คู่มือเอาตัวรอดจากไฟไหม้ วิธีหนีไฟ ปฐมพยาบาล และข้อห้ามที่ควรรู้

คู่มือเอาตัวรอดจากไฟไหม้ วิธีหนีไฟ ปฐมพยาบาล และข้อห้ามที่ควรรู้

เหตุเพลิงไหม้เป็นภัยใกล้ตัวที่สามารถเกิดขึ้นได้ทุกเมื่อ และอาจทวีความรุนแรงภายในเวลาไม่นาน สิ่งสำคัญจึงไม่ใช่เพียงการรู้ว่าจะดับไฟอย่างไร แต่ต้องรู้ด้วยว่าเมื่อใดควรหยุดพยายามดับไฟ และรีบอพยพออกจากพื้นที่ทันที

ความพร้อม การมีสติ และการตัดสินใจอย่างรวดเร็ว อาจช่วยเพิ่มโอกาสให้คุณและคนรอบข้างออกจากพื้นที่อันตรายได้อย่างปลอดภัย การทำความเข้าใจขั้นตอนหนีไฟ การวางแผนล่วงหน้า และการปฐมพยาบาลเบื้องต้นจึงเป็นเรื่องที่ทุกคนควรศึกษาและจดจำ

เตรียมพร้อมก่อนเกิดเหตุ ลดความเสี่ยงได้ตั้งแต่ในบ้าน

การติดตั้ง เครื่องตรวจจับควันไฟ (Smoke Alarm หรือ Smoke Detector) ในตำแหน่งที่เหมาะสม เช่น ภายในหรือบริเวณใกล้ห้องนอน รวมถึงพื้นที่แต่ละชั้นของบ้าน ช่วยให้ผู้อยู่อาศัยได้รับสัญญาณเตือนตั้งแต่ระยะแรกของเหตุเพลิงไหม้

อย่างไรก็ตาม เครื่องตรวจจับควันจะมีประโยชน์ก็ต่อเมื่อยังทำงานได้ตามปกติ จึงควรตรวจสอบการทำงานและดูแลอุปกรณ์ตามคำแนะนำของผู้ผลิตอยู่เสมอ

สมาชิกทุกคนในบ้านควรร่วมกันวางแผนหนีไฟ โดยระบุให้ชัดเจนว่า

• ทางออกหลักอยู่บริเวณใด

• มีทางออกสำรองหรือไม่

• ประตูและทางเดินมีสิ่งของกีดขวางหรือไม่

• จุดนัดพบภายนอกอาคารอยู่ตรงไหน

• ใครจะช่วยดูแลเด็ก ผู้สูงอายุ ผู้พิการ หรือสัตว์เลี้ยง

การมีทางออกมากกว่าหนึ่งทางและการซ้อมหนีไฟเป็นระยะ จะช่วยให้ทุกคนคุ้นเคยกับเส้นทาง และลดความสับสนเมื่อเกิดเหตุการณ์จริง โดยเฉพาะในช่วงกลางคืนที่ทัศนวิสัยอาจจำกัด

เมื่อเกิดไฟไหม้ ต้องตัดสินใจอย่างรวดเร็ว

เมื่อพบไฟหรือได้ยินสัญญาณเตือน ควรตั้งสติ ประเมินสถานการณ์อย่างรวดเร็ว และแจ้งเตือนคนที่อยู่บริเวณใกล้เคียง

หากเป็นไฟขนาดเล็ก อยู่ในระยะเริ่มต้น และคุณรู้วิธีใช้ถังดับเพลิงอย่างถูกต้อง อาจพิจารณาใช้ถังดับเพลิงที่เหมาะกับประเภทของไฟ โดยต้องมีทางออกอยู่ด้านหลังและสามารถถอยออกได้ตลอดเวลา

แต่หากไฟเริ่มลุกลาม มีควันหนา มองไม่เห็นทาง หายใจลำบาก หรือไม่มั่นใจว่าจะควบคุมไฟได้ ให้ละทิ้งทรัพย์สินและรีบอพยพทันที อย่าเสียเวลาเก็บของ โทรศัพท์ เอกสาร หรือของมีค่า เพราะเวลาเพียงเล็กน้อยอาจมีผลต่อความปลอดภัย

การใช้ถังดับเพลิงผิดประเภทอาจทำให้เกิดอันตรายมากขึ้น โดยเฉพาะเพลิงที่เกี่ยวข้องกับน้ำมัน วัตถุไวไฟ หรืออุปกรณ์ไฟฟ้า จึงไม่ควรใช้น้ำดับไฟโดยไม่ทราบประเภทของเพลิง

