ความเครียดทำให้ผมหงอกจริงไหม? วิทยาศาสตร์อธิบายว่าเกิดขึ้นได้อย่างไร

 

      

ความเครียดทำให้ผมหงอกจริงไหม? วิทยาศาสตร์อธิบายว่าเกิดขึ้นได้อย่างไร

หลายคนคงเคยพูดว่า “ช่วงนี้เครียดจนผมหงอกหมดแล้ว” หรือสังเกตว่าหลังผ่านช่วงเวลาที่ยากลำบาก ไม่ว่าจะเป็นการทำงานหนัก การสอบ การสูญเสียคนใกล้ชิด หรือปัญหาชีวิต ผมหงอกดูเหมือนเพิ่มขึ้นอย่างเห็นได้ชัด

คำถามคือ ความเครียดทำให้ผมหงอกจริงหรือเป็นเพียงคำพูดติดปากที่ส่งต่อกันมานาน?

คำตอบคือ ความเครียดอาจมีส่วนเร่งให้เกิดผมหงอกได้จริง แต่ไม่ได้หมายความว่าเส้นผมสีดำจะเปลี่ยนเป็นสีขาวทันทีในชั่วข้ามคืน กระบวนการเกิดผมหงอกเกี่ยวข้องกับเซลล์สร้างเม็ดสีภายในรากผม รวมถึงอายุ พันธุกรรม และปัจจัยด้านสุขภาพอื่น ๆ

สีผมของเรามาจากอะไร?

สีผมเกิดจากเม็ดสีที่เรียกว่า เมลานิน (Melanin) ซึ่งสร้างโดยเซลล์ที่เรียกว่า เมลาโนไซต์ (Melanocyte)

เมลานินในเส้นผมมี 2 ชนิดหลัก ได้แก่

• ยูเมลานิน (Eumelanin) ให้สีดำและสีน้ำตาล

• ฟีโอเมลานิน (Pheomelanin) ให้สีเหลืองและสีแดง

สัดส่วนและปริมาณของเม็ดสีทั้งสองชนิดเป็นตัวกำหนดว่าสีผมของแต่ละคนจะมีสีอะไร

เมื่ออายุมากขึ้น ระบบสร้างเม็ดสีในรากผมจะค่อย ๆ ทำงานลดลง ส่งผลให้เส้นผมที่งอกขึ้นใหม่มีเม็ดสีน้อยลง จนมองเห็นเป็นสีเทาหรือสีขาวในที่สุด

ดังนั้น ผมหงอกที่เราเห็นจึงมักเป็นเส้นผมใหม่ที่ได้รับเม็ดสีน้อยลง ไม่ใช่เส้นผมสีดำที่ถูกเปลี่ยนให้กลายเป็นสีขาวทันที

ความเครียดเข้าไปเกี่ยวข้องได้อย่างไร?

เมื่อเผชิญกับความเครียด ร่างกายจะกระตุ้นระบบตอบสนองต่อภาวะกดดัน พร้อมหลั่งสารและฮอร์โมนหลายชนิด เช่น

• อะดรีนาลีน

• นอร์อะดรีนาลีน

• คอร์ติซอล

สารเหล่านี้มีหน้าที่ช่วยให้ร่างกายเตรียมพร้อมรับมือกับสถานการณ์ที่กดดันหรือเป็นอันตราย เช่น ทำให้หัวใจเต้นเร็วขึ้น ร่างกายตื่นตัว และมีพลังงานพร้อมใช้งาน

อย่างไรก็ตาม กลไกที่เชื่อมโยงความเครียดกับผมหงอกยังมีรายละเอียดซับซ้อน และไม่ได้เกิดจากฮอร์โมนความเครียดเพียงชนิดเดียว

งานวิจัยปี 2020 พบอะไรเกี่ยวกับความเครียดและผมหงอก?

