โรคจิตเภทกับหลายบุคลิกต่างกันอย่างไร

หลายครั้งเวลาเห็นข่าวหรือเรื่องเล่าเกี่ยวกับคนที่มีปัญหาด้านสุขภาพจิต จะมีคำสองคำที่ถูกพูดถึงบ่อยมาก คือ โรคจิตเภท และโรคหลายบุคลิก หลายคนอาจเคยได้ยินแล้วรู้สึกว่าสองโรคนี้น่าจะเกี่ยวกับการมีหลายตัวตนหรือการเปลี่ยนพฤติกรรมของคนคนหนึ่ง จนบางครั้งนำสองเรื่องนี้มารวมกันโดยไม่ตั้งใจ

เรื่องนี้เป็นความสับสนที่เกิดขึ้นมานาน เพราะคำว่า "จิตเภท" ในภาษาไทยอาจทำให้บางคนเข้าใจผิดว่าเกี่ยวกับการมีหลายบุคลิก ทั้งที่ความจริงแล้วโรคจิตเภทและโรคหลายบุคลิกเป็นภาวะที่แตกต่างกัน มีลักษณะอาการและแนวทางดูแลไม่เหมือนกัน

โรคจิตเภท หรือ Schizophrenia เป็นโรคทางจิตเวชที่เกี่ยวข้องกับการรับรู้ความจริง ความคิด และการประมวลผลของสมอง ผู้ที่มีโรคนี้บางรายอาจมีอาการได้ยินเสียงที่คนอื่นไม่ได้ยิน เห็นสิ่งที่ไม่มีอยู่จริง มีความเชื่อบางอย่างที่ไม่ตรงกับความเป็นจริง หรือมีความคิดและการพูดที่คนรอบข้างเข้าใจได้ยาก อาการเหล่านี้ไม่ได้หมายความว่าทุกคนที่เป็นโรคจิตเภทจะมีอาการเหมือนกัน บางคนสามารถใช้ชีวิต ทำงาน และดูแลตัวเองได้ดีเมื่อได้รับการรักษาที่เหมาะสม

ส่วนโรคหลายบุคลิก หรือ Dissociative Identity Disorder เป็นภาวะที่เกี่ยวข้องกับการแยกตัวของความรู้สึก ความทรงจำ หรือการรับรู้ตัวตน ผู้ที่มีภาวะนี้อาจมีตัวตนหรือบุคลิกที่แตกต่างกันภายในคนเดียวกัน โดยอาจมีช่วงเวลาที่รู้สึกเหมือนขาดหายจากเหตุการณ์บางอย่าง หรือมีความทรงจำบางช่วงที่ไม่ต่อเนื่อง ภาวะนี้มีความเกี่ยวข้องกับประสบการณ์กระทบกระเทือนทางจิตใจในบางราย

สิ่งที่ทำให้คนจำนวนมากสับสน คือภาพจำจากภาพยนตร์หรือสื่อบันเทิงที่มักนำเสนอคนที่มีหลายบุคลิกแบบชัดเจน เช่น เปลี่ยนน้ำเสียง เปลี่ยนท่าทาง หรือเหมือนเป็นคนละคนทันที ภาพเหล่านี้อาจทำให้หลายคนเข้าใจว่าความผิดปกติทางจิตทุกแบบที่เกี่ยวกับพฤติกรรมเปลี่ยนไปนั้นเป็นโรคเดียวกัน

อีกเรื่องหนึ่งที่ทำให้เกิดความเข้าใจผิด คือคำว่า "จิตเภท" ในภาษาไทยฟังดูคล้ายกับการแบ่งแยกหรือแตกออกเป็นหลายส่วน จึงมีคนเชื่อมโยงกับคำว่าหลายบุคลิก แต่ชื่อโรคไม่ได้หมายถึงการมีหลายตัวตน ความหมายของโรคจิตเภทเกี่ยวข้องกับความผิดปกติของกระบวนการคิด การรับรู้ และการตีความสิ่งรอบตัวมากกว่า

บางคนอาจมองว่าทั้งสองโรคมีจุดคล้ายกัน เพราะผู้ที่มีภาวะเหล่านี้อาจแสดงพฤติกรรมที่คนทั่วไปไม่คุ้นเคย หรืออาจมีช่วงที่คนรอบข้างรู้สึกว่าเข้าใจได้ยาก ความคล้ายตรงนี้ทำให้การพูดคุยเรื่องสุขภาพจิตต้องระวังไม่ติดป้ายให้ใครจากพฤติกรรมเพียงไม่กี่อย่าง

อีกฝ่ายหนึ่งอาจมองว่าการแยกความแตกต่างให้ชัดเป็นเรื่องจำเป็น เพราะความเข้าใจที่คลาดเคลื่อนอาจทำให้ผู้ที่มีปัญหาไม่ได้รับความช่วยเหลือที่ตรงกับสิ่งที่กำลังเจอ บางคนที่มีอาการทางจิตอาจถูกมองด้วยความกลัว ทั้งที่จริงแล้วหลายคนยังมีความสามารถในการเรียน ทำงาน และมีความสัมพันธ์กับคนรอบตัวได้

การพูดถึงโรคจิตเภทและโรคหลายบุคลิกจึงไม่ได้มีเป้าหมายเพื่อแบ่งว่าโรคไหนรุนแรงกว่าหรือใครมีความผิดปกติมากกว่า แต่เป็นการทำความเข้าใจว่าคำเรียกแต่ละคำมีความหมายเฉพาะของตัวเอง การใช้คำอย่างถูกต้องช่วยลดความเข้าใจผิดและทำให้คนที่กำลังเจอปัญหาได้รับการมองด้วยความเข้าใจมากขึ้น

หลายคนอาจเคยมีความเข้าใจเรื่องสองโรคนี้จากหนัง ข่าว หรือคำบอกเล่ารอบตัว แล้วค่อยมาเปลี่ยนความคิดเมื่อได้อ่านข้อมูลเพิ่มเติม มุมมองของแต่ละคนต่อเรื่องสุขภาพจิตก็อาจแตกต่างกันไป การแลกเปลี่ยนประสบการณ์และความรู้กันอย่างระมัดระวังอาจช่วยให้สังคมเข้าใจเรื่องเหล่านี้มากขึ้น