ทำไมเราถึงรู้สึกเวียนหัวเวลาหมุนตัวหลายๆ รอบ

เคยสังเกตไหมว่าเวลาเราหมุนตัวเล่นกับเพื่อนหรือตั้งใจหมุนตัวเพื่อความสนุกเพียงไม่กี่รอบ พอนั่งลงหรือหยุดหมุนทีไร โลกเหมือนจะหมุนคว้างไม่ยอมหยุดตามไปด้วย บางครั้งถึงขั้นเดินเซหรือรู้สึกคลื่นไส้

ซึ่งปรากฏการณ์นี้มีคำอธิบายที่ซ่อนอยู่ในร่างกายของเรา โดยเฉพาะระบบที่ทำหน้าที่ดูแลเรื่องการทรงตัวที่เรียกว่า ระบบเวสทิบูลาร์ ซึ่งตั้งอยู่ภายในหูชั้นในของมนุษย์ทุกคน ระบบนี้ประกอบด้วยท่อเล็กๆ

ที่เรียกว่าท่อกึ่งวงกลม หรือเซมิเซอร์คูลาร์ คานาลส์ ซึ่งภายในท่อเหล่านี้จะมีของเหลวบรรจุอยู่ ทำหน้าที่เปรียบเสมือนเข็มทิศคอยตรวจจับการเคลื่อนไหวและการเอียงของร่างกาย เมื่อเราหมุนตัว

ของเหลวภายในท่อนี้ก็จะหมุนตามไปด้วย ยิ่งเราหมุนตัวเร็วหรือหมุนนานขึ้น ของเหลวก็จะเคลื่อนที่ไปตามแรงเฉื่อยอย่างรวดเร็วและต่อเนื่องภายในท่อ แม้ว่าตัวเราจะหยุดหมุนแล้ว

แต่ของเหลวเหล่านี้ยังคงมีแรงเหวี่ยงและเคลื่อนที่อยู่ชั่วขณะหนึ่ง สมองจึงยังคงได้รับสัญญาณหลอกๆ ว่าร่างกายยังคงหมุนอยู่ เปรียบเสมือนน้ำในแก้วที่เราแกว่งแรงๆ แล้วหยุดแก้ว น้ำข้างในก็จะยังคงหมุนวนอยู่พักใหญ่

ความแตกต่างระหว่างสัญญาณที่สมองได้รับว่าเรายังหมุนอยู่ กับภาพที่ดวงตาเห็นว่าเรานิ่งแล้วนี่เองที่เป็นตัวการสำคัญที่ทำให้เกิดอาการเวียนหัว เพราะสมองเกิดความสับสนในการประมวลผลข้อมูลที่ขัดแย้งกัน

และการตอบสนองที่เห็นได้ชัดอีกอย่างคือดวงตาจะพยายามเคลื่อนไหวไปมาแบบอัตโนมัติเพื่อพยายามปรับโฟกัสให้ภาพคงที่ แต่ผลลัพธ์กลับทำให้เรารู้สึกเวียนหัวหนักกว่าเดิม

อาการแบบนี้มักจะหายไปเองเมื่อของเหลวในหูชั้นในสงบลงและสมองเริ่มประมวลผลข้อมูลใหม่ได้ตรงกับความเป็นจริง ยิ่งไปกว่านั้น บางคนอาจมีความไวต่ออาการนี้ต่างกันไป ขึ้นอยู่กับความเคยชินของระบบประสาท

การฝึกฝนการทรงตัวบ่อยๆ อาจช่วยให้สมองคุ้นเคยกับการรับสัญญาณเหล่านี้ได้ดีขึ้น แต่สำหรับคนปกติทั่วไป การเลี่ยงการหมุนตัวเร็วเกินไปหรือการหยุดค่อยๆ แทนที่จะหยุดกะทันหัน ก็ช่วยลดอาการมึนงงได้มากทีเดียว

ร่างกายมนุษย์เป็นกลไกที่น่าทึ่ง แม้ว่าอาการเวียนหัวจะดูน่ารำคาญ แต่จริงๆ แล้วมันคือสัญญาณเตือนที่ระบบประสาทพยายามบอกเราว่าเขากำลังพยายามรักษาสมดุลให้กับร่างกายเพื่อให้เรายืนหยัดอยู่ได้บนพื้นโลกที่มั่นคงนั่นเอง