งานวิจัยจากนักวิจัยมหาวิทยาลัยฮาร์วาร์ด ซึ่งเผยแพร่ในวารสาร Nature เมื่อปี 2020 พบว่า ความเครียดรุนแรงสามารถกระตุ้นระบบประสาทซิมพาเทติกในหนูทดลอง ทำให้มีการหลั่งนอร์อะดรีนาลีนบริเวณรากผม

กระบวนการดังกล่าวทำให้ เซลล์ต้นกำเนิดของเมลาโนไซต์ ซึ่งมีหน้าที่ช่วยสร้างเซลล์ผลิตเม็ดสี ถูกกระตุ้นมากเกินไปและลดจำนวนลงอย่างรวดเร็ว

เมื่อแหล่งสำรองของเซลล์เหล่านี้ลดลง รากผมอาจไม่สามารถสร้างเม็ดสีให้กับเส้นผมที่งอกใหม่ได้ตามปกติ ผลลัพธ์คือผมเส้นใหม่มีโอกาสเป็นสีเทาหรือสีขาว

อย่างไรก็ตาม สิ่งสำคัญที่ควรรู้คือ งานวิจัยนี้ศึกษาใน หนูทดลอง จึงช่วยอธิบายกลไกทางชีววิทยาที่เป็นไปได้ แต่ไม่ควรตีความว่าความเครียดจะทำให้ทุกคนมีผมหงอกในรูปแบบเดียวกัน

กล่าวง่าย ๆ คือ ความเครียดไม่ได้ทำให้เส้นผมสีดำที่อยู่นอกหนังศีรษะเปลี่ยนเป็นสีขาวทันที แต่อาจส่งผลต่อระบบสร้างเม็ดสีของเส้นผมที่กำลังเติบโตหรือจะงอกขึ้นใหม่

ทำไมบางคนดูเหมือนผมหงอกเพิ่มขึ้นในเวลาไม่นาน?

หลายคนเล่าว่า หลังผ่านเหตุการณ์เครียดหนักเพียงไม่กี่เดือน ผมหงอกเพิ่มขึ้นอย่างเห็นได้ชัด

ความเปลี่ยนแปลงดังกล่าวอาจไม่ได้เกิดจากความเครียดเพียงอย่างเดียว แต่อาจเป็นผลจากหลายปัจจัยที่เกิดขึ้นพร้อมกัน เช่น

• ความเครียดสะสม

• อายุที่เพิ่มขึ้น

• พันธุกรรม

• การพักผ่อนไม่เพียงพอ

• การสูบบุหรี่

• ภาวะโภชนาการที่ไม่สมดุล

นอกจากนี้ เส้นผมมีวงจรการเจริญเติบโตของตัวเอง ความเปลี่ยนแปลงของสีผมจึงมักค่อย ๆ ปรากฏเมื่อเส้นผมใหม่งอกยาวขึ้น ไม่จำเป็นต้องเห็นผลทันทีหลังเกิดเหตุการณ์เครียด

ความเครียดจึงอาจเป็น “ตัวเร่ง” ในบางคน มากกว่าจะเป็นสาเหตุเพียงอย่างเดียว

แล้วผมหงอกมีโอกาสกลับมาดำเหมือนเดิมหรือไม่?

งานวิจัยในมนุษย์ที่เผยแพร่ในปี 2021 พบว่า ผมบางเส้นของอาสาสมัครมีการเปลี่ยนแปลงของเม็ดสีสัมพันธ์กับช่วงเวลาที่ระดับความเครียดเพิ่มขึ้นหรือลดลง และพบกรณีที่เส้นผมบางส่วนกลับมามีสีอีกครั้ง

อย่างไรก็ตาม ผลการศึกษาดังกล่าวยังไม่ได้หมายความว่าการลดความเครียดจะทำให้ผมหงอกกลับมาดำได้ทุกคน เพราะการเปลี่ยนแปลงอาจขึ้นอยู่กับอายุ สภาพของรากผม ระยะของวงจรเส้นผม และความสามารถในการสร้างเม็ดสีที่ยังเหลืออยู่

หากเซลล์ต้นกำเนิดที่เกี่ยวข้องกับการสร้างเม็ดสีสูญเสียไปแล้ว การกลับมาของสีผมก็อาจเกิดขึ้นได้ยาก

ดังนั้น การลดความเครียดมีประโยชน์ต่อสุขภาพโดยรวม แต่ยังไม่ควรมองว่าเป็นวิธีรักษาผมหงอกที่รับประกันผลได้