วิธีอพยพเมื่อมีควัน

ควันจากเพลิงไหม้อาจบดบังเส้นทาง ระคายเคืองระบบทางเดินหายใจ และมีสารอันตรายปะปนอยู่ หากมีควันระหว่างทาง ควรก้มตัวหรือคลานต่ำใต้แนวควัน แล้วเคลื่อนที่ไปยังทางออกที่ปลอดภัยโดยเร็ว

ผ้าชุบน้ำอาจช่วยลดเขม่าหรือความร้อนบางส่วนได้ แต่ ไม่สามารถกรองก๊าซพิษหรือทดแทนอุปกรณ์ป้องกันระบบหายใจได้ จึงไม่ควรเสียเวลาออกตามหาผ้าหรือน้ำ หากทางออกยังสามารถใช้ได้ ควรรีบออกจากอาคารเป็นอันดับแรก

ก่อนเปิดประตู ให้ตรวจดูว่ามีควันลอดออกมาตามขอบประตูหรือไม่ และใช้หลังมือแตะบริเวณประตูหรือลูกบิดอย่างระมัดระวัง

หากประตูร้อนจัด มีควันลอดออกมา หรือสงสัยว่ามีไฟอยู่ด้านหลัง ห้ามเปิดประตู ให้ใช้ทางออกสำรองแทน

หากประตูไม่ร้อนและไม่มีสัญญาณผิดปกติ ให้เปิดอย่างช้า ๆ พร้อมเตรียมปิดกลับทันทีหากพบควันหนาหรือเปลวไฟ เมื่อผ่านประตูแล้วควรปิดประตูตามหลังหากทำได้โดยไม่เสียเวลา เพราะประตูที่ปิดอาจช่วยชะลอการแพร่กระจายของควัน ความร้อน และเปลวไฟ

ห้ามใช้ลิฟต์ขณะเกิดเพลิงไหม้ เนื่องจากระบบไฟฟ้าอาจขัดข้อง ลิฟต์อาจหยุดทำงาน หรือเปิดไปยังชั้นที่มีควันและไฟ ควรใช้บันไดหนีไฟหรือเส้นทางอพยพที่อาคารกำหนด

หากติดอยู่ภายในห้อง ควรทำอย่างไร

หากไม่สามารถออกจากอาคารได้อย่างปลอดภัย ให้เข้าไปอยู่ในห้องที่สามารถปิดประตูแยกจากบริเวณที่เกิดไฟได้ และปิดประตูให้สนิท

หากมีควันลอดเข้ามาตามช่องประตู อาจใช้ผ้าหรือวัสดุที่หาได้ปิดบริเวณช่องว่างเพื่อลดปริมาณควันที่เข้ามา จากนั้นโทรแจ้งเจ้าหน้าที่ พร้อมบอกตำแหน่ง ชั้น หมายเลขห้อง หรือจุดสังเกตให้ชัดเจน

หากอยู่บริเวณหน้าต่างหรือระเบียงที่ปลอดภัย ให้ส่งสัญญาณขอความช่วยเหลือโดยใช้โทรศัพท์ เสียง ไฟฉาย หรือผ้าที่มองเห็นได้ชัด

อย่าหลบอยู่ใต้เตียงหรือในตู้ เพราะอาจทำให้เจ้าหน้าที่ค้นหาได้ยาก และ ห้ามกระโดดจากที่สูงโดยเด็ดขาด เว้นแต่ได้รับคำแนะนำจากเจ้าหน้าที่ในสถานการณ์เฉพาะหน้า

หากเสื้อผ้าติดไฟ ให้จำหลัก “หยุด นอน กลิ้ง”

เมื่อเสื้อผ้าติดไฟ สัญชาตญาณของหลายคนอาจทำให้วิ่งหนี แต่การวิ่งอาจทำให้เปลวไฟได้รับอากาศและลุกแรงขึ้น

ให้ใช้หลัก

หยุด — นอน — กลิ้ง

• หยุด: อย่าวิ่ง

• นอน: นอนราบลงกับพื้น และใช้มือป้องกันใบหน้าหากทำได้

• กลิ้ง: กลิ้งตัวไปมาจนเปลวไฟดับ

ผู้ที่อยู่ใกล้อาจช่วยใช้ผ้าห่มกันไฟหรือวัสดุที่เหมาะสมคลุมเพื่อช่วยดับไฟ แต่ต้องระวังไม่ให้ตัวเองตกอยู่ในอันตราย

