ที่มาชื่อดอนเมือง จากทุ่งหญ้าเลี้ยงสัตว์สู่เขตสําคัญของกรุงเทพ

ทุกครั้งที่เดินทางผ่านดอนเมือง หลายคนอาจนึกถึงสนามบิน เครื่องบิน และการจราจรที่หนาแน่นเป็นอันดับแรก แต่ก่อนที่พื้นที่แห่งนี้จะกลายเป็นศูนย์กลางการเดินทางสำคัญ ดอนเมืองเคยเป็นพื้นที่ป่าสะแกและทุ่งนา มีบ้านเรือนอยู่ไม่มาก และมีชื่อเรียกที่แตกต่างจากปัจจุบันอย่างชัดเจน

ชื่อ “ดอนเมือง” จึงไม่ได้บอกเพียงตำแหน่งบนแผนที่ แต่ยังเก็บร่องรอยของภูมิประเทศ วิถีชุมชน และการเปลี่ยนผ่านจากพื้นที่ชานเมืองสู่ประตูการเดินทางที่คนไทยรู้จักกันดี

ก่อนเป็นดอนเมือง เคยเรียกว่า “ดอนอีเหยี่ยว”

คำว่า “ดอน” โดยทั่วไปหมายถึงบริเวณที่มีระดับสูงกว่าพื้นที่โดยรอบและน้ำท่วมไม่ถึง ดอนเมืองในอดีตมีลักษณะเป็นพื้นที่ดอนทางตอนเหนือของจังหวัดพระนคร ติดต่อกับทุ่งรังสิต จังหวัดปทุมธานี

ข้อมูลจากสำนักงานเขตดอนเมืองระบุว่า พื้นที่แถบนี้เดิมเป็นป่าสะแกและทุ่งนา มีสัตว์ต่าง ๆ อาศัยอยู่ ส่วนบริเวณที่ตั้งสนามบินนั้น ชาวบ้านเรียกกันว่า “ดอนอีเหยี่ยว” เนื่องจากมีนกเหยี่ยวและนกแร้งบินหากินอยู่เป็นจำนวนมาก

ชื่อเดิมจึงสะท้อนทั้งลักษณะภูมิประเทศและสิ่งที่ชาวบ้านพบเห็นในชีวิตประจำวัน ไม่ได้มีที่มาจากสนามบินอย่างที่บางคนอาจเข้าใจ

ในเวลานั้นมีชาวบ้านตั้งถิ่นฐานอยู่บริเวณหัวสนามบินและริมคลองเปรมประชากรราว 50 หลังคาเรือน การเดินทางเข้าเมืองหลวงหรือออกไปต่างจังหวัดอาศัยทางรถไฟเป็นเส้นทางสำคัญ ภาพของดอนเมืองจึงแตกต่างจากย่านที่เต็มไปด้วยถนน อาคาร และผู้คนในวันนี้อย่างมาก

ทางรถไฟและสนามบินเปลี่ยนพื้นที่ดอนแห่งนี้

จุดเปลี่ยนสำคัญเกิดขึ้นเมื่อกิจการการบินของไทยต้องการสนามบินแห่งใหม่ เนื่องจากสนามบินสระปทุม ซึ่งใช้พื้นที่สนามม้าราชกรีฑาสโมสร มีขนาดคับแคบและไม่เหมาะกับการขยายงาน

ทางการจึงเลือกพื้นที่ดอนเมืองเป็นที่ตั้งสนามบินแห่งใหม่ โดยมีเครื่องบินลงปฐมฤกษ์เมื่อวันที่ 8 มีนาคม พ.ศ. 2457 ก่อนจะมีการตั้งกรมการบินทหารบกขึ้นมาดูแลในวันที่ 27 มีนาคมปีเดียวกัน

การมีทั้งทางรถไฟและสนามบินทำให้พื้นที่ซึ่งเคยเป็นป่าและทุ่งนากลายเป็นจุดยุทธศาสตร์ด้านการคมนาคมทั้งทางบกและทางอากาศ จากชุมชนที่มีบ้านเรือนไม่มาก ดอนเมืองจึงค่อย ๆ เติบโตควบคู่ไปกับกิจการการบินของประเทศ

ส่วนชื่อ “ดอนเมือง” นั้น สำนักงานเขตดอนเมืองบันทึกว่า ทางราชการได้ขอพระราชทานเปลี่ยนชื่อสถานที่จากดอนอีเหยี่ยวเป็นดอนเมือง และใช้ชื่อนี้สืบต่อมาจนถึงปัจจุบัน

จากชื่อสนามบินสู่ชื่อเขตของกรุงเทพฯ

ดอนเมืองไม่ได้เป็นเขตของกรุงเทพมหานครมาตั้งแต่ต้น สำนักงานเขตดอนเมืองได้รับการจัดตั้งตามประกาศกระทรวงมหาดไทยเมื่อวันที่ 4 กันยายน พ.ศ. 2532 โดยแบ่งพื้นที่บางส่วนออกจากเขตบางเขนเดิม

ต่อมาใน พ.ศ. 2540 มีการเปลี่ยนแปลงพื้นที่และจัดตั้งเขตหลักสี่ ทำให้เขตดอนเมืองถูกแบ่งเขตการปกครองใหม่อีกครั้ง ก่อนจะมีการจัดตั้งแขวงดอนเมืองและแขวงสนามบินเพิ่มเติมใน พ.ศ. 2552

พัฒนาการเหล่านี้ทำให้คำว่า “ดอนเมือง” มีความหมายกว้างกว่าชื่อสนามบิน เพราะกลายเป็นทั้งชื่อเขต ชื่อแขวง และชื่อย่านที่มีชุมชนขนาดใหญ่เติบโตอยู่รอบศูนย์กลางการบิน

ชื่อเก่าที่ยังเล่าเรื่องภูมิประเทศ

เมื่อมองดอนเมืองในวันนี้ เราอาจเห็นเครื่องบิน ทางรถไฟ ถนนสายใหญ่ และอาคารจำนวนมาก แต่คำว่า “ดอน” ยังช่วยเตือนให้รู้ว่าพื้นที่นี้เคยมีลักษณะเป็นที่สูงน้ำท่วมไม่ถึง ส่วนชื่อเดิมอย่าง “ดอนอีเหยี่ยว” ก็สะท้อนสภาพแวดล้อมซึ่งครั้งหนึ่งเคยมีนกเหยี่ยวและนกแร้งบินหากินอยู่เหนือป่าและทุ่งนา

จากพื้นที่ดอนที่มีบ้านเรือนเพียงไม่มาก ดอนเมืองได้เปลี่ยนเป็นศูนย์กลางการบินและเขตสำคัญทางตอนเหนือของกรุงเทพฯ การรู้ที่มาของชื่อจึงช่วยให้การเดินทางผ่านย่านนี้มีมิติมากขึ้น เพราะใต้ภาพของเมืองและสนามบินในปัจจุบัน ยังมีร่องรอยของภูมิประเทศและชุมชนในอดีตซ่อนอยู่เสมอ

SOURCES:
สำนักงานเขตดอนเมือง กรุงเทพมหานคร, บริษัท ท่าอากาศยานไทย จำกัด (มหาชน)

REFERENCES:
สำนักงานเขตดอนเมือง — ประวัติความเป็นมา

ท่าอากาศยานไทย — ประวัติจากสนามม้าสระปทุมสู่สนามบินดอนเมือง