รู้จัก "พยาธิใบไม้ตับ" ภัยเงียบที่มากับอาหาร ปัจจัยเสี่ยงมะเร็งท่อน้ำดี

        พยาธิใบไม้ตับกลายเป็นประเด็นสุขภาพระดับจังหวัด หลังผลการตรวจสุขภาพนิสิตใหม่ในจังหวัดมหาสารคามพบอัตราการติดเชื้อที่สูงอย่างน่าตกใจ ซึ่งถือเป็นภัยเงียบที่มากับพฤติกรรมการรับประทานอาหารที่ไม่เหมาะสม โดยหากไม่ได้รับการแก้ไขอย่างจริงจัง กลุ่มเสี่ยงเหล่านี้อาจเผชิญกับโรคมะเร็งท่อน้ำดีได้ในอนาคต

สถานการณ์การติดเชื้อในมหาสารคาม

        ผลการคัดกรองสุขภาพนิสิตใหม่ประจำปี 2569 ของจังหวัดมหาสารคาม พบสถิติผู้ติดเชื้อพยาธิใบไม้ตับที่ต้องเฝ้าระวังอย่างใกล้ชิด

• มหาวิทยาลัยมหาสารคาม: พบผู้ติดเชื้อ 33% หรือคิดเป็นจำนวน 4,233 คน

• มหาวิทยาลัยราชภัฏมหาสารคาม: พบผู้ติดเชื้อ 19% หรือคิดเป็นจำนวน 380 คน

• ความเสี่ยงระยะยาว: ผู้ติดเชื้อกลุ่มนี้มีความเสี่ยงต่อการป่วยเป็นมะเร็งท่อน้ำดีในช่วง 15-20 ปีข้างหน้า หากไม่มีการปรับเปลี่ยนพฤติกรรม

  

สาเหตุและมาตรการแก้ไข

        สาเหตุหลักของปัญหานี้มาจากวัฒนธรรมการบริโภคอาหารประเภทปลาจ่อม ปลาร้าดิบ หรือเมนูปลาปรุงไม่สุกที่ปนเปื้อนไข่พยาธิ ทางจังหวัดจึงออกมาตรการเร่งด่วนเพื่อควบคุมและป้องกัน ได้แก่

• การรณรงค์ร้านอาหารในพื้นที่ให้เข้ารับการอบรมเรื่องการปรุงสุกที่ถูกสุขลักษณะ

• การมอบตราสัญลักษณ์ "ปลาร้าสุก ปลอดภัย" ให้แก่ร้านค้าที่ผ่านเกณฑ์ เพื่อสร้างทางเลือกสุขภาพให้แก่ประชาชน

• การจัดงาน "มหกรรมคนอีสานรุ่นใหม่" ในวันที่ 3 สิงหาคม 2569 ณ มหาวิทยาลัยมหาสารคาม เพื่อให้ความรู้เรื่องการป้องกันพยาธิแก่เยาวชน

วงจรชีวิตและแนวทางการป้องกัน

พยาธิใบไม้ตับไม่ได้สร้างเพียงอาการท้องอืด แต่เป็นตัวการสำคัญที่ทำลายท่อน้ำดี โดยเริ่มต้นวงจรจากไข่พยาธิในอุจจาระที่ปนเปื้อนลงสู่แหล่งน้ำ ถูกหอยและปลาเกล็ดขาวกินเข้าไป ก่อนจะเข้าสู่ร่างกายคนผ่านการกินปลาดิบ อาหารกลุ่มเสี่ยงได้แก่ ก้อยปลา ปลาส้ม และอาหารหมักดองที่มีส่วนผสมของดินประสิว

5 วิธีป้องกันเพื่อชีวิตที่ปลอดภัย

1. เลิกรับประทานปลาดิบ เปลี่ยนเป็นปลาที่ปรุงสุก 100% เท่านั้น

2. หลีกเลี่ยงอาหารที่เสี่ยงต่อการก่อมะเร็ง เช่น อาหารหมักดอง หรืออาหารปิ้งย่างที่ใส่ดินประสิว

3. รับประทานอาหารให้ครบ 5 หมู่เพื่อสร้างภูมิคุ้มกันที่ดี

4. ลด ละ เลิก เครื่องดื่มแอลกอฮอล์และบุหรี่ ซึ่งเป็นปัจจัยเสริมก่อมะเร็ง

5. ขับถ่ายในส้วมที่ถูกสุขลักษณะเพื่อตัดวงจรการแพร่กระจายของไข่พยาธิ

   

        แม้การรักษาด้วยยา Praziquantel จะทำได้ไม่ยาก แต่การปรับเปลี่ยนวัฒนธรรมการกินถือเป็นทางรอดที่ยั่งยืนที่สุด เพราะการติดเชื้อพยาธิใบไม้ตับสามารถเกิดขึ้นซ้ำได้เสมอหากพฤติกรรมการบริโภคอาหารดิบยังคงอยู่ การหันมาให้ความสำคัญกับการปรุงสุกและใส่ใจโภชนาการคือจุดเริ่มต้นสำคัญที่จะช่วยลดความเสี่ยงต่อการเสียชีวิตจากมะเร็งท่อน้ำดีในระยะยาว