การปฐมพยาบาลบาดแผลไฟไหม้เบื้องต้น

หลังออกจากพื้นที่อันตรายแล้ว หากมีแผลไฟไหม้หรือถูกของร้อนลวก ควรใช้น้ำสะอาดที่มีอุณหภูมิเย็นสบายหรือน้ำอุณหภูมิห้องไหลผ่านบริเวณแผลอย่างต่อเนื่องประมาณ 20 นาที เพื่อลดความร้อนสะสมในเนื้อเยื่อ

ควรถอดเครื่องประดับ นาฬิกา หรือเสื้อผ้าที่อยู่ใกล้บาดแผลออก หากยังไม่ติดกับผิวหนัง เพราะบริเวณที่บาดเจ็บอาจบวมขึ้นภายหลัง

สิ่งที่ไม่ควรทำ ได้แก่

• ไม่ใช้น้ำแข็งประคบบาดแผลโดยตรง

• ไม่เจาะหรือแกะตุ่มพอง

• ไม่ดึงเสื้อผ้าที่ติดแน่นกับผิวหนัง

• ไม่ทายาสีฟัน น้ำมัน เนย สมุนไพร หรือสารอื่นลงบนแผล

• ไม่ใช้วัสดุที่อาจติดกับผิวหนังปิดแผล

หลังลดความร้อนแล้ว อาจใช้ผ้าสะอาดหรือวัสดุปิดแผลชนิดไม่ติดแผลคลุมอย่างหลวม ๆ

หากแผลมีขนาดใหญ่ ลึก มีผิวหนังไหม้เกรียม เกิดบริเวณใบหน้า มือ เท้า ข้อต่อ หรืออวัยวะสำคัญ รวมถึงผู้ที่มีอาการหายใจลำบาก ไอมาก เสียงแหบ สับสน หรือสงสัยว่าสูดควันเข้าไป ควรขอความช่วยเหลือทางการแพทย์โดยเร็ว

กฎเหล็กหลังหนีพ้นอาคาร

เมื่อออกมาถึงจุดนัดพบที่ปลอดภัยแล้ว ให้ตรวจสอบจำนวนสมาชิกเท่าที่ทำได้ และแจ้งเจ้าหน้าที่ทันทีหากทราบหรือสงสัยว่ายังมีคนติดอยู่ภายใน

ควรบอกข้อมูลให้ชัดเจน เช่น

• พบผู้ติดค้างครั้งสุดท้ายบริเวณใด

• อยู่ชั้นหรือห้องใด

• มีเด็ก ผู้สูงอายุ ผู้พิการ หรือผู้ที่เคลื่อนไหวลำบากหรือไม่

• มีถังแก๊ส สารไวไฟ หรืออันตรายอื่นอยู่ในพื้นที่หรือไม่

สิ่งสำคัญที่สุดคือ ห้ามย้อนกลับเข้าไปในอาคารเพื่อหยิบของหรือช่วยผู้อื่นโดยลำพัง เพราะสภาพภายในอาจเปลี่ยนแปลงอย่างรวดเร็ว ทั้งจากควัน ความร้อน ไฟที่ลุกลาม หรือโครงสร้างที่เสียหาย

ควรปล่อยให้เจ้าหน้าที่ดับเพลิงและหน่วยกู้ภัยที่มีอุปกรณ์ป้องกันและผ่านการฝึกเข้าดำเนินการ

สิ่งที่ควรจำเมื่อเกิดเหตุเพลิงไหม้

เหตุเพลิงไหม้ไม่มีรูปแบบตายตัว และสภาพแวดล้อมของบ้าน อาคารสูง โรงงาน หรือพื้นที่สาธารณะอาจแตกต่างกัน แต่หลักสำคัญที่ควรจำคือ

เตือนคนรอบข้าง — รีบออกจากพื้นที่ — อยู่ต่ำเมื่อมีควัน — ปิดประตูเมื่อทำได้ — ห้ามใช้ลิฟต์ — ห้ามย้อนกลับเข้าอาคาร

การมีทักษะและการเตรียมความพร้อมเป็นเกราะป้องกันที่สำคัญ เมื่อเหตุการณ์ไม่คาดฝันเกิดขึ้น การตัดสินใจที่รวดเร็วโดยไม่เสี่ยงเกินความจำเป็น อาจช่วยเพิ่มโอกาสให้ทุกคนออกจากพื้นที่ได้อย่างปลอดภัย

สิ่งของสามารถหาทดแทนได้ แต่ชีวิตไม่มีสิ่งใดทดแทนได้ การรู้ทางออก ซ้อมแผนหนีไฟ และจดจำหลักปฏิบัติพื้นฐานไว้ล่วงหน้า จึงเป็นสิ่งเล็ก ๆ ที่อาจสร้างความแตกต่างอย่างมากในสถานการณ์ฉุกเฉิน