สายตาสั้นและสายตาเอียงมีค่าสูงสุดแค่ไหน

คำตอบตรง ๆ คือสายตาสั้นและสายตาเอียงไม่มีตัวเลขสูงสุดตายตัวที่ใช้กับมนุษย์ทุกคน ดวงตาสามารถมีความผิดปกติได้รุนแรงกว่าช่วงเลนส์ที่ร้านแว่นทั่วไปมีให้ลอง ส่วนเครื่องตรวจและผู้ผลิตเลนส์แต่ละรายก็มีขีดจำกัดไม่เท่ากัน ตัวเลขที่ได้ยินว่าแว่นทำได้ถึงเท่านี้ จึงเป็นเพียงขอบเขตของสินค้า เครื่องมือ หรือวิธีรักษาชนิดหนึ่ง ไม่ใช่เพดานทางชีววิทยาของดวงตา

ค่าสายตาสั้นเขียนด้วยเครื่องหมายลบและวัดเป็นไดออปเตอร์ เช่น -1.00 D หรือที่คนไทยมักพูดว่าสั้น 100 หากเป็น -6.00 D ก็เรียกกันว่าสั้น 600 รายงานของ International Myopia Institute เสนอให้เรียกสายตาสั้นตั้งแต่ -6.00 D ขึ้นไปว่าสายตาสั้นระดับสูง หรือ high myopia คำว่าระดับสูงเป็นจุดแบ่งทางการแพทย์เพื่อเฝ้าระวังความเสี่ยง ไม่ได้หมายความว่าสายตาจะหยุดเพิ่มที่ -6.00 D

ในชีวิตจริงพบคนที่สั้น -10.00 D, -15.00 D หรือเกิน -20.00 D ได้ แม้จะมีจำนวนน้อยลงเรื่อย ๆ เมื่อค่าสูงขึ้น วรรณกรรมและข่าวบางแห่งมีรายงานกรณีที่สูงกว่านี้มาก แต่ตัวเลขสุดโต่งไม่ควรถูกนำมาใช้เป็นสถิติสากล เพราะอาจต่างกันตามวิธีตรวจ สภาพโรคของดวงตา และนิยามที่ใช้ สิ่งที่ตอบได้แน่นอนกว่าคือไม่มีองค์กรจักษุแพทย์กำหนดว่า -20, -30 หรือเลขใดเป็นค่าสูงสุดของสายตาสั้นมนุษย์

สายตาสั้นจำนวนมากเกิดจากลูกตายาวเกินไป ทำให้แสงไปโฟกัสก่อนถึงจอประสาทตา ยิ่งลูกตายาว ค่าสายตาก็มีแนวโน้มติดลบสูงขึ้น แต่ความสัมพันธ์ไม่ได้แปลงเป็นตัวเลขเดียวได้ตรง ๆ เพราะกำลังหักเหของกระจกตาและเลนส์ตาก็มีส่วนร่วม คนสองคนที่สั้น -8.00 D เท่ากันอาจมีความยาวลูกตา รูปร่างกระจกตา และสุขภาพจอประสาทตาไม่เหมือนกัน

ส่วนสายตาเอียงต้องดูสองค่า คือกำลังเลนส์ทรงกระบอกหรือ CYL และแนวแกนหรือ AXIS ตัวอย่างใบตรวจที่เขียน CYL -2.00 AXIS 180 หมายถึงกำลังสายตาเอียง 2.00 ไดออปเตอร์ ซึ่งคนไทยอาจเรียกว่าเอียง 200 ส่วนเลข 180 คือทิศทางของแกน ไม่ใช่ความรุนแรง แกนจะวนอยู่ในช่วง 0 ถึง 180 องศา โดย 0 และ 180 เป็นแนวเดียวกัน จึงไม่มีแกน 200 หรือ 300 องศาในรูปแบบใบสั่งแว่นมาตรฐาน

กำลังสายตาเอียงก็ไม่มีเพดานสากลเช่นกัน คนทั่วไปมักมีค่าไม่มาก และเมื่อเกิน 2.00 ถึง 3.00 D ก็ถือว่าสูงพอที่จะต้องให้ความสำคัญกับการวัดแกนและการประกอบเลนส์อย่างแม่นยำ บางคนอาจมี 4.00, 6.00 D หรือสูงกว่านั้นได้ โดยเฉพาะผู้ที่มีกระจกตาโป่งบางอย่างโรคกระจกตาโก่ง เคยบาดเจ็บ เคยผ่าตัดตา หรือมีกระจกตาผิดรูป ค่าที่สูงมากอาจเป็นสายตาเอียงไม่สม่ำเสมอ ซึ่งแว่นธรรมดาแก้ภาพได้ไม่คมเท่าคอนแทคเลนส์ชนิดแข็งหรือวิธีรักษาเฉพาะทาง

