มิเตอร์ไฟฟ้ามีกี่แบบและแต่ละแบบต่างกันอย่างไร

ถ้าถามว่ามิเตอร์ไฟฟ้ามีกี่แบบ คำตอบที่ตรงที่สุดคือไม่มีตัวเลขเดียว เพราะมิเตอร์สามารถแบ่งได้หลายเกณฑ์ ทั้งจำนวนเฟส วิธีวัดพลังงาน รูปแบบค่าไฟ และวิธีต่อเข้ากับระบบ ลูกเดียวจึงมีคำเรียกซ้อนกันได้ เช่น เป็นมิเตอร์สามเฟสแบบดิจิทัล ใช้อัตรา TOU และต่อผ่านหม้อแปลงกระแสพร้อมกัน

ถ้าแบ่งตามระบบไฟฟ้า มี 2 แบบหลัก

1. มิเตอร์ 1 เฟส 2 สาย
เป็นแบบที่พบตามบ้านพัก ห้องแถว หรือร้านขนาดเล็กจำนวนมาก ใช้กับระบบแรงดันประมาณ 230 โวลต์ อุปกรณ์ในบ้านทั่วไปอย่างหลอดไฟ ตู้เย็น โทรทัศน์ และเครื่องปรับอากาศขนาดไม่ใหญ่มักใช้ระบบนี้ได้ แต่จำนวนเครื่องใช้ที่เปิดพร้อมกันต้องไม่เกินกำลังของระบบ สายไฟ และอุปกรณ์ป้องกัน

2. มิเตอร์ 3 เฟส 4 สาย
พบในบ้านที่ใช้ไฟมาก อาคาร ร้านค้า โรงงาน หรือสถานที่ที่มีมอเตอร์และเครื่องจักร ระบบนี้ช่วยกระจายภาระไปสามเฟสได้ การมีมิเตอร์สามเฟสไม่ได้แปลว่าค่าไฟต่อหน่วยถูกลงโดยอัตโนมัติ และไม่ได้ทำให้ใช้ไฟได้ไม่จำกัด เพราะยังขึ้นกับขนาดสาย เมนเบรกเกอร์ หม้อแปลง และเงื่อนไขของการไฟฟ้า

ถ้าแบ่งตามกลไกการวัด จะพบ 3 กลุ่มที่คนทั่วไปคุ้นตา

มิเตอร์จานหมุน เป็นมิเตอร์เหนี่ยวนำแบบเครื่องกลไฟฟ้า ด้านหน้ามีจานโลหะหมุนและชุดตัวเลขสะสม ยิ่งใช้กำลังไฟมากจานยิ่งหมุนเร็ว มิเตอร์ลักษณะนี้ยังอาจพบตามอาคารเก่า แต่กำลังถูกแทนที่ด้วยระบบอิเล็กทรอนิกส์ในหลายพื้นที่

มิเตอร์อิเล็กทรอนิกส์หรือดิจิทัล ใช้วงจรอิเล็กทรอนิกส์วัดพลังงานและแสดงค่าบนหน้าจอ ไม่มีจานหมุน บางรุ่นเก็บข้อมูลหลายรายการได้ เช่น พลังงานสะสม แรงดัน กระแส หรือช่วงเวลาที่ใช้ ทั้งนี้ความสามารถจริงขึ้นกับรุ่นและระบบที่หน่วยงานนำมาใช้

สมาร์ตมิเตอร์ เป็นมิเตอร์อิเล็กทรอนิกส์ที่มีระบบสื่อสาร สามารถส่งข้อมูลเพื่ออ่านหน่วยจากระยะไกลและรองรับข้อมูลการใช้ไฟที่ละเอียดขึ้น บางระบบช่วยแจ้งเหตุไฟดับหรือความผิดปกติได้ แต่ไม่ใช่มิเตอร์ดิจิทัลทุกลูกจะเป็นสมาร์ตมิเตอร์ ถ้าไม่มีช่องทางสื่อสารกลับไปยังระบบของผู้ให้บริการ ก็ยังเป็นเพียงมิเตอร์อิเล็กทรอนิกส์ทั่วไป

ถ้าแบ่งตามวิธีคิดค่าไฟและลักษณะผู้ใช้ ก็มีอีกหลายแบบ

มิเตอร์อัตราปกติบันทึกพลังงานสะสมเป็นกิโลวัตต์ชั่วโมง ส่วนมิเตอร์แบบ TOU จะแยกหน่วยตามช่วงเวลา เพื่อคิดอัตราช่วง On Peak และ Off Peak ตามประเภทผู้ใช้และประกาศที่เกี่ยวข้อง คนที่ย้ายการใช้ไฟไปช่วงค่าไฟต่ำได้มากจึงอาจได้ประโยชน์ แต่ถ้าใช้หนักในช่วง On Peak ค่าใช้จ่ายอาจไม่ได้ลดลง