พันธุกรรมยังเป็นปัจจัยสำคัญ

แม้ความเครียดอาจมีส่วนเกี่ยวข้อง แต่หนึ่งในปัจจัยสำคัญที่กำหนดว่าคุณจะเริ่มมีผมหงอกเร็วหรือช้าคือ พันธุกรรม

หากพ่อ แม่ หรือญาติใกล้ชิดเริ่มมีผมหงอกตั้งแต่อายุยังน้อย คุณก็อาจมีแนวโน้มเกิดผมหงอกเร็วขึ้นเช่นกัน

ในทางกลับกัน บางคนมีอายุมากกว่า 60 ปีแล้วแต่ยังมีผมหงอกไม่มาก ซึ่งอาจเกี่ยวข้องกับพันธุกรรมที่ทำให้ระบบสร้างเม็ดสีในรากผมทำงานได้นานกว่า

อย่างไรก็ตาม พันธุกรรมไม่ได้เป็นปัจจัยเดียว เพราะสุขภาพ โรคประจำตัว พฤติกรรมการใช้ชีวิต และสิ่งแวดล้อมอาจเข้ามามีส่วนร่วมด้วย

ปัจจัยอื่นที่อาจเกี่ยวข้องกับผมหงอกก่อนวัย

การสูบบุหรี่

งานศึกษาหลายชิ้นพบความสัมพันธ์ระหว่างการสูบบุหรี่กับการเกิดผมหงอกก่อนวัย

สารในควันบุหรี่อาจเพิ่มภาวะเครียดจากอนุมูลอิสระ ซึ่งส่งผลต่อเซลล์ต่าง ๆ ภายในร่างกาย รวมถึงเซลล์ที่เกี่ยวข้องกับเม็ดสีของเส้นผม

อย่างไรก็ตาม ความสัมพันธ์ดังกล่าวไม่ได้หมายความว่าผู้สูบบุหรี่ทุกคนจะมีผมหงอกเร็ว หรือผู้ที่ไม่สูบบุหรี่จะไม่มีผมหงอก

การนอนน้อย

การนอนหลับไม่เพียงพออาจทำให้ร่างกายฟื้นฟูตัวเองได้ไม่เต็มที่ และอาจทำให้ความเครียดสะสมเพิ่มขึ้น

แม้ยังไม่สามารถสรุปได้ว่าการนอนน้อยทำให้ผมหงอกโดยตรง แต่การพักผ่อนให้เพียงพอยังมีประโยชน์ต่อระบบฮอร์โมน ภูมิคุ้มกัน สุขภาพจิต และสุขภาพโดยรวม

การขาดสารอาหาร

ภาวะขาดสารอาหารบางชนิดมีรายงานว่าอาจเกี่ยวข้องกับความผิดปกติของสีผมหรือผมหงอกก่อนวัย เช่น

• วิตามินบี 12

• ธาตุเหล็ก

• ทองแดง

• โฟเลต

แต่การพบผมหงอกไม่ได้แปลว่าร่างกายขาดสารอาหารเสมอไป และไม่ควรซื้อวิตามินหรืออาหารเสริมมารับประทานในปริมาณสูงโดยไม่ทราบสาเหตุ

หากมีผมหงอกเกิดขึ้นเร็วผิดปกติร่วมกับอาการอื่น เช่น อ่อนเพลีย ผมร่วงมาก น้ำหนักเปลี่ยนแปลง หรือมีความผิดปกติทางสุขภาพ ควรปรึกษาแพทย์เพื่อประเมินเพิ่มเติม

อายุที่เพิ่มขึ้น

อายุเป็นสาเหตุของผมหงอกที่พบได้บ่อยที่สุด

เมื่ออายุมากขึ้น เซลล์ต้นกำเนิดและเซลล์ที่เกี่ยวข้องกับการสร้างเม็ดสีจะค่อย ๆ ลดจำนวนหรือทำงานได้น้อยลงตามธรรมชาติ ทำให้เส้นผมที่งอกใหม่มีเม็ดสีน้อยลง

ผมหงอกตามวัยจึงไม่ใช่โรค และไม่ได้หมายความว่าสุขภาพร่างกายกำลังมีปัญหาเสมอไป

ถอนผมหงอกหนึ่งเส้น จะขึ้นมาหลายเส้นจริงหรือ?

