื่นได้ทันทีโดยไม่ต้องผ่านการคิดวิเคราะห์อย่างหนัก เมื่อเราเห็นเพื่อนหาว เซลล์ประสาทกระจกเงาของเราจะจําลองการกระทํานั้นขึ้นมาในหัว

ทําให้สมองส่งสัญญาณไปที่กล้ามเนื้อใบหน้าและปากให้ทําท่าทางตามโดยอัตโนมัติ นอกจากเรื่องทางสังคมและระบบประสาทแล้ว ยังมีความเชื่อเก่าแก่อีกอย่างหนึ่งที่ว่าเราหาวเพื่อรับออกซิเจนมากขึ้น

แต่งานวิจัยหลายชิ้นในภายหลังได้มาขัดแย้งกับแนวคิดนี้ การหาวไม่ได้ทําให้ปริมาณออกซิเจนในเลือดเพิ่มขึ้นอย่างมีนัยสําคัญ แต่การหาวดูเหมือนจะมีส่วนช่วยในเรื่องการควบคุมอุณหภูมิของสมองมากกว่า

เมื่อสมองทํางานหนักหรือมีอุณหภูมิสูงขึ้นเล็กน้อย การหาวจะดึงเอาอากาศเย็นเข้ามาผ่านโพรงจมูก เพื่อช่วยปรับให้อุณหภูมิของเลือดที่ไหลไปเลี้ยงสมองลดลง ทําให้สมองมีความตื่นตัวและทํางานได้ดีขึ้น

การหาวตามกันจึงอาจเป็นกลไกพื้นฐานที่ช่วยให้คนในกลุ่มมีความตื่นตัวไปพร้อมๆ กัน ซึ่งเป็นประโยชน์อย่างมากในยุคบรรพบุรุษที่การระแวดระวังภัยเป็นสิ่งสําคัญต่อการอยู่รอด

แม้ในปัจจุบันเราจะไม่ต้องคอยระวังนักล่าเหมือนในอดีต แต่สมองก็ยังคงรักษาพฤติกรรมนี้ไว้เพราะเป็นกลไกที่ช่วยเชื่อมโยงความสัมพันธ์ของมนุษย์ให้แนบแน่นขึ้น

เป็นเรื่องที่น่าทึ่งว่าเพียงแค่การอ้าปากเพราะง่วงนอนเพียงไม่กี่วินาที กลับซ่อนกลไกอันซับซ้อนของสมองและธรรมชาติของความเป็นมนุษย์เอาไว้ได้อย่างลึกซึ้ง