ผู้ใช้ไฟขนาดกลางหรือใหญ่บางประเภทอาจมีมิเตอร์ที่บันทึกค่าความต้องการพลังไฟฟ้าสูงสุด หรือ Maximum Demand เพิ่มจากจำนวนหน่วยไฟฟ้า นอกจากนี้ยังมีมิเตอร์แบบเติมเงินในบางโครงการ และมิเตอร์ที่วัดทิศทางพลังงานได้สำหรับระบบที่เกี่ยวข้องกับการผลิตไฟฟ้า เช่น โซลาร์ แต่การติดตั้งและการรับซื้อไฟต้องเป็นไปตามโครงการและข้อกำหนดของการไฟฟ้า ไม่ควรซื้ออุปกรณ์มาต่อเข้าระบบเอง

ถ้าแบ่งตามวิธีต่อ มีแบบต่อตรงและแบบต่อผ่าน CT

มิเตอร์ต่อตรงให้กระแสของโหลดไหลผ่านมิเตอร์ตามพิกัดที่กำหนด เหมาะกับผู้ใช้ไฟขนาดไม่สูง ส่วนระบบที่มีกระแสมากจะใช้หม้อแปลงกระแสหรือ CT ลดกระแสให้อยู่ในระดับที่มิเตอร์วัดได้ แล้วนำอัตราส่วนมาคำนวณค่าจริง แบบหลังพบในอาคารหรือกิจการที่ใช้ไฟมาก การดูเพียงตัวเลขบนหน้าจอโดยไม่ทราบอัตราทดจึงอาจตีความผิดได้

ตัวเลข 5(15) 15(45) หรือ 30(100) คืออะไร

ตัวเลขบนป้ายมิเตอร์อย่าง 15(45) A ไม่ได้หมายถึงมิเตอร์สองชนิด โดยทั่วไปตัวเลขหน้าเป็นกระแสพิกัดหรือกระแสอ้างอิง และตัวเลขในวงเล็บเป็นกระแสสูงสุดตามมาตรฐานของมิเตอร์ ขนาดที่ขอใช้ได้จริงขึ้นกับประเภทบริการ โหลดที่คำนวณไว้ และหลักเกณฑ์ของ MEA หรือ PEA ในพื้นที่ อย่าเพิ่มเมนเบรกเกอร์หรือขยายโหลดโดยดูตัวเลขบนมิเตอร์เพียงอย่างเดียว เพราะสายเมน จุดต่อ และระบบต้นทางอาจรองรับไม่เท่ากัน

อยากรู้ว่าหน้าบ้านเป็นแบบไหน ให้ดูอย่างปลอดภัย

ดูป้ายจากภายนอกโดยไม่เปิดฝาหรือแกะซีล สังเกตคำว่า 1P หรือ 3P จำนวนสาย แรงดัน กระแส หน่วย kWh และลักษณะจอ ถ้ามีจานโลหะคือแบบเหนี่ยวนำ ถ้ามีจอ LCD คือแบบอิเล็กทรอนิกส์ แต่จะเป็นสมาร์ตมิเตอร์หรือรองรับ TOU หรือไม่ ต้องดูรุ่นและข้อมูลบริการเพิ่มเติม ห้ามแตะสาย จุดต่อ หรือดัดแปลงมิเตอร์ที่การไฟฟ้าติดตั้งและผนึกซีลไว้

สรุปแบบจำง่าย ถ้าแบ่งตามเฟสมี 2 แบบหลัก คือหนึ่งเฟสกับสามเฟส ถ้าแบ่งตามเทคโนโลยีที่เห็นทั่วไปมี 3 กลุ่ม คือจานหมุน ดิจิทัล และสมาร์ตมิเตอร์ แต่เมื่อลงรายละเอียดเรื่องอัตราค่าไฟ การวัดดีมานด์ การต่อ CT และการรับส่งพลังงาน ก็มีชนิดย่อยเพิ่มอีก ก่อนเพิ่มแอร์ เครื่องทำน้ำอุ่น เตาไฟฟ้า เครื่องชาร์จรถ หรือโซลาร์ ควรให้ช่างไฟฟ้าที่มีความรู้คำนวณโหลด แล้วติดต่อการไฟฟ้าในพื้นที่เพื่อขอขนาดและชนิดบริการที่เหมาะสม

อ้างอิงข้อมูล
https://www.mea.or.th/
https://www.pea.co.th/
https://www.erc.or.th/