ทำไมเสียงบันทึกของเราถึงฟังดูแปลกหูสำหรับตัวเอง

แทบทุกคนน่าจะเคยเจอช่วงที่เปิดฟังคลิปเสียงของตัวเองแล้วรู้สึกว่า “นี่เสียงเราจริงหรือ” เสียงในคลิปอาจดูสูงกว่า บางกว่า แหลมกว่า หรือฟังเหมือนเป็นคนละคน ทั้งที่เพื่อนรอบตัวกลับบอกว่าเสียงนี้ก็เหมือนตัวจริงตามปกติ ความรู้สึกแปลกไม่ได้เกิดจากเครื่องบันทึกทำให้เราเปลี่ยนเสียงไปทั้งหมด แต่เกิดจากวิธีที่เราได้ยินเสียงตัวเองขณะพูดไม่เหมือนวิธีที่คนอื่นได้ยิน

ตอนพูด เราได้ยินเสียงตัวเองพร้อมกันสองทาง

ทางแรกคือการนำเสียงผ่านอากาศ เสียงจากเส้นเสียงเดินทางออกจากปาก กระจายผ่านอากาศ แล้ววกกลับเข้าช่องหู กระทบแก้วหูและส่งต่อไปยังหูชั้นใน เส้นทางนี้เหมือนกับเวลาที่เราได้ยินคนอื่นพูด และเป็นเสียงส่วนที่ไมโครโฟนสามารถรับไปบันทึกได้

ทางที่สองคือการนำเสียงผ่านกระดูก เมื่อเส้นเสียงและอวัยวะในลำคอสั่น แรงสั่นจะเดินทางผ่านเนื้อเยื่อและกระดูกบริเวณกรามกับกะโหลกไปกระตุ้นหูชั้นในโดยตรง เราจึงไม่ได้ฟังเสียงตัวเองจากภายนอกเพียงอย่างเดียว แต่ยังรู้สึกถึงแรงสั่นจากภายในศีรษะพร้อมกันด้วย งานศึกษาด้านการรับรู้เสียงของตนเองอธิบายตรงกันว่าเสียงที่เราได้ยินขณะพูดเป็นส่วนผสมของการนำเสียงผ่านอากาศและผ่านกระดูก ส่วนเสียงบันทึกทั่วไปเหลือข้อมูลจากอากาศเป็นหลัก

การนำเสียงผ่านกระดูกทำให้องค์ประกอบความถี่ของเสียงเปลี่ยนไป โดยมักทำให้เสียงทุ้มและความถี่ต่ำเด่นขึ้น เสียงที่เราได้ยินจากปากตัวเองทุกวันจึงมีความหนา ลึก และก้องอยู่ในศีรษะมากกว่าที่ผู้ฟังด้านนอกได้ยิน พอเปิดไฟล์บันทึก ส่วนเสริมจากกระดูกหายไปทันที เสียงจึงดูบางหรือสูงขึ้น แม้ระดับเสียงจริงจากเส้นเสียงไม่ได้เปลี่ยน

คนอื่นได้ยินเสียงเราใกล้เคียงกับในคลิปหรือไม่

โดยหลักแล้ว คนอื่นได้ยินเสียงเราผ่านอากาศ จึงใกล้กับเสียงบันทึกมากกว่าเสียงที่เราได้ยินอยู่ในหัวของตัวเอง แต่ไม่ได้แปลว่าไฟล์จากโทรศัพท์ทุกไฟล์ถ่ายทอดเสียงได้ตรงร้อยเปอร์เซ็นต์ เพราะไมโครโฟน ลำโพง ห้อง และระยะวางเครื่องยังเปลี่ยนเสียงได้อีกหลายชั้น

ไมโครโฟนของโทรศัพท์มีขนาดเล็กและถูกออกแบบให้รับคำพูดชัดในสถานการณ์ทั่วไป ระบบอาจลดเสียงรบกวน บีบอัดระดับความดัง ตัดเสียงต่ำ หรือปรับเสียงอัตโนมัติ หากถือโทรศัพท์ใกล้ปากเกินไป เสียงลมหายใจและเสียงทุ้มบางช่วงอาจเด่น หากวางไกลเกินไป เสียงสะท้อนของห้องจะเข้ามาปนมากขึ้น หลังจากนั้นเรายังต้องฟังผ่านลำโพงโทรศัพท์หรือหูฟัง ซึ่งแต่ละรุ่นให้เสียงไม่เหมือนกัน

เพราะฉะนั้นเสียงในคลิปจึงเป็นภาพแทนที่ค่อนข้างใกล้กับสิ่งที่คนอื่นได้ยิน แต่ไม่ใช่สำเนาสมบูรณ์ หากต้องการลองให้ยุติธรรมขึ้น ควรบันทึกในห้องเงียบ วางไมโครโฟนห่างจากปากประมาณหนึ่งช่วงแขน ไม่พูดตรงใส่รูไมค์ และเปิดฟังด้วยหูฟังหรือลำโพงที่ไม่เร่งเสียงทุ้มหรือเสียงแหลมมากเกินไป

