ส่องพฤติกรรมคนติดวิดีโอสั้นวันละหลายชั่วโมง มันเกิดอะไรขึ้นกับสมองเรากันแน่

เคยหยุดสังเกตไหมว่าเวลาเราควักมือถือขึ้นมาไถฟีดวิดีโอสั้นตอนจะเข้านอน ความตั้งใจแรกคือจะดูแค่คลิปเดียวแก้เหงา แต่รู้ตัวอีกทีฟ้าก็เกือบสว่างแล้ว นี่ไม่ใช่แค่เรื่องของคนนอนดึก แต่เป็นปรากฏการณ์ระดับโลกที่ตัวเลขชั่วโมงการดูวิดีโอสั้นต่อวันพุ่งสูงจนน่าตกใจ หลายคนใช้เวลาไปกับตรงนี้มากกว่าเวลานอนหรือเวลาคุยกับคนในครอบครัวเสียอีก ความย้อนแย้งที่ตลกคือเราทุกคนรู้ดีว่ากำลังเสียเวลา แต่ก็นิ้วล็อกไถไปเรื่อยๆ โดยหยุดไม่ได้ราวกับมีใครมาสาปไว้

จำนวนชั่วโมงที่คนทั่วโลกเทให้กับแอปพลิเคชันวิดีโอสั้นรวมกันทุกวันนั้นมากมายมหาศาลจนแทบจินตนาการไม่ออก มันไม่ใช่แค่หลักพันหลักหมื่นชั่วโมง แต่มันเป็นตัวเลขที่สะท้อนว่าเรากำลังย้ายชีวิตส่วนใหญ่ไปอยู่ในโลกจำลองที่ยาวไม่เกินหนึ่งนาทีต่อคลิป ความน่ากลัวไม่ได้อยู่ที่จำนวนนาที แต่มันอยู่ที่จังหวะการนำเสนอที่ถูกคำนวณมาอย่างดี เพื่อให้เราไม่ว่างพอที่จะได้ฉุกคิดว่าทำไมเราถึงต้องดูคนทำอาหาร ตัดไม้ หรือเต้นประกอบเพลงที่ฟังแล้วติดหูจนน่ารำคาญไปตลอดทั้งวัน

พฤติกรรมของเราเปลี่ยนไปจนน่าสนใจ สมาธิที่เคยยาวนานเริ่มหดสั้นลงเหมือนคลิปที่ดู ถ้าเจอวิดีโอไหนเกินหนึ่งนาทีแล้วไม่มีอะไรน่าตื่นเต้นเกิดขึ้นในช่วงห้าวินาทีแรก นิ้วโป้งจะทำหน้าที่เป็นปุ่มดีดตัวทันที เราเริ่มไม่อดทนกับความนิ่ง ความเงียบ หรืออะไรก็ตามที่ต้องใช้ความพยายามทำความเข้าใจเกินกว่าการมองผ่านๆ แล้วไถผ่านไป ความเก่งกาจในการทำหลายอย่างพร้อมกันถูกเปลี่ยนมาเป็นการทำหลายอย่างแบบไม่ได้คุณภาพสักอย่าง เพราะสมาธิถูกแบ่งซอยย่อยจนไม่เหลือชิ้นดี

มุมตลกของเรื่องนี้คือ เรามักจะบ่นว่าไม่มีเวลาทำนู่นทำนี่ ไม่มีเวลาออกกำลังกาย ไม่มีเวลาอ่านหนังสือ แต่พอเปิดหน้าจอเวลาหน้าจอขึ้นมาดูเท่านั้นแหละ ตัวเลขสี่ถึงห้าชั่วโมงที่ถูกใช้ไปกับการดูอะไรก็ไม่รู้ปรากฏขึ้นมาประจานตรงหน้า มันเป็นความจริงที่เจ็บปวดแต่ก็เรียกเสียงหัวเราะแห้งๆ ให้ตัวเองได้ดี ความย้อนแย้งอยู่ตรงที่ว่าเราต้องการความรู้ที่ย่อยง่าย รวดเร็ว และกระชับที่สุดเท่าที่จะทำได้ สุดท้ายเราเลยกลายเป็นคนที่รู้เรื่องกว้างมากแต่หาความลึกไม่ได้สักเรื่องเดียว เหมือนเรากำลังดื่มน้ำจากสายยางที่ฉีดเข้าปากตลอดเวลาแต่แทบไม่ได้กลืนลงคอ

