น้ำแร่มีแร่อะไรอยู่ข้างใน

เวลาหยิบขวดน้ำแร่ขึ้นมาดู บางยี่ห้อมีรสลื่น บางยี่ห้อออกฝาด บางขวดเหมือนมีรสเค็มอ่อน ๆ ความต่างไม่ได้มาจากการใส่กลิ่น แต่เกิดจากชนิดและปริมาณแร่ธาตุที่น้ำละลายติดมาระหว่างไหลผ่านชั้นดินและหิน น้ำจากแต่ละแหล่งจึงมีลายเซ็นของตัวเอง ต่อให้อยู่ในประเทศเดียวกัน ส่วนประกอบก็ไม่จำเป็นต้องเหมือนกัน

คำว่าแร่ในน้ำไม่ได้หมายถึงเศษหินหรือผงโลหะลอยอยู่ในขวด แร่เหล่านี้อยู่ในรูปไอออนที่ละลายในน้ำ มองด้วยตาเปล่าไม่เห็น เช่น แคลเซียมอยู่ในรูปไอออนแคลเซียม แมกนีเซียมอยู่ในรูปไอออนแมกนีเซียม และมักอยู่ร่วมกับไบคาร์บอเนต ซัลเฟต หรือคลอไรด์ ปริมาณบนฉลากมักเขียนเป็นมิลลิกรัมต่อลิตร ซึ่งหมายถึงมีสารนั้นกี่มิลลิกรัมในน้ำหนึ่งลิตร

แคลเซียม เป็นแร่ที่พบได้บ่อย โดยเฉพาะน้ำที่ไหลผ่านชั้นหินปูน ร่างกายใช้แคลเซียมกับกระดูก ฟัน การหดตัวของกล้ามเนื้อ และการส่งสัญญาณของระบบประสาท น้ำที่มีแคลเซียมกับแมกนีเซียมสูงมักถูกเรียกว่าน้ำกระด้าง รสสัมผัสอาจแน่นกว่าน้ำที่มีแร่ต่ำ และเมื่อเอาไปต้มบ่อย ๆ อาจเกิดคราบขาวในกาต้มน้ำ คราบนั้นส่วนหนึ่งเป็นสารประกอบของแคลเซียมที่ตกออกมา ไม่ได้แปลว่าน้ำสกปรกเสมอไป

แมกนีเซียม เป็นอีกตัวที่พบคู่กับแคลเซียม ร่างกายใช้ในปฏิกิริยาของเอนไซม์จำนวนมาก รวมถึงการทำงานของกล้ามเนื้อและประสาท ถ้ามีไม่มาก รสอาจแทบแยกไม่ออก แต่ถ้ามีเกลือแมกนีเซียมบางชนิดสูง น้ำอาจมีรสขมหรือฝาดขึ้นมาได้ รายงานขององค์การอนามัยโลกกล่าวถึงน้ำดื่มว่าเป็นหนึ่งในแหล่งที่ช่วยเพิ่มการได้รับแคลเซียมและแมกนีเซียม แต่ปริมาณที่ได้จริงต้องดูฉลากและปริมาณน้ำที่ดื่ม

โซเดียม ทำหน้าที่เกี่ยวกับสมดุลน้ำ การทำงานของเส้นประสาท และกล้ามเนื้อ น้ำแร่บางแหล่งมีโซเดียมน้อยมาก ขณะที่บางแหล่งมีจนสัมผัสรสเค็มได้ จึงเหมารวมไม่ได้ว่าน้ำแร่ทุกขวดโซเดียมสูง คนที่แพทย์สั่งให้จำกัดโซเดียม เช่น ผู้ป่วยบางรายที่มีความดันโลหิตสูง โรคไต หรือภาวะหัวใจบางชนิด ควรอ่านตัวเลขโซเดียมบนฉลาก ไม่ใช่ดูเพียงคำว่าน้ำแร่ด้านหน้าขวด

โพแทสเซียม มักพบในปริมาณไม่สูงเท่าแร่หลักบางชนิด แต่เป็นอิเล็กโทรไลต์ที่ร่างกายใช้ควบคุมการทำงานของกล้ามเนื้อ เส้นประสาท และจังหวะหัวใจ การมีโพแทสเซียมเขียนอยู่บนฉลากไม่ได้แปลว่าน้ำขวดนั้นใช้แทนผัก ผลไม้ หรืออาหารที่เป็นแหล่งโพแทสเซียมได้ เพราะปริมาณในน้ำอาจน้อยเมื่อเทียบกับอาหาร

ไบคาร์บอเนต ไม่ใช่แร่ธาตุแบบแคลเซียม แต่เป็นไอออนสำคัญที่พบในน้ำธรรมชาติ เกิดจากน้ำสัมผัสคาร์บอนไดออกไซด์และทำปฏิกิริยากับหิน ไบคาร์บอเนตมีผลต่อความเป็นด่างและรสของน้ำ น้ำที่มีปริมาณสูงอาจให้รสนุ่มหรือมีลักษณะเฉพาะ ส่วนค่า pH บอกความเป็นกรดด่างในช่วงที่ตรวจ ไม่ได้บอกปริมาณแร่ทั้งหมดเพียงค่าเดียว