ขีดจำกัดของกรอบทดลองสายตาหรือเครื่องวัดอัตโนมัติไม่ใช่ขีดจำกัดของตาเช่นกัน หากค่าหลุดช่วง เครื่องอาจขึ้นข้อความผิดพลาดหรือให้ตัวเลขไม่นิ่ง จักษุแพทย์และนักทัศนมาตรสามารถใช้เลนส์เสริม การตรวจซ้ำหลังหยอดยาคลายการเพ่ง การวัดความโค้งกระจกตา และแผนที่กระจกตาช่วยหาค่าที่เหมาะสมได้ การสั่งเลนส์กำลังสูงยังต้องคำนึงถึงความหนา น้ำหนัก ระยะห่างจากตา ตำแหน่งศูนย์เลนส์ และภาพที่เล็กลงจากเลนส์สายตาสั้น

การที่ร้านแว่นบางแห่งบอกว่าเลนส์ทำได้ถึง -15.00 D หรือค่าเอียงถึง -6.00 D เป็นข้อจำกัดของรุ่นเลนส์ วัสดุ และโรงงานนั้น เลนส์สั่งทำพิเศษอาจไปได้ไกลกว่า แต่ราคาสูงขึ้นและไม่ได้เหมาะกับทุกคน คอนแทคเลนส์ก็มีช่วงกำลังของแต่ละรุ่นต่างกัน ขณะที่การทำเลสิกมีขอบเขตจำกัดจากความหนาและรูปทรงกระจกตา จึงไม่ควรสรุปว่าค่าที่เกินช่วงเลสิกคือสายตาที่แก้ไม่ได้ ยังมีแว่น คอนแทคเลนส์ และเลนส์ฝังในตาที่แพทย์พิจารณาตามสภาพแต่ละราย

ประเด็นสำคัญกว่าการตามหาว่าใครค่าสูงที่สุด คือสายตาสั้นระดับสูงสัมพันธ์กับความเสี่ยงของจอประสาทตาฉีกหรือหลุด ต้อหิน ต้อกระจก และจุดรับภาพเสื่อมจากสายตาสั้น ผู้ที่มีค่าสั้นตั้งแต่ประมาณ -6.00 D ควรตรวจตาตามระยะ แม้มองเห็นชัดเมื่อใส่แว่น เพราะแว่นแก้ตำแหน่งโฟกัสแต่ไม่ได้ทำให้ลูกตาที่elongatedกลับสั้นลง หากมีแสงวาบ จุดดำลอยเพิ่มขึ้นฉับพลัน เงาดำเหมือนม่านบัง หรือการมองเห็นลดลง ควรพบจักษุแพทย์เร่งด่วน

ถ้าค่าสายตาเอียงเพิ่มเร็ว แว่นใหม่ยังเห็นภาพซ้อนเป็นเงา หรือเปลี่ยนเลนส์บ่อยผิดปกติ ก็ควรตรวจสุขภาพกระจกตาเพิ่มเติม โดยเฉพาะวัยเด็กและวัยหนุ่มสาว เพราะบางภาวะไม่ได้แก้ด้วยการเพิ่มค่า CYL ไปเรื่อย ๆ การขยี้ตาแรงเป็นประจำยังเป็นพฤติกรรมที่ควรเลี่ยง โดยเฉพาะคนที่มีภูมิแพ้ตาและเสี่ยงกระจกตาโก่ง

จำง่าย ๆ คือสายตาสั้นตั้งแต่ -6.00 D จัดเป็นระดับสูง แต่ไม่ใช่ค่าสูงสุด และพบค่าหลัก -10 ถึง -20 D หรือสูงกว่านั้นได้ ส่วนสายตาเอียงไม่มีค่าสูงสุดตายตัวเช่นกัน ค่าหลายไดออปเตอร์พบได้โดยเฉพาะเมื่อกระจกตาผิดรูป สำหรับเลขแกนเอียงนั้นมีเพียง 0 ถึง 180 องศา หากต้องการรู้ว่าค่าของตัวเองสูงแค่ไหน ให้ดู SPH สำหรับสั้นหรือยาว ดู CYL สำหรับกำลังเอียง และดู AXIS สำหรับแนวแกนแยกกัน

อ้างอิงข้อมูล
https://iovs.arvojournals.org/article.aspx?articleid=2727312
https://www.aao.org/eye-health/diseases/myopia-nearsightedness
https://www.aao.org/eye-health/diseases/what-is-astigmatism
https://aapos.org/glossary/astigmatism
https://www.nei.nih.gov/learn-about-eye-health/eye-conditions-and-diseases/nearsightedness-myopia