การสื่อสารกับคนรอบข้างก็ได้รับผลกระทบไปเต็มๆ หลายครั้งที่เรานั่งกินข้าวกับเพื่อนแต่ทุกคนก้มหน้าไถมือถือแข่งกัน จังหวะการสนทนาที่เคยลื่นไหลถูกขัดจังหวะด้วยคลิปตลกที่เพิ่งดูจบแล้วต้องหันไปแชร์ให้เพื่อนดูต่อ ทั้งที่คนนั่งข้างๆ ก็เห็นคลิปเดิมซ้ำไปซ้ำมานับสิบรอบจากบัญชีผู้ใช้งานคนอื่น กลายเป็นว่าเราอยู่ใกล้กันแค่คืบแต่จมอยู่ในโลกที่ห่างกันคนละมิติ วิดีโอสั้นกลายเป็นกำแพงที่สร้างขึ้นจากความสนุกจนเราลืมมองหน้าคนที่อยู่ตรงหน้าจริงๆ ไปเสียสนิท

ความฉลาดของอัลกอริทึมที่คอยป้อนสิ่งที่เราชอบใส่ปากให้ถึงที่ กลายมาเป็นกรงขังที่ทำให้เรามองเห็นแค่โลกในแบบที่เราอยากเห็นเท่านั้น ใครชอบอะไรก็นั่งดูอยู่กับเรื่องนั้นซ้ำๆ จนมองข้ามโลกความจริงที่มันมีเฉดสีหลากหลายกว่าแค่สิ่งที่หน้าจอคัดกรองมาให้ เรากลายเป็นคนใจร้อนที่ต้องการความพึงพอใจเดี๋ยวนี้ ต้องการเสียงหัวเราะเดี๋ยวนี้ และต้องการความตื่นเต้นเดี๋ยวนี้ จนบางทีลืมไปว่าเรื่องราวดีๆ ในชีวิตจริงมันต้องใช้เวลาบ่มเพาะมากกว่าการไถนิ้วแค่ครั้งเดียว

เรากำลังสูญเสียความสามารถในการอยู่กับความเบื่อหน่ายไปอย่างน่าเสียดาย ยุคก่อนเรายังรู้จักการนั่งเหม่อมองท้องฟ้าหรือคิดทบทวนเรื่องต่างๆ ระหว่างนั่งรถเมล์ แต่เดี๋ยวนี้ทุกช่วงว่างแม้เพียงเสี้ยววินาทีต้องถูกเติมเต็มด้วยวิดีโอสั้นเสมอ การไม่มีอะไรทำกลายเป็นความรู้สึกผิดราวกับทำอาชญากรรมทางเวลา เราหิวโหยคอนเทนต์จนไม่เหลือพื้นที่ให้สมองได้พักหายใจจริงๆ ซึ่งสุดท้ายผลลัพธ์ที่ตามมาก็คือความเหนื่อยล้าทางสมองแบบงงๆ ที่แม้แต่นอนไปแล้วก็ยังรู้สึกว่าพักผ่อนไม่เพียงพอ

ไม่ได้จะบอกว่าการดูวิดีโอสั้นเป็นเรื่องเลวร้ายถึงขั้นต้องเลิกทำเด็ดขาด แต่การลองกลับมาสังเกตตัวเองบ้างก็น่าจะดีไม่น้อย ลองดูว่าในแต่ละวันเราทิ้งเวลาไปกับอะไรที่จำไม่ได้ด้วยซ้ำว่าดูอะไรไปบ้าง บางทีการลองวางมือถือแล้วหันไปทำอะไรที่ช้าลงหรือใช้สมาธิจดจ่อกับสิ่งที่จับต้องได้จริง อาจจะทำให้เรารู้สึกถึงรสชาติชีวิตที่มากกว่าการไถคลิปไปเรื่อยๆ จนนิ้วแทบหลุดก็ได้ ใครจะไปรู้ว่าการไม่ดูวิดีโอสั้นสักหนึ่งชั่วโมงอาจทำให้เราได้เจอเรื่องตลกหรือความสุขที่เรียลกว่าในหน้าจอหลายเท่านัก แค่ลองก้าวออกมาดูโลกที่ไม่มีปุ่มเลื่อนผ่านก็น่าจะทำให้เห็นอะไรที่น่าสนใจกว่าเดิมเยอะ