ซัลเฟตและคลอไรด์ พบได้ตามธรรมชาติจากชั้นหินและดิน ซัลเฟตในระดับสูงอาจทำให้รสเด่นหรือออกขม ส่วนคลอไรด์เมื่ออยู่ร่วมกับโซเดียมทำให้นึกถึงรสเค็ม แต่คลอไรด์ไม่ได้แปลว่ามีการเติมน้ำยาฆ่าเชื้อเสมอไป เพราะเป็นไอออนที่เกิดในธรรมชาติได้อยู่แล้ว รสสุดท้ายของน้ำเกิดจากสัดส่วนของสารหลายตัวรวมกัน ไม่ใช่ตัวใดตัวหนึ่ง

ฟลูออไรด์ อาจพบได้ตามธรรมชาติในน้ำจากบางพื้นที่ ปริมาณที่เหมาะสมมีความเกี่ยวข้องกับสุขภาพฟัน แต่การได้รับมากเกินเป็นเวลานานก็มีผลเสีย จึงเป็นสารที่ต้องควบคุมตามมาตรฐานคุณภาพน้ำ ไม่ควรคิดว่ายิ่งมีมากยิ่งดี เช่นเดียวกับเหล็ก แมงกานีส ซิลิกา หรือแร่ธาตุรองอื่น ๆ ที่อาจปรากฏบนฉลากตามธรรมชาติของแหล่งน้ำและข้อกำหนดการแสดงข้อมูล

ตัวเลขที่คนมักเห็นอีกอย่างคือ TDS หรือปริมาณของแข็งที่ละลายทั้งหมด ค่านี้ช่วยบอกภาพรวมว่ามีสารละลายในน้ำมากน้อยแค่ไหน แต่ไม่ได้บอกว่าสารนั้นคืออะไร น้ำสองขวดอาจมีค่า TDS ใกล้กัน แต่ขวดหนึ่งเด่นที่แคลเซียม อีกขวดเด่นที่โซเดียม จึงมีรสและความเหมาะสมต่างกัน ถ้าอยากรู้จริงต้องอ่านรายชื่อแร่และปริมาณแต่ละตัวประกอบกัน

น้ำแร่ธรรมชาติกับน้ำดื่มผ่านการกรองไม่ใช่คำเดียวกัน น้ำแร่ธรรมชาติมีองค์ประกอบมาจากแหล่งใต้ดินที่กำหนดและต้องผ่านเกณฑ์ด้านความปลอดภัย ส่วนผลิตภัณฑ์น้ำดื่มทั่วไปอาจใช้กระบวนการกรองหลายแบบเพื่อลดสิ่งปนเปื้อนและแร่บางส่วน น้ำบริสุทธิ์ที่แร่ต่ำก็ยังใช้เติมน้ำให้ร่างกายได้ตามปกติ ไม่จำเป็นต้องมีคำว่าน้ำแร่จึงจะเป็นน้ำที่ดี

แร่ในน้ำช่วยเสริมสิ่งที่ได้รับจากอาหารได้บ้าง แต่ไม่ควรใช้แทนอาหารครบหมู่ หากฉลากระบุแคลเซียม 40 มิลลิกรัมต่อลิตร แล้วดื่มครึ่งลิตร ก็ได้รับประมาณ 20 มิลลิกรัม ไม่ใช่ 40 มิลลิกรัม การอ่านหน่วยกับคำนวณตามปริมาณที่ดื่มจึงทำให้เห็นคุณค่าจริงของน้ำขวดนั้น และช่วยไม่ให้คำโฆษณาด้านหน้าขวดทำให้เข้าใจว่าแร่เพียงเล็กน้อยรักษาโรคหรือเปลี่ยนสุขภาพได้ทันที

ถ้าจะเลือกน้ำแร่ ให้ดูแหล่งน้ำ วันหมดอายุ สภาพฝาและขวด รวมถึงตารางส่วนประกอบ คนทั่วไปเลือกตามรสและงบประมาณได้ ส่วนนักกีฬา คนที่เสียเหงื่อมาก หรือผู้มีโรคประจำตัวอาจมีความต้องการอิเล็กโทรไลต์ต่างกัน น้ำแร่หนึ่งขวดไม่ได้มีสูตรที่เหมาะกับทุกคน และน้ำแร่ก็ไม่เท่ากับเครื่องดื่มเกลือแร่สำหรับทดแทนการสูญเสียจากการออกกำลังหรืออาการท้องเสีย

ดังนั้นในขวดน้ำแร่อาจมีแคลเซียม แมกนีเซียม โซเดียม โพแทสเซียม ไบคาร์บอเนต ซัลเฟต คลอไรด์ ฟลูออไรด์ และสารละลายปริมาณน้อยอีกหลายชนิด แต่จะมีตัวไหนเท่าไรต้องดูฉลากของขวดนั้น น้ำแร่ไม่ได้มีสูตรกลางเหมือนกันทุกยี่ห้อ เพราะต้นทางของรสและแร่ธาตุอยู่ที่ชั้นหิน ดิน และแหล่งน้ำที่มันเดินทางผ่านมา

อ้างอิงข้อมูล
https://www.who.int/publications/i/item/9789241563550
https://www.who.int/publications/i/item/9789240045064
https://www.fao.org/fao-who-codexalimentarius/codex-texts/list-standards/en/