สัญญาณเตือนอาการเบาหวานที่ควรสังเกตและวิธีดูแลสุขภาพเบื้องต้น

โรคเบาหวานอาจไม่ได้เริ่มต้นด้วยอาการรุนแรง บางคนมีเพียงอาการหิวน้ำบ่อย ปัสสาวะกลางคืน เหนื่อยง่าย หรือตามัวเป็นบางช่วง จึงมองข้ามสัญญาณเตือนเหล่านี้ไปโดยไม่รู้ตัว

ที่สำคัญ ผู้เป็นเบาหวานชนิดที่ 2 จำนวนหนึ่งอาจยังไม่มีอาการชัดเจนในระยะแรก การสังเกตความเปลี่ยนแปลงของร่างกายจึงมีประโยชน์ แต่ไม่สามารถใช้ยืนยันโรคได้ การตรวจระดับน้ำตาลในเลือดยังคงเป็นวิธีที่แน่นอนกว่า

เบาหวานเกิดขึ้นได้อย่างไร

โรคเบาหวานเป็นภาวะที่ระดับน้ำตาลในเลือดสูงกว่าปกติ เนื่องจากร่างกายผลิตฮอร์โมนอินซูลินได้ไม่เพียงพอ หรือไม่สามารถนำอินซูลินไปใช้งานได้ดีเท่าที่ควร

เมื่อระดับน้ำตาลในเลือดสูงเป็นเวลานาน อาจส่งผลกระทบต่อหลอดเลือด หัวใจ ไต ดวงตา และเส้นประสาทได้ อาการมักค่อย ๆ ปรากฏ โดยเฉพาะในผู้เป็นเบาหวานชนิดที่ 2 ทำให้หลายคนรู้ตัวเมื่อไปตรวจสุขภาพหรือเริ่มมีภาวะแทรกซ้อนแล้ว

1. กระหายน้ำและปากแห้งผิดปกติ

อาการที่สังเกตได้คือกระหายน้ำบ่อย ปากแห้ง หรือคอแห้งอยู่เสมอ แม้จะดื่มน้ำไปมากแล้วก็ตาม

เมื่อระดับน้ำตาลในเลือดสูง ร่างกายจะพยายามขับน้ำตาลส่วนเกินออกทางปัสสาวะ ทำให้สูญเสียน้ำมากขึ้นและรู้สึกกระหายน้ำตามมา

อย่างไรก็ตาม อาการคอแห้งอาจเกิดจากสาเหตุอื่นได้เช่นกัน เช่น อากาศร้อน การดื่มน้ำน้อย ยาบางชนิด หรือการเสียเหงื่อมาก จึงควรพิจารณาร่วมกับอาการอื่น

2. ปัสสาวะบ่อย โดยเฉพาะตอนกลางคืน

การต้องลุกขึ้นมาปัสสาวะกลางคืนบ่อยกว่าปกติ หรือปัสสาวะมีปริมาณมากขึ้น อาจสัมพันธ์กับการที่ไตพยายามกำจัดน้ำตาลส่วนเกินออกจากร่างกาย

หากอาการนี้เกิดขึ้นต่อเนื่องร่วมกับความกระหายน้ำมาก เหนื่อยง่าย หรือน้ำหนักลดโดยไม่ตั้งใจ ควรไปตรวจระดับน้ำตาลในเลือด

3. หิวบ่อย กินมาก แต่น้ำหนักกลับลด

บางคนอาจรู้สึกหิวบ่อยและกินอาหารมากขึ้น แต่น้ำหนักตัวกลับลดลงโดยไม่มีสาเหตุชัดเจน

เมื่อเซลล์ไม่สามารถนำกลูโคสไปใช้เป็นพลังงานได้ตามปกติ ร่างกายอาจหันไปสลายไขมันและโปรตีนจากกล้ามเนื้อมาใช้แทน จึงทำให้น้ำหนักลดและร่างกายดูซูบลงได้

น้ำหนักที่ลดโดยไม่ได้ตั้งใจไม่ควรถูกมองว่าเป็นผลดี เพราะอาจเป็นสัญญาณของเบาหวานหรือปัญหาสุขภาพอื่นที่ควรได้รับการตรวจหาสาเหตุ