เหตุใดเราถึงรู้สึกไม่ชอบเสียงนั้น

สมองคุ้นกับเสียงตัวเองแบบที่ได้ยินจากสองเส้นทางมาหลายปี ทุกครั้งที่พูด เราได้ยินเสียงพร้อมแรงสั่นจากใบหน้า ลำคอ และกะโหลก เสียงแบบนี้กลายเป็นต้นฉบับประจำตัวในความจำ เมื่อเสียงบันทึกไม่ตรงกับต้นฉบับที่สมองจำไว้ จึงเกิดความรู้สึกไม่คุ้นคล้ายเห็นใบหน้าตัวเองในภาพที่ไม่ได้กลับด้านเหมือนกระจก

ความแปลกหูยังเกี่ยวกับภาพที่เรามีต่อตัวเอง เราอาจคิดว่าเสียงตัวเองนิ่ง สุขุม หรือทุ้ม แต่ในคลิปกลับได้ยินจังหวะพูดเร็ว เสียงขึ้นจมูก คำติดปาก หรือเสียงหัวเราะที่ไม่เคยสังเกต ความต่างระหว่างเสียงที่คาดไว้กับเสียงที่ได้ยินจริงจึงทำให้เขินหรือไม่อยากฟัง ไม่ได้หมายความว่าเสียงนั้นแย่สำหรับคนอื่น คนรอบตัวได้ยินเสียงแบบนี้มาตลอดจนไม่รู้สึกว่ามีอะไรผิดปกติ

ฟังบ่อยแล้วจะหายแปลกไหม

ส่วนใหญ่ดีขึ้นได้ เมื่อฟังเสียงบันทึกของตัวเองเป็นประจำ สมองจะค่อย ๆ สร้างความคุ้นเคยกับเสียงผ่านอากาศ นักจัดรายการ นักพากย์ คนทำคลิป และผู้ที่ประชุมออนไลน์บ่อยมักรู้สึกเขินน้อยลงหลังได้ยินเสียงตัวเองซ้ำหลายครั้ง ไม่ใช่เพราะเสียงเปลี่ยนทันที แต่เพราะสมองยอมรับว่าเสียงจากมุมของผู้ฟังก็เป็นอีกเวอร์ชันหนึ่งของเสียงเรา

ถ้าต้องใช้เสียงทำงาน การบันทึกแล้วฟังกลับมีประโยชน์มาก ช่วยสังเกตความเร็วในการพูด การออกเสียงท้ายคำ ระดับความดัง การเว้นช่วง และคำที่พูดซ้ำ ควรแยก “ฉันไม่คุ้นกับเสียงนี้” ออกจาก “เสียงนี้สื่อสารไม่ชัด” เพราะอย่างแรกมักดีขึ้นด้วยความคุ้นเคย ส่วนอย่างหลังสามารถฝึกได้ด้วยการหายใจให้พอ พูดช้าลง เปิดปากชัด และวางไมโครโฟนให้เหมาะสม

เราอาจทดลองง่าย ๆ ด้วยการอัดประโยคเดียวกันสามแบบ แบบแรกใช้โทรศัพท์วางบนโต๊ะ แบบที่สองใช้หูฟังมีไมค์ และแบบที่สามใช้ไมโครโฟนแยก แล้วเปิดฟังในระดับความดังเท่ากัน จะพบว่าเสียงทั้งสามไฟล์ต่างกันทั้งที่เป็นคนพูดคนเดียวกัน สิ่งนี้ช่วยย้ำว่าเสียงบันทึกไม่ได้ขึ้นอยู่กับเส้นเสียงอย่างเดียว แต่อุปกรณ์ ตำแหน่ง และสภาพห้องร่วมกันสร้างผลลัพธ์ที่เราได้ยิน

อาการแปลกหูเมื่อได้ยินเสียงบันทึกจึงเป็นเรื่องปกติ ตอนพูดสดเราฟังตัวเองทั้งผ่านอากาศและแรงสั่นในกระดูก ทำให้เสียงดูทุ้มและเต็มกว่า ส่วนไมโครโฟนรับเสียงภายนอกเป็นหลัก เมื่อส่วนที่เดินทางผ่านกะโหลกหายไป เสียงที่คุ้นมาตลอดชีวิตก็เปลี่ยนหน้าตาไปชั่วคราว สำหรับคนอื่นแล้วเสียงในคลิปไม่ได้ประหลาด เพราะนั่นใกล้กับเสียงที่พวกเขาได้ยินจากเรามาตั้งแต่แรก

อ้างอิงข้อมูล
https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC6019673/
https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC9929504/
https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC7804419/
https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/12493635/