นี่เป็นความเชื่อที่แพร่หลาย แต่ ไม่เป็นความจริง

การถอนผมหงอกหนึ่งเส้นไม่ได้ทำให้ผมหงอกงอกเพิ่มขึ้นหลายเส้น เพราะเส้นผมแต่ละเส้นเติบโตจากรูขุมขนของตัวเอง

อย่างไรก็ตาม การถอนผมบริเวณเดิมซ้ำ ๆ อาจทำให้รูขุมขนระคายเคืองหรือบาดเจ็บ และในบางกรณีอาจทำให้เส้นผมบริเวณนั้นบางลงได้

หากกังวลเรื่องรูปลักษณ์ การตัดผมหงอกให้สั้นหรือเลือกใช้ผลิตภัณฑ์เปลี่ยนสีผมอย่างเหมาะสม อาจเป็นทางเลือกที่ดีกว่าการถอนเป็นประจำ

วิธีดูแลตัวเองเพื่อลดปัจจัยที่อาจเร่งให้ผมหงอกก่อนวัย

แม้ยังไม่มีวิธีหยุดผมหงอกตามธรรมชาติได้ทั้งหมด แต่การดูแลสุขภาพโดยรวมอาจช่วยลดปัจจัยเสี่ยงบางอย่าง และส่งผลดีต่อสุขภาพเส้นผมในระยะยาว

แนวทางที่ทำได้ ได้แก่

• นอนหลับให้เพียงพอ โดยผู้ใหญ่ส่วนใหญ่มักต้องการประมาณ 7–9 ชั่วโมงต่อคืน

• ออกกำลังกายอย่างสม่ำเสมอ

• รับประทานอาหารให้หลากหลายและได้รับสารอาหารครบถ้วน

• หลีกเลี่ยงการสูบบุหรี่

• หาเวลาผ่อนคลาย เช่น เดินเล่น ทำสมาธิ ฟังเพลง หรือทำกิจกรรมที่ชอบ

• ไม่ซื้อวิตามินหรืออาหารเสริมมารับประทานเกินความจำเป็น

• ตรวจสุขภาพหรือปรึกษาแพทย์ หากผมหงอกเกิดขึ้นเร็วผิดปกติหรือมีอาการอื่นร่วมด้วย

สิ่งสำคัญคือ ไม่ควรกดดันตัวเองมากเกินไปเมื่อเริ่มพบผมหงอก เพราะผมหงอกเป็นส่วนหนึ่งของการเปลี่ยนแปลงตามธรรมชาติ และไม่ได้บ่งบอกถึงอายุ สุขภาพ หรือความเครียดของแต่ละคนได้อย่างแม่นยำเสมอไป

สรุป

ความเครียดอาจมีส่วนทำให้ผมหงอกเร็วขึ้นได้ โดยงานวิจัยในสัตว์ทดลองพบกลไกที่ความเครียดกระตุ้นระบบประสาทซิมพาเทติก และส่งผลต่อเซลล์ต้นกำเนิดที่เกี่ยวข้องกับการสร้างเม็ดสีในรากผม

อย่างไรก็ตาม ความเครียดไม่ใช่สาเหตุเพียงอย่างเดียว และไม่ได้ทำให้เส้นผมสีดำเปลี่ยนเป็นสีขาวในชั่วข้ามคืน

ปัจจัยสำคัญยังรวมถึงอายุ พันธุกรรม การสูบบุหรี่ ภาวะโภชนาการ และสุขภาพโดยรวม ส่วนกรณีที่ผมบางเส้นกลับมามีสีหลังความเครียดลดลงนั้น แม้มีรายงานในการศึกษา แต่ยังไม่เกิดขึ้นกับทุกคนและไม่ใช่วิธีรักษาที่รับประกันผล

สิ่งที่ควรจำคือ การดูแลสุขภาพกายและใจให้สมดุลอาจไม่สามารถหยุดผมหงอกได้ทั้งหมด แต่ช่วยลดความเครียด ส่งเสริมสุขภาพเส้นผม และมีประโยชน์ต่อสุขภาพในระยะยาว