4. อ่อนเพลียและเหนื่อยง่าย

หากรู้สึกไม่มีแรง อ่อนเพลีย หรือง่วงผิดปกติ แม้งานที่ทำจะไม่ได้หนักมาก อาจเกิดจากร่างกายนำกลูโคสไปใช้เป็นพลังงานได้ไม่เต็มที่ รวมถึงการสูญเสียน้ำจากการปัสสาวะบ่อย

แต่อาการเหนื่อยล้ามีสาเหตุได้หลายอย่าง ตั้งแต่พักผ่อนไม่เพียงพอ ภาวะโลหิตจาง ไปจนถึงความผิดปกติของต่อมไทรอยด์ จึงไม่ควรสรุปว่าเป็นเบาหวานจากอาการนี้เพียงอย่างเดียว

5. แผลหายช้าและติดเชื้อบ่อย

หากมีบาดแผลแล้วหายช้ากว่าปกติ หรือมีการติดเชื้อราหรือเชื้อแบคทีเรียตามผิวหนังบ่อยครั้ง เช่น บริเวณซอกพับหรืออวัยวะเพศ อาจเป็นอีกหนึ่งสัญญาณที่ควรระวัง

ระดับน้ำตาลในเลือดสูงต่อเนื่องอาจกระทบต่อการทำงานของภูมิคุ้มกัน การไหลเวียนเลือด และกระบวนการซ่อมแซมเนื้อเยื่อของร่างกาย

โดยเฉพาะแผลบริเวณเท้า ไม่ควรปล่อยทิ้งไว้ หากมีอาการบวม แดง ร้อน ปวด มีหนอง หรือแผลลึก ควรพบแพทย์โดยเร็ว

6. สายตาพร่ามัวเป็นบางช่วง

บางคนอาจรู้สึกว่าสายตาพร่ามัว มองไม่ชัด หรือปรับโฟกัสได้ยากในบางช่วงเวลา เพราะระดับน้ำตาลในเลือดที่เปลี่ยนแปลงอาจทำให้ของเหลวและรูปร่างของเลนส์ตาเปลี่ยนไปชั่วคราว

อย่างไรก็ตาม อาการตามัวอาจเกิดจากโรคตาหรือสาเหตุอื่นได้ หากมองเห็นลดลงอย่างฉับพลัน เห็นแสงวาบ มีจุดดำจำนวนมาก หรือปวดตารุนแรง ควรเข้ารับการตรวจทันที

การมีระดับน้ำตาลสูงเป็นเวลานานยังเพิ่มความเสี่ยงต่อภาวะเบาหวานขึ้นจอประสาทตา ซึ่งอาจกระทบต่อการมองเห็นได้

7. ชาหรือรู้สึกเหมือนเข็มทิ่มบริเวณมือและเท้า

อาการชา แสบร้อน หรือรู้สึกเหมือนมีเข็มทิ่มบริเวณปลายมือและปลายเท้า อาจเกิดขึ้นเมื่อระดับน้ำตาลสูงเป็นเวลานานจนส่งผลกระทบต่อเส้นประสาท

อาการดังกล่าวไม่ได้เกิดเฉพาะจากเบาหวาน จึงควรให้แพทย์ประเมิน โดยเฉพาะเมื่ออาการเป็นต่อเนื่อง รบกวนการนอน หรือทำให้รับรู้ความร้อน ความเย็น และบาดแผลได้น้อยลง

เช็กลิสต์สัญญาณที่ไม่ควรมองข้าม

• กระหายน้ำและปากแห้งบ่อย
• ปัสสาวะมากหรือปัสสาวะกลางคืนบ่อยขึ้น
• หิวบ่อย แต่น้ำหนักลดโดยไม่ได้ตั้งใจ
• อ่อนเพลียหรือเหนื่อยง่ายผิดปกติ
• แผลหายช้า หรือติดเชื้อซ้ำบ่อย
• สายตาพร่ามัวเป็นบางช่วง
• ชาหรือแสบร้อนบริเวณมือและเท้า

การมีอาการเพียงข้อเดียวไม่ได้หมายความว่าเป็นเบาหวานเสมอไป แต่หากมีหลายอาการร่วมกัน อาการเป็นต่อเนื่อง หรือมีปัจจัยเสี่ยง เช่น น้ำหนักเกิน มีไขมันสะสมรอบเอว ไม่ค่อยเคลื่อนไหว หรือมีประวัติเบาหวานในครอบครัว ควรปรึกษาแพทย์เพื่อรับการตรวจ

ต้องตรวจอะไรจึงจะรู้ว่าเป็นเบาหวาน

อาการเพียงอย่างเดียวไม่สามารถวินิจฉัยเบาหวานได้ แพทย์อาจพิจารณาการตรวจหลายแบบ เช่น

• การตรวจระดับน้ำตาลในเลือดหลังอดอาหารอย่างน้อย 8 ชั่วโมง
• การตรวจน้ำตาลสะสม หรือ HbA1c
• การตรวจระดับน้ำตาลในเวลาใดเวลาหนึ่งเมื่อมีอาการชัดเจน
• การทดสอบความทนต่อกลูโคสในบางกรณี

ตามข้อมูลของสมาคมโรคเบาหวานแห่งประเทศไทย เกณฑ์หนึ่งที่ใช้ประกอบการวินิจฉัยคือระดับน้ำตาลหลังอดอาหารตั้งแต่ 126 มิลลิกรัมต่อเดซิลิตรขึ้นไป หรือค่า HbA1c ตั้งแต่ 6.5% ขึ้นไป ทั้งนี้แพทย์จะเป็นผู้แปลผลร่วมกับอาการ ประวัติสุขภาพ และอาจให้ตรวจยืนยันตามความเหมาะสม

การตรวจ HbA1c ช่วยสะท้อนระดับน้ำตาลเฉลี่ยในช่วงประมาณ 2–3 เดือนที่ผ่านมา แต่ในผู้ที่มีภาวะบางอย่าง เช่น โลหิตจาง โรคของเม็ดเลือด หรือเพิ่งเสียเลือด ผลตรวจอาจต้องได้รับการแปลอย่างระมัดระวัง

ดูแลสุขภาพเบื้องต้นอย่างไร

การปรับพฤติกรรมช่วยลดความเสี่ยงและช่วยควบคุมระดับน้ำตาลได้ แต่หากได้รับการวินิจฉัยว่าเป็นเบาหวานแล้ว ไม่ควรหยุดยา เปลี่ยนขนาดยา หรือใช้วิธีธรรมชาติทดแทนการรักษาด้วยตนเอง

แนวทางเบื้องต้นที่ทำได้ ได้แก่

• ลดเครื่องดื่มเติมน้ำตาล ขนมหวาน และอาหารที่มีน้ำตาลสูง
• ลดปริมาณแป้งขัดขาวและควบคุมปริมาณอาหารแต่ละมื้อ
• เพิ่มผัก ธัญพืชไม่ขัดสี และอาหารที่มีกากใย
• เลือกกินผลไม้เป็นชิ้นในปริมาณเหมาะสม แทนน้ำผลไม้หรือผลไม้เชื่อม
• ออกกำลังกายหรือเพิ่มการเคลื่อนไหวอย่างสม่ำเสมอตามสภาพร่างกาย
• ควบคุมน้ำหนักและรอบเอวให้อยู่ในระดับเหมาะสม
• พักผ่อนให้เพียงพอและตรวจสุขภาพตามคำแนะนำ

หากมีอาการรุนแรง เช่น อาเจียนมาก หายใจผิดปกติ ซึม สับสน อ่อนแรงมาก หรือมีภาวะขาดน้ำ ไม่ควรรอดูอาการหรือพยายามควบคุมด้วยอาหารเพียงอย่างเดียว ควรไปโรงพยาบาลโดยเร็ว

สิ่งที่ควรจำคือ เบาหวานอาจไม่มีอาการในระยะแรก ขณะเดียวกันอาการที่กล่าวมาก็อาจเกิดจากโรคอื่นได้ การหมั่นสังเกตร่างกายจึงเป็นเพียงจุดเริ่มต้น หากมีความผิดปกติต่อเนื่อง การเข้าพบแพทย์และตรวจเลือดคือวิธีที่ปลอดภัยกว่าในการค้นหาสาเหตุ วางแผนดูแลสุขภาพ และลดความเสี่ยงของภาวะแทรกซ้อนในระยะยาว

ขอบคุณภาพโดย AS_Photography ผ่าน Pixabay

อ้างอิง:

สมาคมโรคเบาหวานแห่งประเทศไทย: การวินิจฉัยเบาหวานและกลุ่มเสี่ยง

สมาคมโรคเบาหวานแห่งประเทศไทย: ความรู้ทั่วไปเกี่ยวกับเบาหวานชนิดที่ 2

องค์การอนามัยโลก: การจัดการโรคเบาหวาน